Το παράδοξο: Θάνατος για την ομοφυλοφιλία, επιδοτούμενη χειρουργική επέμβαση για τη «διαφυλικότητα»

Το Ιράν παρουσιάζει μία από τις πιο διαταρακτικές αντιφάσεις στην παγκόσμια πολιτική φύλου:

• Η ομοφυλοφιλία τιμωρείται με θάνατο — σύμφωνα με τα άρθρα 233–241 του Ισλαμικού Ποινικού Κώδικα, η σεξουαλική πράξη με διείσδυση μεταξύ ανδρών μπορεί να επισύρει τη θανατική ποινή για τον παθητικό σύντροφο
• Η χειρουργική επέμβαση αλλαγής φύλου (SRS) είναι νόμιμη, κρατικά επιδοτούμενη και προωθείται — από φάτουα (θρησκευτική απόφαση) του 1987 του Αγιατολάχ Χομεϊνί
• Το Ιράν εκτελεί περισσότερες αλλαγές φύλου από οποιαδήποτε χώρα εκτός από την Ταϊλάνδη — εκτιμώμενες πάνω από 4.000 ετησίως

Αυτό δεν είναι σύμπτωση. Η ιρανική κυβέρνηση θεωρεί την ομοφυλοφιλία ασθένεια που μπορεί να «θεραπευτεί» με χειρουργική επέμβαση. Όπως εξηγεί η Ιρανή ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤ Σαντί Αμίν: «Η κυβέρνηση πιστεύει ότι αν είσαι ομοφυλόφιλος άνδρας, η ψυχή σου είναι γυναίκας και θα έπρεπε να αλλάξεις το σώμα σου. Πιστεύουμε ότι αυτός είναι ένας τρόπος να πολεμήσουμε την ύπαρξη ομοφυλόφιλων ανθρώπων, γιατί αλλάζεις το σώμα τους και λύνεις το πρόβλημα.»

Πώς λειτουργεί το σύστημα

Για να αλλάξει νόμιμα φύλο στο Ιράν, ένα άτομο πρέπει:

1. Να λάβει ψυχιατρική διάγνωση «διαταραχής ταυτότητας φύλου»
2. Να λάβει επίσημη άδεια αλλαγής φύλου από τον Εισαγγελέα (με σύσταση του Οργανισμού Ιατροδικαστικής)
3. Να υποβληθεί σε ορμονοθεραπεία, στείρωση και χειρουργική επέμβαση των γεννητικών οργάνων
4. Να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο για νέο πιστοποιητικό γέννησης και έγγραφα ταυτότητας

Η κυβέρνηση παρέχει επιχορηγήσεις έως 45 εκατομμύρια ριάλ (~1.240 δολάρια) και δάνεια έως 55 εκατομμύρια ριάλ (~1.500 δολάρια) για την επέμβαση. Από το 2012, οι ασφαλιστικές εταιρείες υγείας υποχρεούνται να καλύπτουν το πλήρες κόστος.

Αλλά δεν υπάρχει δυνατότητα να είναι απλώς κάποιος ομοφυλόφιλος. Όπως είπε ένας Ιρανός σε ερευνητές: «Σε αυτή την κοινωνία, πρέπει να είσαι είτε άνδρας είτε γυναίκα.» Δεν υπάρχει νομική αναγνώριση της ομοφυλοφιλίας, ούτε σύμφωνα συμβίωσης, ούτε προστασία από διακρίσεις. Ο μόνος τρόπος να ζήσει κανείς ανοιχτά σε σχέση με άτομο του ίδιου φύλου είναι να αλλάξει φύλο.

Εξαναγκασμός, όχι επιλογή

Το ντοκιμαντέρ Γίνε σαν τους άλλους (σκηνοθ. Τανάζ Εσαγκιάν) του 2008 ακολουθεί ασθενείς στο Χειρουργικό Κέντρο Μιρνταμάντ της Τεχεράνης. Η ταινία αποκαλύπτει:

• Οι ασθενείς πιέζονται από τις οικογένειες, τους γιατρούς και την κοινωνία να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση
• Ένας ασθενής, ο Αλί Ασκάρ, δεν θέλει να γίνει γυναίκα αλλά δεν βλέπει άλλη επιλογή — ο πατέρας του απειλεί να τον σκοτώσει
• Μετά την επέμβαση, ο Αλί (τώρα Νεγκάρ) αποκληρώνεται από την οικογένειά της, πέφτει σε κατάθλιψη και στρέφεται στην πορνεία
• Στην ερώτηση «Ποιος σε αναγκάζει να κάνεις την επέμβαση;» ένας ασθενής απαντά: «Η κοινωνία.»
• Πολλοί ασθενείς λένε ότι θα αρνούνταν την επέμβαση αν δεν ζούσαν στο Ιράν

Η θέση της ιρανικής κυβέρνησης είναι ρητή. Όπως είπε ένας κληρικός σε έναν ασθενή: «Είσαι διαφυλικός και πρέπει να κάνεις την επέμβαση. Είναι αποδεκτό στη θρησκεία μας.» Η λογική είναι: αν έλκεσαι από το ίδιο φύλο, πρέπει στην πραγματικότητα να είσαι το αντίθετο φύλο — και η επέμβαση θα σε «διορθώσει».

Η κυβέρνηση πιστεύει ότι αν είσαι ομοφυλόφιλος άνδρας, η ψυχή σου είναι γυναίκας και θα έπρεπε να αλλάξεις το σώμα σου. Πιστεύουμε ότι αυτός είναι ένας τρόπος να πολεμήσουμε την ύπαρξη ομοφυλόφιλων ανθρώπων, γιατί αλλάζεις το σώμα τους και λύνεις το πρόβλημα. —Σαντί Αμίν, Ιρανή ακτιβίστρια ΛΟΑΤΚΙ

Οι αριθμοί

• ~4.000 χειρουργικές επεμβάσεις αλλαγής φύλου εκτελούνται στο Ιράν ετησίως (κυβερνητικά στοιχεία)
• Ο Δρ. Μπαχράμ Μιρ-Τζαλαλί, ο πιο διακεκριμένος χειρουργός SRS του Ιράν, εκτέλεσε 320 επεμβάσεις μεταξύ 1993 και 2005 — λέει ότι θα είχε κάνει λιγότερες από 40 σε μια ευρωπαϊκή χώρα την ίδια περίοδο
• Ο λόγος της διαφοράς, δηλώνει, είναι «η αυστηρή απαγόρευση της ομοφυλοφιλίας στο Ιράν»
• Σχεδόν 1.400 άτομα υπέβαλαν αίτηση για κρατική άδεια SRS μεταξύ 2006 και 2014

Αυτοί οι αριθμοί δεν αποδεικνύουν μεγάλο διεμφυλικό πληθυσμό. Αποδεικνύουν ένα ομοφοβικό κράτος που προσφέρει τη χειρουργική επέμβαση ως τη μόνη διαφυγή από τη δίωξη.

Ο αντίκτυπος σε ομοφυλόφιλους άνδρες και λεσβίες

Η εξαναγκαστική πίεση πλήττει σκληρότερα τους ομοφυλόφιλους άνδρες και τις λεσβίες που δεν επιθυμούν να αλλάξουν φύλο:

• Οι ομοφυλόφιλοι άνδρες χαρακτηρίζονται ψυχικά ασθενείς και απαλλάσσονται από τη στρατιωτική θητεία — αλλά αποκλείονται και από τη δημόσια απασχόληση
• Οι λεσβίες αντιμετωπίζουν 100 μαστιγώσεις για τριβαδισμό (σεξ μεταξύ γυναικών)· ένα τέταρτο αδίκημα επισύρει τη θανατική ποινή
• Και οι δύο πιέζονται από οικογένειες, γιατρούς και αρχές να υποβληθούν σε επέμβαση
• Όσοι αρνούνται αντιμετωπίζουν σύλληψη, φυλάκιση, εκτέλεση ή κοινωνικό θάνατο

Όπως είπε ένας Ιρανός στο BBC: «Νόμιζαν ότι ήμουν ομοφυλόφιλος και δεν δέχονταν να αλλάξω φύλο... [λέγοντάς μου], "Πρέπει να εκτελεστείς."» Ο πατέρας του διέταξε τον αδελφό του: «Βρες τον, σκότωσέ τον και θα το πληρώσω.»

Μετά την επέμβαση, πολλοί εγκαταλείπονται από τις οικογένειές τους, αντιμετωπίζουν διακρίσεις και στρέφονται στην πορνεία. Η κυβέρνηση δεν παρέχει καμία κοινωνική στήριξη σε διεμφυλικά άτομα μετά την επέμβαση. Όπως σημειώνει η ακτιβίστρια Σαντί Αμίν: «Αφού αναγκάσει άτομα να χειρουργηθούν, η κυβέρνηση τους αγνοεί.»

Τι αποδεικνύει αυτό

Το Ιράν είναι η ισχυρότερη απόδειξη ότι η ιατρική μετάβαση μπορεί να είναι εργαλείο ομοφοβικού εξαναγκασμού, όχι απελευθέρωσης. Το ιρανικό σύστημα καταδεικνύει:

1. Η χειρουργική επέμβαση δεν είναι εγγενώς απελευθερωτική — μπορεί να επιβληθεί ως «θεραπεία» της ομοφυλοφιλίας
2. Η νομική αναγνώριση της «διαφυλικότητας» μπορεί να ενισχύσει την ομοφοβία — προσφέροντας τη χειρουργική επέμβαση ως τη μόνη αποδεκτή οδό για άτομα με έλξη προς το ίδιο φύλο
3. Το δυαδικό σύστημα φύλου επιβάλλεται, δεν υπερβαίνεται — το Ιράν δέχεται μόνο «άνδρα» ή «γυναίκα»· δεν υπάρχει τρίτη επιλογή
4. Η ιατρική μετάβαση μπορεί να είναι κρατική βία — όταν η εναλλακτική είναι ο θάνατος, η «συναίνεση» είναι κενή νοήματος

Κάποτε πίστευα ότι ήταν πολύ προοδευτικό, αλλά μετά άρχισα να συνειδητοποιώ ότι αυτές οι χώρες είναι ταυτόχρονα πολύ πατριαρχικές και συντηρητικές, αλλά και πολύ άνισες. Οι ρόλοι των φύλων είναι πολύ αυστηροί. Το «τρίτο φύλο» δεν είναι σημάδι προοδευτικών αντιλήψεων, αλλά συντηρητικών αντιλήψεων για το φύλο. —Affectionate_Act7962, άνδρας που δεν προχώρησε σε μετάβαση.

Η δυτική αντίδραση

Δυτικοί τρανς ακτιβιστές επικαλούνται μερικές φορές το Ιράν ως απόδειξη ότι «τα τρανς άτομα υπάρχουν παντού» και ότι «η επιβεβαιωτική φροντίδα φύλου σώζει ζωές». Αυτή είναι μια τερατώδης διαστρέβλωση. Το Ιράν δεν παρέχει «επιβεβαιωτική φροντίδα φύλου» — παρέχει κρατικά επιβεβλημένη χειρουργική επέμβαση ως προϋπόθεση νομικής ύπαρξης για άτομα με έλξη προς το ίδιο φύλο.

Η ιρανική περίπτωση μας αναγκάζει να θέσουμε άβολα ερωτήματα:

• Αν η χειρουργική επέμβαση «σώζει ζωές» στη Δύση, γιατί στο Ιράν εξαναγκάζεται;
• Αν η «ταυτότητα φύλου» είναι έμφυτη, γιατί η ιρανική κυβέρνηση την προϋποθέτει σε όλους τους ομοφυλόφιλους;
• Αν η ιατρική μετάβαση είναι απελευθερωτική, γιατί οι Ιρανοί ασθενείς λένε ότι θα την αρνούνταν αν είχαν την επιλογή;

Το Ιράν δείχνει ότι οι ίδιες ιατρικές διαδικασίες μπορούν να είναι εκούσιες σε ένα πλαίσιο και καταπιεστικές σε ένα άλλο. Η τεχνολογία είναι ουδέτερη· οι δομές εξουσίας γύρω της δεν είναι.

Πηγές

• Eshaghian, T. (Σκηνοθεσία). (2008). Be Like Others [Ντοκιμαντέρ]. ITVS International. Κριτική: Slant Magazine
• Human Rights Watch (2010). "We Are a Buried Generation": Discrimination and Violence against Sexual Minorities in Iran. πηγή
• LGBTQ Nation (2020). Το Ιράν αναγκάζει ομοφυλόφιλους άνδρες να υποβληθούν σε επεμβάσεις αλλαγής φύλου για να τους «κάνει ετεροφυλόφιλους».
• BBC Persian (2014). Ρεπορτάζ: Ιρανοί ομοφυλόφιλοι εξαναγκάζονται σε χειρουργική επέμβαση αλλαγής φύλου.
• Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ (2017). Εκθέσεις ανά χώρα για τις πρακτικές ανθρωπίνων δικαιωμάτων: Ιράν.
• American Iranian Council (2021). Μύθος κατά γεγονότος: Ομοφυλοφιλία και απόδοση φύλου στο Ιράν.
• Quartz (2016). «Όλοι με αντιμετώπιζαν σαν αγία» — στο Ιράν, υπάρχει μόνο ένας τρόπος να επιβιώσεις ως διεμφυλικό άτομο.