Przegląd

Około 15 krajów ma ogólnokrajowe przepisy przeciwko „terapii konwersyjnej”, kilka kolejnych ma zasady wydane przez ministerstwo zdrowia lub organ nadzorujący zawód, a wiele stanów, prowincji i miast ma własne regulacje. Deklarowany cel jest wszędzie ten sam: przymusowe lub krzywdzące próby uczynienia osób homoseksualnych heteroseksualnymi albo skłonienia osób transpłciowych do tego, by przestały identyfikować się jako trans. Różnią się jednak znacznie tym, kogo obejmują, co zakazują i, co najważniejsze dla osób po detranzycji i osób mających wątpliwości, co mówią o terapii, która bada cierpienie związane z płcią, nie zakładając z góry odpowiedzi.

Ta strona porównuje te przepisy według stanu na październik 2026 r., na podstawie tekstów ustaw tam, gdzie udało nam się je zdobyć. Cytuje definicje i wyłączenia słowo w słowo, ponieważ sformułowanie takie jak „eksploracja tożsamości” lub „rozważanie przejścia tranzycji płciowej” decyduje o tym, czy terapeuta czuje się swobodnie, zadając pytania. Szerszy obraz prawny znajdziesz w artykule płeć a tożsamość płciowa w prawie. Model terapii będący w centrum sporu opisuje terapia eksploracyjna płci. Ta strona nie jest poradą prawną.

Przepisy te niosą też realne zagrożenie dla osób przeżywających cierpienie związane z płcią. Większość z nich definiuje konwersję szeroko, jako każdą próbę „zmiany lub stłumienia” tożsamości płciowej, ale jako bezpieczne wymienia wyłącznie afirmację i pomoc w kierunku tranzycji. Ponieważ żaden test nie pokazuje, kto jest „naprawdę trans”, a tożsamości mogą się zmieniać, takie ujęcie może popychać terapeutów w stronę opieki wyłącznie afirmacyjnej. Zob. ryzyko dla psychoterapii eksploracyjnej.

Kluczowe pojęcia

• Terapia konwersyjna / praktyki konwersyjne: próby zmiany lub stłumienia czyjejś orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. Przepisy coraz częściej mówią o „praktykach”, ponieważ wiele z tych działań nie jest terapią.
• Sexual orientation change efforts (SOCE): termin badawczy na określenie prób zmiany orientacji seksualnej, pierwotne znaczenie terapii konwersyjnej.
• Gender identity change efforts (GICE): odpowiedni termin, gdy celem jest zmiana tożsamości płciowej.
• Zmiana a stłumienie: przepisy o „zmianie” dotyczą prób przekształcenia tożsamości. Przepisy o „stłumieniu” obejmują także próby powstrzymania kogoś od jej wyrażania lub życia zgodnie z nią, co jest szerszą siecią.
• Tranzycja płciowa: kroki społeczne (imię, zaimki, ubiór) i/lub medyczne (hormony, operacje), by żyć jako osoba płci przeciwnej.
• Terapia eksploracyjna: terapia rozmową, która bada przyczyny i znaczenie cierpienia związanego z płcią bez ustalonego z góry wyniku. Krytycy nazywają niektóre jej formy terapią konwersyjną; zwolennicy to odrzucają.
• Klauzula afirmacyjna: ustawowe wyłączenie dla terapii, która „wspiera lub afirmuje” tożsamość albo pomaga osobie „rozważającej” tranzycję.
• Wyłączenie dla oceny zawodowej: wyłączenie dla pracowników ochrony zdrowia działających w ramach swojej „racjonalnej oceny zawodowej” i standardów zawodowych.
• Detranzycja: przerwanie lub odwrócenie tranzycji płciowej. Desystencja oznacza przestanie identyfikowania się jako osoba trans bez przejścia tranzycji medycznej.

Skąd wzięło się to pojęcie

Terapia konwersyjna początkowo oznaczała próby uczynienia osób gejowskich, lesbijskich i biseksualnych heteroseksualnymi. Badacze nazywają je dziś próbami zmiany orientacji seksualnej (SOCE). W połowie XX wieku obejmowały terapię awersyjną: kojarzenie pobudzenia wobec osób tej samej płci z bólem lub obrzydzeniem. Grupa zadaniowa American Psychological Association (APA) z 2009 r. wymieniła takie metody jak „wywoływanie nudności, wymiotów lub paraliżu; stosowanie wstrząsów elektrycznych” czy pstrykanie gumką na nadgarstku (APA 2009).

Ta sama grupa przeprowadziła przegląd systematyczny (ustrukturyzowane wyszukanie i ocenę wszystkich opublikowanych badań). Stwierdziła, że próby zmiany orientacji seksualnej „raczej nie odniosą skutku i wiążą się z pewnym ryzykiem szkody”. Wczesne badania nad metodami awersyjnymi odnotowały skutki uboczne, w tym „utratę odczuwania seksualnego, depresję, myśli samobójcze i lęk” (APA 2009). Później praktyka przesunęła się w stronę opartej na rozmowie „terapii naprawczej”, modlitwy i poradnictwa religijnego, które część uczestników również opisuje jako szkodliwe. Ta historia jest prawdziwa, a osoby, które ją przeżyły, należą do najsilniejszych zwolenników zakazów.

Kilka osób po detranzycji z /r/detrans opisuje, że same ją przeszły:

Jestem kimś, kogo poddano terapii konwersyjnej. To w żaden sposób nie jest pomocny proces i doprowadził do wielu problemów u tych, wobec których go użyto, w tym u mnie i innych... u tych z nas, którzy i tak nie skończyli, odbierając sobie życie kilka lat później. —DetransIS, detrans interpłciowa kobieta

Jak dodano tożsamość płciową

Od około 2015 r. przepisy i oświadczenia zawodowe zaczęły dodawać do orientacji seksualnej tożsamość płciową (wewnętrzne poczucie bycia mężczyzną, kobietą, obiema płciami lub żadną) i czasem ekspresję płciową (zewnętrzną prezentację, taką jak ubiór i sposób bycia). Ustawa maltańska z 2016 r. była pierwszym krajowym aktem w Europie, który to zrobił. W 2020 r. Niezależny Ekspert ONZ ds. orientacji seksualnej i tożsamości płciowej zdefiniował „terapię konwersyjną” jako termin parasolowy dla interwencji opartych na przekonaniu, że „orientacja seksualna i tożsamość płciowa, w tym ekspresja płciowa, mogą i powinny być zmieniane lub tłumione” (ONZ A/HRC/44/53, ust. 17). Ten sam ustęp mówi, że takie praktyki mają na celu zmianę „z osoby trans lub różnorodnej płciowo na cispłciową”.

To połączenie jest miejscem, w którym zaczyna się kontrowersja. Orientacji seksualnej zwykle nie traktuje się jako objawu czegoś innego. Natomiast cierpienie związane z płcią często występuje razem z traumą, autyzmem, zaburzeniami odżywiania, depresją lub pociągiem do osób tej samej płci, a niektórzy młodzi ludzie zaczynają rozumieć je inaczej, gdy te powiązania zostaną zbadane (Clarke & Spiliadis 2019). Terapeuta badający te powiązania mógłby, zdaniem krytyków, zostać oskarżony o próbę „zmiany” lub „stłumienia” tożsamości.

Tabela porównawcza

„Każdy” oznacza, że zakaz obejmuje osoby niebędące profesjonalistami, takie jak doradcy religijni czy członkowie rodziny. Cytaty pochodzą z ustawy. Tam, gdzie przepis nie ma wyłączenia, komórka to zaznacza.

Przepisy dotyczące wyłącznie diagnoz w Argentynie (2010), Urugwaju (2017) i Chile (2021) oraz wytyczne ministerstw lub organów nadzorczych na Tajwanie, w Izraelu, Indiach i Wietnamie omówiono w sekcjach regionalnych poniżej.

Oś czasu

• 1999: Brazylijska rada psychologów zakazuje psychologom traktowania homoseksualności jako zaburzenia.
• 2009: Grupa zadaniowa APA stwierdza, że próby zmiany orientacji seksualnej „raczej nie odniosą skutku”.
• 2010: Argentyńska ustawa o zdrowiu psychicznym zakazuje diagnoz opartych wyłącznie na tożsamości seksualnej.
• 2012: Kalifornia jako pierwszy stan USA zakazuje terapii konwersyjnej wobec małoletnich przez licencjonowanych świadczeniodawców (według powszechnych doniesień; nie sprawdzono na potrzeby tej strony).
• 2015: Ontario uchwala swoją ustawę; po raz pierwszy podpisano brytyjskie Memorandum of Understanding (MoU); wyrok w sprawie o oszustwo Ferguson v. JONAH w New Jersey.
• 2016: Malta uchwala pierwszy krajowy zakaz w Europie, obejmujący tożsamość płciową.
• 2017: Brytyjskie MoU dodaje tożsamość płciową.
• 2018: Brazylia rozszerza swoją regułę na osoby transpłciowe; pismo tajwańskiego ministerstwa zdrowia.
• 2020: Niemcy, ACT, Queensland i Quebec uchwalają przepisy; raport Niezależnego Eksperta ONZ wzywa do globalnego zakazu.
• 2021: Ustawa Wiktorii (w mocy od lutego 2022); kanadyjski Bill C-4 (w mocy od 7 stycznia 2022); orzeczenie Madras High Court w Indiach.
• 2022: Francja, Nowa Zelandia i Grecja; dyrektywa izraelskiego ministerstwa zdrowia; pismo wietnamskiego ministerstwa.
• 2023: Hiszpania, Cypr, Islandia i Belgia; Norwegia uchwala swoją ustawę (w mocy od 1 stycznia 2024).
• 2024: Portugalia (styczeń), Meksyk (czerwiec), NSW (uchwalona) i Australia Południowa (październik); UKCP opuszcza MoU; Raport Cassa ostrzega przed utożsamianiem eksploracji z konwersją.
• 2025: Ustawy NSW i Australii Południowej wchodzą w życie (kwiecień); przegląd HHS krytykuje etykietę „terapia konwersyjna”; Szkocja wstrzymuje swój projekt.
• 31 marca 2026: Chiles v. Salazar.
• 13 maja 2026: Komisja Europejska odmawia zaproponowania zakazu obejmującego całą UE.
• 25 czerwca 2026: opublikowano projekt Conversion Practices Bill dla Anglii i Walii.
• 30 września 2026: holenderska ustawa zostaje ogłoszona, jeszcze nie w mocy.

Ryzyko dla psychoterapii eksploracyjnej

Przepisy opisane na tej stronie napisano, by powstrzymać nadużycia. Jednak sposób, w jaki wiele z nich definiuje swój cel, tworzy odrębne zagrożenie, zarówno dla osób przeżywających cierpienie związane z płcią, jak i dla klinicystów, którzy je leczą. Definiują przestępstwo szeroko, jako każdą próbę „zmiany” lub „stłumienia” tożsamości płciowej. Następnie jako bezpieczny wymieniają tylko jeden kierunek pomocy: afirmowanie tożsamości lub pomaganie osobie w kierunku tranzycji. Terapeuta, który pyta, czy cierpienie może mieć inne przyczyny, nie jest wymieniony jako bezpieczny. W praktyce może to popychać klinicystów w stronę opieki wyłącznie afirmacyjnej (przyjmowania deklarowanej tożsamości bez jej badania), która sama niesie ryzyko szkody.

Jeden kierunek chroniony, drugi narażony

Asymetria tkwi w samym brzmieniu przepisów:

• Wiktoria obejmuje każdą praktykę mającą na celu „zmianę lub stłumienie” tożsamości płciowej, „za zgodą osoby lub bez niej”, i jako jedną z możliwych form wymienia „przeprowadzenie konsultacji psychiatrycznej lub psychoterapeutycznej”. Jej wyłączenia dotyczą praktyki, która „wspiera lub afirmuje tożsamość płciową osoby”, w tym „pomaganie osobie, która rozważa przejście tranzycji płciowej”.
• Nowa Zelandia zakazuje działań podejmowanych „z zamiarem zmiany lub stłumienia” tożsamości płciowej i wyłącza „pomaganie osobie, która przechodzi lub rozważa przejście tranzycji płciowej”.
• Kanada obejmuje wysiłki zmierzające do zmiany tożsamości płciowej „na cispłciową” lub do „stłumienia niecispłciowej tożsamości płciowej osoby”. Wymieniony jest tylko jeden kierunek zmiany.
• Kolorado wyłączało „Pomoc osobie przechodzącej tranzycję płciową”. Niemcy stwierdzają, że hormony lub operacje wyrażające „samodzielnie postrzeganą tożsamość płciową” osoby nie są leczeniem konwersyjnym.
• Meksyk obejmuje każdą praktykę, która „utrudnia, ogranicza, uniemożliwia, osłabia, unieważnia lub tłumi” tożsamość, a Portugalia wymienia działania „psychoterapeutyczne”. Żaden z nich nie ma klauzuli o eksploracji.

Żaden z tych tekstów nie chroni, równie jasnymi słowami, pomagania osobie, która postanawia nie przechodzić tranzycji, ani terapeuty, który sugeruje, że cierpienie może lepiej wyjaśniać coś innego. Większość przepisów chroni „eksplorację tożsamości”, a niektóre chronią „racjonalną ocenę zawodową” (zob. Kluczowe pojęcia). Ale są to sformułowania otwarte. Kierunek afirmujący jest nazwany i bezpieczny. Kierunek eksplorujący jest chroniony tylko wtedy, gdy organ nadzorczy lub sąd uzna później, że terapeuta badał, a nie tłumił. Ostrożny klinicysta może w ogóle uniknąć tego pytania, afirmując.

Dlaczego eksploracja ma znaczenie kliniczne

Cierpieniu związanemu z płcią często towarzyszą inne trudności, takie jak trauma, autyzm, depresja czy samookaleczanie. Dwoje klinicystów z dawnej brytyjskiej Gender Identity Development Service (GIDS) opisało 12 nastolatków, którzy prosili o hormony lub blokery, a potem w trakcie dłuższej diagnostyki przestali ich chcieć. Siedmioro z 12 miało diagnozę autyzmu, a siedmioro dokonywało samookaleczeń; siedmioro poczuło się dobrze ze swoją płcią (Clarke & Spiliadis 2019). To mała seria przypadków, dobrana według wyniku, ale pokazuje, co może ujawnić eksploracja. Badanie tych powiązań nie jest próbą zmiany tego, kim ktoś jest. To zwykła psychoterapia: ustalenie, co powoduje cierpienie, zanim wybierze się leczenie.

Dwa największe przeglądy opieki płciowej nad młodzieżą zlecone przez rządy ostrzegały przed traktowaniem tej pracy jako konwersji:

• Raport Cassa (Anglia, 2024) stwierdził, że terminy takie jak „afirmacyjny” i „eksploracyjny” zostały „uzbrojone” (ust. 11.4). Stwierdził, że celem terapii jest „zbadanie ich obaw i doświadczeń oraz pomoc w złagodzeniu ich cierpienia”, i że „Utożsamianie tego podejścia z terapią konwersyjną jest szkodliwe”, ponieważ „może uniemożliwić młodym ludziom uzyskanie wsparcia emocjonalnego, na jakie zasługują” (ust. 11.6). Dodał, że „Żadne formalne, oparte na nauce szkolenie z psychoterapii, psychologii czy psychiatrii nie naucza ani nie zaleca terapii konwersyjnej” (ust. 11.7) (Cass 2024).
• Przegląd HHS (Stany Zjednoczone, 2025) stwierdził, że istnieje „niedobór badań nad podejściami psychoterapeutycznymi”, „częściowo z powodu błędnego scharakteryzowania takich podejść jako 'terapii konwersyjnej'”. Nazwał użycie tej etykiety wobec „każdego podejścia skoncentrowanego na zmniejszaniu cierpienia małoletniego związanego z jego ciałem lub rolą społeczną” „problematycznym i potencjalnie szkodliwym chwytem retorycznym” (HHS 2025).

Są dowody, że klinicyści się wycofali. W australijskiej sprawie rodzinnej Re Devin z 2025 r. eksperci stwierdzili, że „brak jasności co do tego, jak ustawa stosuje się do pracowników ochrony zdrowia, może zniechęcać ich do leczenia dzieci z problemami związanymi z płcią”. Sędzia powiedział, że to „może wyjaśniać niektóre trudności” ze znalezieniem biegłych (VLRC 2026). Therapy First, grupa klinicystów eksploracyjnych popierająca amerykańskie zakazy w obecnym brzmieniu, twierdzi, że „błędna interpretacja i nadużywanie tych przepisów doprowadziły do efektu mrożącego” (Therapy First FAQ, rzecznictwo). Komentator na /r/detrans pracujący w ochronie zdrowia psychicznego opisał ten sam wzorzec:

Pracuję w branży zdrowia psychicznego i mogę ci powiedzieć, że jest mnóstwo terapeutów, którzy albo tylko afirmują, albo odsyłają klientów trans do innych; ryzyko pozwów i cofniętych licencji jest zbyt wysokie. —keycoinandcandle, zdesystowany mężczyzna

Nie ma testu na to, kto jest „naprawdę trans”

Nie istnieje badanie krwi, skan mózgu ani inny biomarker, który pokazywałby, czy tożsamość płciowa danej osoby jest wrodzona, trwała lub najlepszym wyjaśnieniem jej cierpienia. Badania nad płcią mózgu go nie dostarczają (zob. co naprawdę pokazuje nauka). Szeroko cytowane badanie mózgu z 2022 r., twierdzące, że mózgi kobiet trans są przesunięte w stronę kobiecych, zostało skrytykowane za słabą statystykę i pominięcie orientacji seksualnej (Wright et al. 2026). Idea grupy rdzeniowej "prawdziwie trans" nie ma uzgodnionych kryteriów diagnostycznych. Jedynym dowodem tożsamości jest to, co osoba zgłasza, a to, co zgłasza, może się zmienić.

U niektórych osób się zmienia. W badaniu kontrolnym 139 chłopców, którzy trafili do kliniki w Toronto z powodu cierpienia związanego z płcią, 87,8% nie miało go już w wieku około 21 lat (Singh et al. 2021). Ta klinika działała we wcześniejszej epoce, a duża część jej terapii miała wówczas na celu zmniejszenie zachowań typowych dla płci przeciwnej, więc liczby nie można po prostu przenieść na dzisiejszą młodzież. Pokazuje jednak, że dziecięce cierpienie związane z płcią często nie utrzymuje się. Nastolatki i dorośli także desystują, przechodzą detranzycję lub stwierdzają, że ich tożsamość zmieniła się z czasem.

To jest sedno problemu. Przepis, który traktuje każdą próbę „zmiany” tożsamości płciowej jako szkodę, zakłada, że tożsamość jest już ustalona i znana. Ustalenie tego jest dokładnie tym, do czego służy eksploracja kliniczna. Jeśli tożsamość może się zmieniać, a nikt nie może jej przetestować, to terapeuta, który bada, nie narusza ustalonego faktu o kliencie. Zadaje otwarte pytanie, na które prawo już odpowiedziało.

Szkoda opieki wyłącznie afirmacyjnej

Afirmacja nie jest wolna od ryzyka. Gdy unika się pytań, następnym krokiem jest często leczenie medyczne: hormony, potem czasem operacje, ze skutkami, które mogą być nieodwracalne (zob. szkoda jatrogenna). Wiele osób po detranzycji na /r/detrans opisuje terapię, która potwierdzała ich autodiagnozę bez badania, co jeszcze się działo:

Cała moja tranzycja była wynikiem choroby psychicznej. I została afirmowana bez pytań. Było niesamowicie łatwo uzyskać opiekę wyłącznie na podstawie mojego własnego przekonania, że jest potrzebna. Nikt nie zadał sobie trudu, żeby dobrze przyjrzeć się moim wcześniejszym problemom i zastanowić się, jak mogą mieć na to wpływ. —mothmourning, detrans kobieta

Gdybym dostała faktyczne leczenie zamiast afirmacji, prawdopodobnie zdiagnozowano by u mnie to, co teraz jako dorosła wiem, że jest moim zaburzeniem rozwoju płci, moim PTSD i moją anoreksją, i mogłabym mieć to wszystko leczone kompetentnie i zachowawczo. Zamiast tego jestem teraz bezpłodna. —Icy_Owl7841, detrans

Te relacje są samodzielnie dobrane i nie pokazują, jak powszechne są takie doświadczenia. Pokazują jednak, co jest stawką, gdy terapeuta czuje się bezpieczniej, nie pytając. Alternatywny model opisuje terapia eksploracyjna płci.

Druga strona i dlaczego efekt mrożący się utrzymuje

Ustawodawcy twierdzą, że nie wymierzają przepisów w terapię. Projekt dla Anglii i Walii mówi, że nie „dąży do zakazania rozmów eksploracyjnych i kwestionowania czyjejś tożsamości”, a większość przepisów wyłącza „eksplorację tożsamości” lub ocenę zawodową. Nadużycia, przeciw którym te przepisy napisano, były prawdziwe: terapia awersyjna, przymus i religijne „kuracje”, które ocalali opisują jako tortury (zob. skąd wzięło się to pojęcie i perspektywy osób trans). A ściganie jest niemal nieistniejące (zob. co faktycznie się dzieje).

Krytycy odpowiadają, że efekt mrożący nie potrzebuje oskarżeń. Klinicyści są ostrożni z racji wykształcenia. Skarga do organu nadzorczego, polityka pracodawcy, reguła ubezpieczyciela lub wytyczne organu zawodowego mogą nieść ryzyko dla kariery na długo, zanim w ogóle pojawi się sąd. Gdy prawo nazywa afirmację bezpieczną, a eksplorację zostawia interpretacji, najtańszym sposobem dla terapeuty na zachowanie bezpieczeństwa jest afirmowanie. Nieliczne przepisy, które wyraźnie chronią „ostrożność i namysł” (Francja), „powściągliwość, ostrożność lub refleksję” (Holandia) czy „dopytywanie” o doświadczenie tożsamości płciowej (Queensland), pokazują, że to ryzyko można wyeliminować już na etapie redakcji. Większość przepisów tego nie zrobiła.

Szczegóły regionalne

Kanada

Federalny Kodeks karny (2022). Bill C-4 (S.C. 2021, c. 24) wszedł w życie 7 stycznia 2022 r. (Library of Congress). Dotyczy osób w każdym wieku i każdego, nie tylko licencjonowanych profesjonalistów. Art. 320.101 definiuje terapię konwersyjną jako „praktykę, leczenie lub usługę zaprojektowaną, by” zmienić orientację seksualną osoby „na heteroseksualną”, zmienić jej tożsamość płciową „na cispłciową” lub „stłumić niecispłciową tożsamość płciową osoby”, między innymi. Jego wyłączenie brzmi w całości:

Dla uniknięcia wątpliwości, ta definicja nie obejmuje praktyki, leczenia ani usługi, która odnosi się do eksploracji lub rozwoju zintegrowanej tożsamości osobistej — takiej jak praktyka, leczenie lub usługa dotycząca tranzycji płciowej osoby — i która nie opiera się na założeniu, że określona orientacja seksualna, tożsamość płciowa lub ekspresja płciowa jest lepsza od innej. — (Criminal Code, s. 320.101)

Doprowadzenie kogoś do poddania się terapii konwersyjnej grozi karą do pięciu lat pozbawienia wolności w trybie aktu oskarżenia (art. 320.102). Odrębne przestępstwa obejmują promowanie lub reklamowanie jej oraz czerpanie z niej zysków.

Sformułowanie ma znaczenie. Eksploracja jest chroniona tylko wtedy, gdy „nie opiera się na założeniu”, że jedna tożsamość jest lepsza. Krytycy pytają, czy terapeuta, który uważa, że cierpienie nastolatka lepiej rozumieć jako traumę niż jako stałą tożsamość, czyni takie założenie. Zwolennicy odpowiadają, że neutralna eksploracja z definicji go nie czyni. Żaden sąd nie rozstrzygnął tej kwestii. W styczniu 2023 r. federalne ministerstwo sprawiedliwości powiedziało, że nie zna żadnych oskarżeń (Global News), a my od tamtej pory żadnych nie znaleźliśmy (niepotwierdzone).

Prowincje. Ontario (2015) zakazuje świadczeniodawcom opieki zdrowotnej leczenia, które „dąży do zmiany orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej” osoby poniżej 18 lat, wyłączając „usługi zapewniające akceptację, wsparcie lub zrozumienie osoby albo ułatwiające jej radzenie sobie, wsparcie społeczne lub eksplorację bądź rozwój tożsamości” (Ontario Bill 77). Nowa Szkocja (2018) używa tego samego sformułowania o eksploracji wobec osób poniżej 19 lat (S.N.S. 2018, c. 28, s. 8). Quebec (2020) obejmuje każdego i wszystkie grupy wiekowe, z grzywnami do 50 000 USD dla osób fizycznych. Wyłącza wsparcie „w ich samodzielnie zainicjowanym procesie akceptowania, dostosowywania się i afirmowania” tożsamości. Nie wspomina o eksploracji (S.Q. 2020, c. 28).

Stany Zjednoczone

Przepisy stanowe. Nie ma zakazu federalnego. Według Movement Advancement Project (MAP, organizacji rzeczniczej LGBT), w październiku 2026 r. 22 stany i Dystrykt Kolumbii zakazują licencjonowanym świadczeniodawcom praktykowania terapii konwersyjnej wobec małoletnich, pięć kolejnych stanów i Portoryko mają zakazy częściowe, a 106 samorządów lokalnych ma uchwały (MAP, rzecznictwo). Prawie wszystkie obejmują tożsamość płciową. Regulują tylko licencjonowanych profesjonalistów i tylko wobec klientów poniżej 18 lat.

Przepis stanu Kolorado jest typowy. Definiuje terapię konwersyjną jako każdą praktykę, która „usiłuje lub rzekomo ma na celu zmianę orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej osoby, w tym wysiłki zmiany zachowań lub ekspresji płciowej”. Wyłącza „Akceptację, wsparcie i zrozumienie w celu ułatwienia osobie radzenia sobie, wsparcia społecznego oraz eksploracji i rozwoju tożsamości ... o ile poradnictwo nie dąży do zmiany orientacji seksualnej ani tożsamości płciowej” oraz „Pomoc osobie przechodzącej tranzycję płciową” (C.R.S. § 12-245-202(3.5)).

Chiles v. Salazar (2026). Kaley Chiles, licencjonowana doradczyni chrześcijańska, zaskarżyła przepis stanu Kolorado. Powiedziała, że oferowała wyłącznie terapię rozmową klientom, którzy sami chcieli zmniejszyć pociąg do osób tej samej płci lub poczuć się dobrze w swoim ciele. 31 marca 2026 r. Sąd Najwyższy orzekł 8:1 na jej korzyść (Chiles v. Salazar, No. 24-539). Rozstrzygnięcie:

Ustawa stanu Kolorado zakazująca terapii konwersyjnej, w zastosowaniu do terapii rozmową pani Chiles, reguluje wypowiedzi na podstawie poglądu, a sądy niższych instancji pomyliły się, nie stosując dostatecznie rygorystycznej kontroli na gruncie Pierwszej Poprawki. — (Chiles v. Salazar 2026)

Sędzia Gorsuch napisał, że „Jej wypowiedź nie staje się zachowaniem tylko dlatego, że państwo może ją tak nazwać”, zauważając jednocześnie, że ustawa „może dotyczyć zachowań — takich jak awersyjne interwencje fizyczne” w innych zastosowaniach. Sędzia Kagan, do której dołączyła sędzia Sotomayor, złożyła opinię zbieżną i stwierdziła, że „oparta na treści, lecz neutralna wobec poglądów ustawa” „rodziłaby inne i trudniejsze pytanie”. Sędzia Jackson zgłosiła zdanie odrębne, argumentując, że stany od dawna regulują praktykę medyczną.

Sednem orzeczenia jest asymetria. Przepis, który pozwala terapeutom afirmować tożsamość płciową, ale zabrania im jej kwestionować, opowiada się po jednej stronie sporu, a Pierwsza Poprawka wymaga, by państwo uzasadniło to w ramach ścisłej kontroli (najsurowszego testu w amerykańskim prawie konstytucyjnym). Sprawę zwrócono do ponownego rozpoznania. Dziesiąty Okręg przekazał ją w maju 2026 r., a federalny sąd okręgowy w Kolorado przyznał Chiles w czerwcu 2026 r. wstępny zakaz egzekwowania (Colorado Springs Gazette, 9 czerwca 2026, według doniesień; postanowienia nie sprawdzono). Kolorado uchwaliło w czerwcu 2026 r. HB26-1322, by przedefiniować zakaz wokół „z góry ustalonego wyniku” (doniesienia prasowe; tekstu nie sprawdzono). W Michigan ugoda sądowa w sprawie Catholic Charities v. Whitmer z lipca 2026 r. miała podobno uznać tamtejszy zakaz za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy wyłącznie terapii rozmową (niepotwierdzone). Nie znaleźliśmy stanu, który całkowicie uchylił swój zakaz. Inne wydarzenia w USA opisuje Stany Zjednoczone.

Rząd federalny. Przegląd HHS z 2025 r. (przegląd dowodów dotyczących medycyny płci u młodzieży przygotowany przez Departament Zdrowia i Opieki Społecznej USA) argumentował, że „Istnieje niedobór badań nad podejściami psychoterapeutycznymi”, „częściowo z powodu błędnego scharakteryzowania takich podejść jako 'terapii konwersyjnej'” (HHS 2025). Jego autorstwo i niezależność są kwestionowane.

Wielka Brytania

Długo obiecywany zakaz. Plan działania LGBT z 2018 r. obiecywał położenie kresu terapii konwersyjnej w Anglii i Walii. Konsultacje z lat 2021-22 zebrały 28 569 prawidłowych odpowiedzi, ale ich analizę opublikowano dopiero w czerwcu 2026 r. (GOV.UK). W 2022 r. rząd powiedział, że konwersja osób trans będzie uregulowana w ramach „odrębnych prac”; w styczniu 2023 r. obiecał włączający osoby trans projekt ustawy, który nigdy nie został opublikowany (Oświadczenie pisemne, 17 stycznia 2023).

Projekt z 2026 r. 25 czerwca 2026 r. rząd opublikował projekt Conversion Practices Bill (CP 1604) dla Anglii i Walii (GOV.UK). Definiuje on praktykę konwersyjną jako zachowanie mające skłonić kogoś, by „miał lub nie miał” orientacji seksualnej lub „tożsamości transpłciowej”. Jego klauzula dotycząca opieki zdrowotnej, art. 1(3), brzmi: zachowanie „podejmowane w trakcie świadczenia usług zdrowotnych danej osobie nie jest praktyką konwersyjną, chyba że osoba ta działa w sposób, który znacznie odbiega poniżej standardów, jakich racjonalnie oczekuje się od osoby na jej stanowisku”. Noty wyjaśniające nazywają to „równoważnym progowi rażącego niedbalstwa”.

Przestępstwo (art. 2) dotyczy tylko krzywdzącej praktyki konwersyjnej, która powoduje „poważną szkodę” dla zdrowia fizycznego lub psychicznego albo poważny niepokój lub cierpienie z „istotnym negatywnym wpływem” na codzienne życie. Czynniki krzywdzenia obejmują przymusową kontrolę, groźby i „presję psychologiczną lub emocjonalną”. Maksymalna kara to pięć lat. Rząd powiedział, że nie „dąży do zakazania rozmów eksploracyjnych i kwestionowania czyjejś tożsamości” (komunikat prasowy GOV.UK). Hilary Cass, która kierowała przeglądem NHS dotyczącym usług płciowych dla młodzieży, z zadowoleniem przyjęła „jaśniejszą definicję tego, czym są praktyki konwersyjne, w porównaniu z poprzednimi projektami, ale także tego, czym nie są”. Projekt nie zawiera wyraźnej klauzuli dotyczącej rodziców ani rozmów religijnych.

Status na październik 2026 r.: tylko projekt, nie obowiązujące prawo. Wspólna komisja obu izb jest powoływana do kontroli przedlegislacyjnej i ma zamiar przedstawić sprawozdanie do 22 stycznia 2027 r. (debata w Izbie Gmin, 9 września 2026). Zob. także Wielka Brytania.

Szkocja, Walia i Irlandia Północna. Szkocja przeprowadziła konsultacje w 2024 r., ale w maju 2025 r. zdecydowała „nie wnosić ustawy do Parlamentu Szkockiego w tej kadencji”. We wrześniu 2026 r. jej minister powiedział, że będzie dążyć do rozszerzenia brytyjskiej ustawy na Szkocję i że „jeśli rząd Wielkiej Brytanii nie dotrzyma obietnic, przedstawimy własny projekt” (pismo do Parlamentu Szkockiego, 4 września 2026). Walię obejmuje projekt brytyjski. W Irlandii Północnej poselski projekt Conversion Practices (Criminalisation) Bill wniesiono 30 czerwca 2026 r. i doszedł do etapu komisji pod koniec września (NI Assembly).

Memorandum of Understanding

Niezależnie od prawa główne brytyjskie organizacje terapeutyczne i zdrowotne podpisały Memorandum of Understanding on Conversion Therapy (MoU), dobrowolne zobowiązanie zawodowe wydane po raz pierwszy w 2015 r. Wersja 2 (2017) dodała tożsamość płciową. Definiuje ono terapię konwersyjną jako podejście, które „wykazuje założenie, że jakakolwiek orientacja seksualna lub tożsamość płciowa jest z natury lepsza od innej”. Rewizja z lipca 2024 r. dodaje, że nie ma ono „odmawiać, zniechęcać ani wykluczać osób z niepewnymi uczuciami dotyczącymi seksualności lub tożsamości płciowej z poszukiwania wykwalifikowanej i odpowiedniej pomocy”, ani powstrzymywać klinicystów od „przeprowadzania oceny klinicznej zasadności przed interwencją medyczną” (MoU, lipiec 2024).

UK Council for Psychotherapy (UKCP), duży organ rejestrujący, wycofał się z MoU 5 kwietnia 2024 r. Stwierdził, że „Obecne MoU zostało opracowane z myślą o dorosłych” i że nie ma w nim „Rozróżnień dotyczących ochrony między dorosłymi a dziećmi i młodzieżą”, nadal jednak sprzeciwiając się terapii konwersyjnej „w każdym wieku” (UKCP). W listopadzie 2023 r. wydał już wytyczne, że „terapii eksploracyjnej nie wolno mylić z terapią konwersyjną” (UKCP 2023).

Australia

Australia nie ma ustawy ogólnokrajowej, ale pięć z jej ośmiu stanów i terytoriów ma własne, według stanu na październik 2026 r.

• Australian Capital Territory (ACT), 2020. Sexuality and Gender Identity Conversion Practices Act 2020 zakazuje praktyk, których celem jest „zmiana seksualności lub tożsamości płciowej osoby”, gdy są wykonywane wobec dziecka lub osoby z ograniczoną zdolnością podejmowania decyzji (maks. 12 miesięcy pozbawienia wolności). Art. 7(2) wyłącza praktyki mające „pomóc osobie rozważającej przejście tranzycji płciowej” oraz „ułatwiać osobie umiejętności radzenia sobie, wsparcie społeczne lub eksplorację i rozwój tożsamości”; art. 7(3) wyłącza świadczeniodawców opieki zdrowotnej działających w zakresie „niezbędnym” do świadczenia bezpiecznej usługi zdrowotnej (ACT Legislation).
• Queensland, 2020. Zakaz obejmujący wyłącznie usługi zdrowotne: „Osoba będąca świadczeniodawcą usług zdrowotnych nie może wykonywać terapii konwersyjnej” (Public Health Act 2005, s. 213H). To jedyna australijska ustawa, w której przykłady praktyk niebędących konwersją wyraźnie obejmują „badanie czynników psychospołecznych z osobą lub dopytywanie o jej doświadczenie orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej” (s. 213F(3)). Kary sięgają 18 miesięcy pozbawienia wolności w przypadku osoby wrażliwej (Queensland Legislation).
• Wiktoria, 2021. Najszersza ustawa: obejmuje wszystkie grupy wiekowe, każdego i ma zastosowanie „za zgodą osoby lub bez niej”. Art. 5(1) dotyczy zachowań mających na celu „zmianę lub stłumienie” orientacji lub tożsamości płciowej, a art. 5(3) wymienia „przeprowadzenie konsultacji psychiatrycznej lub psychoterapeutycznej” oraz „praktykę opartą na modlitwie” jako możliwe formy. Art. 5(2) wyłącza praktyki „wspierające lub afirmujące tożsamość płciową osoby”, w tym „pomaganie osobie, która rozważa przejście tranzycji płciowej” i „ułatwianie umiejętności radzenia sobie, wsparcia społecznego lub eksploracji i rozwoju tożsamości”, a także praktykę zdrowotną, która jest „w racjonalnej ocenie zawodowej świadczeniodawcy opieki zdrowotnej niezbędna”. Spowodowanie poważnego uszczerbku grozi karą do 10 lat (Victorian Legislation). Weszła w życie 17 lutego 2022 r.
• Nowa Południowa Walia (NSW), 2024. Conversion Practices Ban Act 2024 obowiązuje od 4 kwietnia 2025 r. Obejmuje każdą „praktykę, leczenie lub trwały wysiłek” skierowany na „zmianę lub stłumienie” orientacji lub tożsamości płciowej. Jej wyłączenie dla opieki zdrowotnej wymaga „racjonalnej oceny zawodowej” zarejestrowanego praktyka, z przykładami takimi jak „rzeczywiste pomaganie osobie, która eksploruje swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową albo rozważa lub przechodzi tranzycję płciową” oraz „rzeczywiste doradzanie osobie o możliwych skutkach afirmującego płeć leczenia medycznego”. Mówi też, że rozmowy rodziców z dziećmi na te tematy nie są praktyką konwersyjną. Spowodowanie znacznej szkody grozi karą do pięciu lat (NSW Parliament; Anti-Discrimination NSW).
• Australia Południowa, 2024 (zweryfikowano). Conversion Practices Prohibition Act 2024 otrzymała zgodę królewską 3 października 2024 r. i weszła w życie 1 kwietnia 2025 r. Wzoruje się na NSW, ale wymaga zachowania „w więcej niż 1 przypadku”, z karą do pięciu lat za poważną szkodę (SA Legislation).
• Tasmania, Australia Zachodnia, Terytorium Północne. Brak ustawy na październik 2026 r. Poselski projekt Zielonych w Tasmanii złożono we wrześniu 2026 r.; prokurator generalny Australii Zachodniej obiecał ustawodawstwo „przed końcem 2026 roku” (OUTinPerth, prasa LGBT, niepotwierdzone).

Egzekwowanie i skargi. W swoim dokumencie z lutego 2026 r. dotyczącym ustawowego przeglądu Victorian Law Reform Commission (VLRC) stwierdziła, że „Do tej pory nie było żadnych postępowań karnych na podstawie ustawy” i że „nie jest świadoma żadnych oskarżeń na podstawie któregokolwiek z tych przepisów” w innych australijskich jurysdykcjach. Victorian Equal Opportunity and Human Rights Commission otrzymała 14 zgłoszeń w ciągu czterech lat (VLRC 2026). Ten sam dokument przywołuje sprawę rodzinną z 2025 r., Re Devin, w której eksperci stwierdzili, że „brak jasności co do tego, jak ustawa stosuje się do pracowników ochrony zdrowia, może zniechęcać ich do leczenia dzieci z problemami związanymi z płcią”; sędzia powiedział, że to „może wyjaśniać niektóre trudności” z pozyskaniem opinii biegłych. Podczas prac nad projektem przedstawiciel Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists (RANZCP) powiedział, że „Sformułowanie jest po prostu zbyt niejasne” (SBS 2021).

Nowa Zelandia

Conversion Practices Prohibition Legislation Act 2022 otrzymała zgodę królewską 18 lutego 2022 r. Obejmuje orientację seksualną, tożsamość płciową i ekspresję płciową. Art. 5(1) definiuje praktykę konwersyjną jako „każdą praktykę, trwały wysiłek lub leczenie” podjęte „z zamiarem zmiany lub stłumienia” któregokolwiek z nich. Art. 5(2) wyłącza:

(a) każde działanie, które pracownik ochrony zdrowia podejmuje, świadcząc usługę zdrowotną, jeśli pracownik ochrony zdrowia— (i) uważa w swojej racjonalnej ocenie zawodowej, że podjęcie tego działania jest właściwe; oraz (ii) przestrzega wszystkich standardów prawnych, zawodowych i etycznych przy podejmowaniu tego działania; lub (b) pomaganie osobie, która przechodzi lub rozważa przejście tranzycji płciowej; lub (c) pomaganie osobie w wyrażaniu jej tożsamości płciowej; lub (d) zapewnianie akceptacji, wsparcia lub zrozumienia osoby; lub (e) ułatwianie osobie umiejętności radzenia sobie, rozwoju lub eksploracji tożsamości... — (Conversion Practices Prohibition Legislation Act 2022, s. 5(2))

Wykonanie praktyki konwersyjnej wobec osoby poniżej 18 lat lub niezdolnej do podejmowania decyzji grozi karą do trzech lat pozbawienia wolności (art. 8). Wykonanie jej wobec kogokolwiek ze spowodowaniem „poważnej szkody” grozi karą do pięciu lat (art. 9). Zgoda nie jest obroną, a ściganie wymaga zgody Attorney-General. Ustawa uczyniła też praktyki konwersyjne bezprawnymi na gruncie Human Rights Act, tak że można składać skargi do Human Rights Commission. W maju 2023 r. The Spinoff doniósł o braku zgłoszeń na policję, braku wniosków o zgodę Attorney-General i 33 zapytaniach do komisji, z których żadne nie zostało eskalowane (The Spinoff 2023). Aktualnych danych za 2026 r. nie znaleziono.

Europa

Według stanu na październik 2026 r. osiem państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) ma krajowe zakazy, według Komisji Europejskiej: Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Cypr, Malta i Portugalia (Komisja Europejska C(2026) 3333). Norwegia i Islandia, spoza UE, również mają zakazy, a Holandia uchwaliła zakaz, który jeszcze nie obowiązuje. Poniższe tłumaczenia są nasze.

• Malta (2016, zmieniona 2023). Affirmation of Sexual Orientation, Gender Identity and Gender Expression Act (Cap. 567) był pierwszym krajowym zakazem w Europie. Art. 2 definiuje praktyki konwersyjne jako wysiłki mające „zmienić, stłumić i, lub wyeliminować” orientację, tożsamość płciową lub ekspresję, ale wyłącza „wszelkie usługi i, lub interwencje związane z eksploracją i, lub swobodnym rozwojem osoby i, lub afirmacją czyjejś tożsamości ... poprzez poradnictwo, usługi psychoterapeutyczne” oraz „każdą usługę opieki zdrowotnej związaną z leczeniem zaburzenia psychicznego”. Profesjonaliści nie mogą wykonywać tych praktyk wobec nikogo, w żadnym wieku. Każdy może być ścigany za praktykowanie ich wobec „osoby wrażliwej”, w tym poniżej 16 lat. Profesjonalistom grożą grzywny w wysokości 2 000–10 000 € i/lub do roku pozbawienia wolności (Cap. 567).
• Niemcy (2020). Ustawa o ochronie przed terapiami konwersyjnymi (KonvBehSchG) zakazuje „leczenia mającego na celu zmianę lub stłumienie orientacji seksualnej lub samodzielnie postrzeganej tożsamości płciowej” u osób poniżej 18 lat oraz u dorosłych, których zgoda była wadliwa (§§ 1-2). § 1(3) mówi, że hormony lub operacje wyrażające „samodzielnie postrzeganą tożsamość płciową” osoby nie są leczeniem konwersyjnym. Uzasadnienie ustawy mówi, że rozmowy psychoterapeutyczne o sytuacji życiowej osoby „co do zasady nie są leczeniem konwersyjnym” (KonvBehSchG; BT-Drs. 19/17278). Kara to do jednego roku. Rodzice są wyłączeni, chyba że „rażąco naruszają” swój obowiązek opieki. Obietnica z 2021 r. rozszerzenia ustawy na dorosłych nigdy nie została zrealizowana.
• Francja (2022). Ustawa nr 2022-92 stworzyła art. 225-4-13 Kodeksu karnego: „powtarzające się praktyki, zachowania lub wypowiedzi” mające na celu zmianę lub stłumienie orientacji lub tożsamości płciowej i szkodzące zdrowiu fizycznemu lub psychicznemu. Kary to 2 lata i 30 000 € lub 3 lata i 45 000 €, gdy ofiara jest małoletnia. Francja jest niezwykła tym, że wpisuje do przestępstwa klauzulę o ostrożności eksploracyjnej. Przestępstwa nie popełnia się, gdy powtarzane wypowiedzi „jedynie nakłaniają do ostrożności i namysłu, mając w szczególności na uwadze młody wiek” osoby kwestionującej swoją tożsamość płciową i rozważającej tranzycję medyczną (Loi n° 2022-92, według doniesień; Légifrance nie był bezpośrednio dostępny). Odpowiednia klauzula obejmuje pracowników ochrony zdrowia (Code de la santé publique art. L.4163-11).
• Hiszpania (2023). Art. 17 ustawy 4/2023 („ustawy o osobach trans”) zakazuje „metod, programów i terapii awersyjnych, konwersyjnych lub kontrkondycjonujących, w jakiejkolwiek formie”, „nawet za zgodą zainteresowanej osoby”. Jest to wykroczenie administracyjne z grzywnami 10 001–150 000 € i nie ma wyłączenia dla terapii (BOE-A-2023-5366). Projekt uczynienia tego przestępstwem przeszedł w Kongresie Deputowanych 25 czerwca 2026 r.; jego los w Senacie nie jest potwierdzony. Regionalna ustawa Madrytu z 2023 r. poszła w przeciwnym kierunku, stwierdzając, że poradnictwo psychologiczne lub ocena psychiatryczna nie jest dyskryminacją. Jej konstytucyjne zaskarżenie nie zostało rozstrzygnięte (niepotwierdzone).
• Portugalia (2024). Ustawa 15/2024 stworzyła art. 176-C Kodeksu karnego. Karze podlega poddawanie innej osoby działaniom mającym na celu zmianę lub stłumienie orientacji, tożsamości płciowej lub ekspresji, wyraźnie włączając działania „psychoterapeutyczne”, do 3 lat, lub 5, jeśli skutkiem są nieodwracalne zmiany w ciele. Procedury na mocy ustawy o samostanowieniu płciowym są wyłączone (Diário da República). 2 kwietnia 2025 r. portugalski Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o uchylenie tego artykułu z powodu niejasności (Provedor de Justiça); orzeczenia nie znaleziono.
• Belgia (2023). Ustawa z 31 lipca 2023 r. kryminalizuje interwencję fizyczną lub „presję psychologiczną” mającą na celu stłumienie lub zmianę orientacji, tożsamości płciowej lub ekspresji (1 miesiąc–2 lata). Wyłącza „pomoc i wsparcie oferowane w ramach opieki nad zdrowiem psychicznym i fizycznym odnoszące się do eksploracji i rozwoju” orientacji lub tożsamości płciowej oraz opiekę przy tranzycji świadczoną przez pracowników ochrony zdrowia (Loi du 31 juillet 2023).
• Grecja (2022). Art. 62 ustawy 4931/2022 zakazuje „wszelkiego leczenia mającego na celu zmianę lub stłumienie” orientacji, tożsamości płciowej lub ekspresji u małoletnich i dorosłych pod opieką prawną. Dorośli mogą je otrzymywać za „wyraźną zgodą”, a wyłączenia dla eksploracji nie ma (Law 4931/2022).
• Cypr (2023). Art. 233B Kodeksu karnego, zatytułowany „pozorne terapie konwersyjne”, karze praktyki mające na celu „zmianę, stłumienie lub wyeliminowanie” (do 2 lat; 3 wobec małoletnich). Wyłącza poradnictwo, usługi psychologiczne lub medyczne „dotyczące eksploracji i/lub swobodnego rozwoju”, pod warunkiem że nie dążą do zmiany ani stłumienia (Law 39(I)/2023).
• Islandia (2023). Art. 227b Kodeksu karnego karze poddawanie osoby „leczeniu nieopartemu na dowodach” w celu stłumienia lub zmiany orientacji, tożsamości płciowej lub ekspresji „przez przymus, oszustwo lub groźby” (do 2 lat; 4 wobec dzieci) (lustrzana strona prawa, Uniwersytet Islandzki).
• Norwegia (2024). §§ 270-270b Kodeksu karnego, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., karzą tego, kto „narusza” inną osobę „metodami psychoterapeutycznymi, medycznymi, medycyny alternatywnej lub o podłożu religijnym” mającymi sprawić, by „zmieniła, zaprzeczyła lub stłumiła” swoją orientację lub tożsamość płciową (do 3 lat; 6 w typie kwalifikowanym). Wobec osób poniżej 18 lat element „naruszenia” odpada. Brak ustawowego wyłączenia. Sprawozdanie komisji parlamentarnej odnotowuje stanowisko ministerstwa, że rozmowy rodziców z dzieckiem lub odmowa zgody na afirmującą płeć opiekę nie są objęte (Lovdata). Lokalne media nie donoszą o żadnych oskarżeniach w ciągu pierwszych dwóch lat.
• Holandia (2026, jeszcze nie w mocy). Ustawa kryminalizująca działania konwersyjne (Stb. 2026, 294), ogłoszona 30 września 2026 r., dodaje art. 285ba do Kodeksu karnego. Obejmuje profesjonalistów i organizacje działające wobec małoletnich (do 1 roku) oraz dorosłych, gdy nadużywa się dominacji. Jej wyłączenie jest najsilniejsze w Europie dla pracy eksploracyjnej: przestępstwo nie obejmuje „celu nakłaniania do powściągliwości, ostrożności lub refleksji w odniesieniu do tranzycji społecznej lub medycznej”, a lekarz lub opiekun działający zgodnie ze standardami zawodowymi „nie podlega karze” (Staatsblad 2026, 294).

Jeszcze bez ustawy. Irlandia wymienia projekt Prohibition of Conversion Practices Bill jako „Heads in preparation” (Government Legislation Programme, jesień 2026). Dania planuje projekt ustawy dla osób poniżej 18 lat na luty 2027 r. (duńskie Ministerstwo Sprawiedliwości). Parlament Finlandii zatwierdził w marcu 2025 r. inicjatywę obywatelską, ale rząd powiedział, że w tej kadencji nie pojawi się projekt ustawy. Austria nie ma projektu. Szwajcarska Rada Federalna powiedziała we wrześniu 2026 r., że obecne prawo „już zapewnia kompleksową ochronę”, choć jednolita regulacja federalna „mogłaby mieć sens”; kilka kantonów (Neuchâtel, Valais, Fryburg, Vaud) ma własne zakazy (Szwajcarski Federalny Departament Spraw Wewnętrznych).

Poziom UE. Europejska inicjatywa obywatelska na rzecz zakazu praktyk konwersyjnych w całej UE zebrała 1 128 063 zweryfikowanych podpisów. 13 maja 2026 r. Komisja odmówiła zaproponowania ustawodawstwa. Zobowiązała się natomiast do niewiążącego zalecenia w 2027 r. oraz badania uwzględniającego „poziom przymusu i presji” (C(2026) 3333).

Ameryka Łacińska

• Brazylia (1999, 2018). Brazylia jako pierwszy kraj podjęła działania, za pośrednictwem organu nadzorującego psychologów, a nie ustawy. Rezolucja 001/1999 Federal Council of Psychology (CFP), art. 3, zakazuje psychologom wspierania „patologizacji zachowań i praktyk homoerotycznych” oraz kierowania osób homoseksualnych na „niezamawiane terapie”. Rezolucja 01/2018, art. 8, rozciąga to na osoby trans. Zakazuje psychologom proponowania lub uczestniczenia, „z perspektywy patologizującej”, w usługach mających na celu „terapie konwersji, odwrócenia, ponownego dostosowania lub reorientacji” tożsamości płciowej (rezolucje CFP, za pośrednictwem CRP-MG). Żadna z rezolucji nie ma wyłączenia dla eksploracji. Nakaz sądu federalnego z 2017 r. dopuszczający opiekę „reorientacyjną” został zawieszony przez Sąd Najwyższy (Supremo Tribunal Federal) w kwietniu 2019 r. (Rcl 31818, według doniesień).
• Meksyk (2024). Dekret opublikowany 7 czerwca 2024 r. dodał art. 209 Quintus do Federalnego Kodeksu karnego. Przewiduje 2-6 lat pozbawienia wolności dla każdego, kto wykonuje, narzuca lub finansuje „jakikolwiek rodzaj leczenia, terapii, usługi lub praktyki, który utrudnia, ogranicza, uniemożliwia, osłabia, unieważnia lub tłumi” orientację seksualną, tożsamość płciową lub ekspresję osoby. Kary podwajają się wobec ofiar poniżej 18 lat. Rodzice otrzymują jedynie ostrzeżenie. Pracownicy ochrony zdrowia mogą też zostać zawieszeni na 1-3 lata (General Health Law art. 465 Ter) (Diario Oficial, 7 czerwca 2024). Dotyczy wszystkich grup wiekowych i nie ma wyłączenia dla terapii eksploracyjnej ani neutralnej. Słowo „utrudnia” jest szerokie: na pierwszy rzut oka mogłoby objąć klinicystę, który radzi zwłokę.
• Ekwador (2014). Comprehensive Organic Penal Code (COIP), art. 151, traktuje zamiar „zmiany tożsamości płciowej lub orientacji seksualnej” jako okoliczność obciążającą przy torturach (10-13 lat). Nie jest to samodzielny zakaz terapii rozmową (COIP).
• Argentyna (2010), Urugwaj (2017), Chile (2021). Te ustawy o zdrowiu psychicznym są często wymieniane przez trackery jako „zakazy”, ale są to zasady diagnostyczne. Ustawa 26.657 Argentyny, art. 3, mówi, że żadna diagnoza w zakresie zdrowia psychicznego nie może opierać się wyłącznie na „wyborze lub tożsamości seksualnej” (Infoleg). Ustawa 19.529 Urugwaju, art. 4, i ustawa 21.331 Chile, art. 7, mówią to samo o orientacji i tożsamości płciowej (IMPO; Diario Oficial de Chile). Żadna nie tworzy przestępstwa.
• Brak zakazu krajowego. Projekt Kolumbii przeszedł przez izbę niższą w 2024 r., ale został zarchiwizowany w Senacie. Nowy projekt w Kostaryce złożono we wrześniu 2026 r. Peru i Boliwia nie mają zakazu (niepotwierdzone).

Azja, Bliski Wschód i Afryka

• Tajwan (2018). Pismo interpretacyjne Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z 22 lutego 2018 r. stwierdziło, że terapia konwersyjna nie jest czynnością medyczną i że praktykujących można ścigać na podstawie obowiązujących przepisów karnych i o opiece nad dziećmi (doniesienia prasowe; tekstu pisma nie sprawdzono). Nie uchwalono żadnej ustawy.
• Izrael (2022). Dyrektywa dyrektora generalnego ministerstwa zdrowia z lutego 2022 r. zakazuje licencjonowanym pracownikom ochrony zdrowia oferowania terapii konwersyjnej pod groźbą kar dyscyplinarnych (Times of Israel). Nie obejmuje doradców religijnych, a czy obejmuje tożsamość płciową, nie jest potwierdzone. Projekt ustawy w Knesecie z 2020 r. przeszedł wstępne czytanie, ale nie został uchwalony.
• Indie (2021-22). W sprawie S. Sushma v. Commissioner of Police (2021) Madras High Court zakazał prób medycznego „leczenia” orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej. National Medical Commission poinformowała w sierpniu 2022 r. stanowe rady lekarskie, że terapia konwersyjna jest „niewłaściwym postępowaniem zawodowym” (według doniesień; tekstu nie sprawdzono).
• Wietnam (2022). Oficjalne pismo ministerstwa zdrowia 4132/BYT-PC nakazuje świadczeniodawcom nie traktować homoseksualności, biseksualności ani bycia osobą transpłciową jako choroby i nie wymuszać leczenia. Dopuszcza „wyłącznie wsparcie psychologiczne, prowadzone przez osoby znające się na tożsamości płciowej” (LuatVietnam). Nie przewiduje kar.
• Gdzie indziej. Nie znaleźliśmy zakazu w Korei Południowej, Japonii, Hongkongu, Tajlandii, na Filipinach (na poziomie krajowym), w innych krajach Bliskiego Wschodu ani w Afryce, w tym w RPA (brak niepotwierdzony).

Sedno kontrowersji: czy zakazy mrożą terapię eksploracyjną?

Asymetria w tekstach

Większość przepisów obejmujących tożsamość płciową ma wspólną strukturę. Chronią terapię pomagającą osobie „rozważającej” tranzycję oraz terapię oferującą „eksplorację tożsamości”. Żaden z przeanalizowanych tu tekstów nie chroni, wprost, pomagania komuś w podjęciu decyzji, by nie przechodzić tranzycji, ani pomagania komuś w detranzycji. Terapeuta, który bada, czy cierpienie nastolatka wiąże się z traumą lub pociągiem do osób tej samej płci, jest chroniony tylko wtedy, gdy sąd uzna później, że była to „eksploracja”, a nie próba „zmiany lub stłumienia”.

Cztery wybory redakcyjne zwiększają lub zmniejszają to ryzyko:

• „Stłumienie” obok „zmiany”. Niemal każdy z przeanalizowanych tu przepisów obejmuje stłumienie lub tłumienie, nie tylko zmianę; kanadyjski stosuje „stłumienie” wyłącznie wobec „niecispłciowej tożsamości płciowej”. Krytycy twierdzą, że zachęcanie kogoś do odczekania przed tranzycją mogłoby zostać przedstawione jako tłumienie tożsamości.
• Zamiar a skutek. Większość przepisów wymaga celu lub zamiaru zmiany lub stłumienia. Meksykański zakaz każdej praktyki, która „utrudnia” lub „ogranicza” tożsamość, brzmi bardziej jak test skutków.
• Wyłączenia dla oceny zawodowej. Nowa Zelandia, Queensland, NSW, Australia Południowa, ACT i Wiktoria chronią praktyków działających w ramach „racjonalnej oceny zawodowej”. Hiszpania, Meksyk, Norwegia i Grecja nie mają takiej klauzuli.
• Wyraźne klauzule o ostrożności. Tylko Francja, Holandia i Queensland wyraźnie chronią nakłanianie do „ostrożności i namysłu”, „powściągliwości” lub „dopytywanie” o doświadczenie tożsamości płciowej.

Argumenty, że zakazy mrożą eksplorację

Najbardziej wpływowa wypowiedź pochodzi z Raportu Cassa, niezależnego przeglądu usług płciowych NHS dla młodzieży z 2024 r., kierowanego przez pediatrę Hilary Cass:

Celem interwencji psychologicznej nie jest zmiana postrzegania przez osobę tego, kim jest, lecz wspólna z nią praca nad zbadaniem jej obaw i doświadczeń oraz pomoc w złagodzeniu jej cierpienia... Utożsamianie tego podejścia z terapią konwersyjną jest szkodliwe, ponieważ może uniemożliwić młodym ludziom uzyskanie wsparcia emocjonalnego, na jakie zasługują. — (Cass 2024, ust. 11.6)

Cass napisała też, że „Żadne formalne, oparte na nauce szkolenie z psychoterapii, psychologii czy psychiatrii nie naucza ani nie zaleca terapii konwersyjnej” (ust. 11.7). Wezwała, by „w każdym potencjalnym ustawodawstwie dotyczącym praktyk konwersyjnych wbudować silne zabezpieczenia” (ust. 17.22). Przegląd stwierdził, że terminy takie jak „afirmacyjny” i „eksploracyjny” zostały „uzbrojone” (ust. 11.4).

Inne dowody na efekt mrożący:

• Australijskie sądy i psychiatrzy. W sprawie Re Devin (2025) eksperci powiedzieli australijskiemu sądowi rodzinnemu, że niejasne sformułowanie ustawy Wiktorii „może zniechęcać” pracowników ochrony zdrowia do leczenia dzieci z problemami związanymi z płcią (VLRC 2026). Rzecznik RANZCP nazwał projekt „po prostu zbyt niejasnym” (SBS 2021).
• Własne relacje terapeutów. Międzynarodowa ankieta wśród terapeutów eksploracyjnych w Journal of Sex & Marital Therapy opisała ich „lęk przed pracą we wrogim środowisku zawodowym” oraz strategie „minimalizowania ryzyka oskarżeń o terapię konwersyjną” (Jenkins & Panozzo 2024). To próba samodzielnie wybrana, złożona z terapeutów, którzy już tak pracują.
• Przegląd rządu USA. Przegląd HHS stwierdził, że „określanie mianem 'terapii konwersyjnej' każdego podejścia skoncentrowanego na zmniejszaniu cierpienia małoletniego związanego z jego ciałem lub rolą społeczną jest problematycznym i potencjalnie szkodliwym chwytem retorycznym” (HHS 2025).
• Therapy First (dawniej Gender Exploratory Therapy Association, organizacja rzecznicza klinicystów eksploracyjnych) popiera amerykańskie zakazy w obecnym brzmieniu, ale mówi, że „błędna interpretacja i nadużywanie tych przepisów doprowadziły do efektu mrożącego, który ograniczył opiekę dostępną dla tej populacji” (Therapy First FAQ, rzecznictwo).
• Klinicyści piszący w Kanadzie. Artykuł z 2024 r. w czasopiśmie Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry argumentował, że „psychoterapia psychodynamiczna dysforii płciowej nie jest terapią konwersyjną” (Sinai & Sim 2024).

Argumenty, że zakazy nie mrożą uprawnionej terapii

• Teksty chronią eksplorację. Zwolennicy zwracają uwagę, że niemal każda cytowana tu ustawa wyłącza „eksplorację tożsamości” lub ocenę zawodową. Sam Therapy First mówi, że amerykańskie przepisy, „czytane kontekstowo i dokładnie”, wspierają jego podejście.
• Eksploracja może być przykrywką. Prawniczka Florence Ashley twierdzi, że terapia eksploracyjna płci wykazuje „silne podobieństwa pojęciowe i narracyjne” do starszych praktyk konwersyjnych i może być nieetyczna (Ashley 2023). To esej argumentacyjny bez danych. Krytycy zauważają też, że niektórzy doradcy religijni opisują dziś swoją pracę jako „eksploracyjną”.
• Organy zawodowe. Wiele stowarzyszeń zawodowych popiera zakazy obejmujące tożsamość płciową. Brytyjskie Royal College of Psychiatrists poparło projekt z 2026 r., ponieważ wspiera „odpowiednie rozmowy eksploracyjne” (GOV.UK). UKCP nadal sprzeciwia się terapii konwersyjnej „w każdym wieku” mimo opuszczenia MoU.
• Brak ścigania. Gdyby terapeuci byli ścigani za zadawanie pytań, byłoby to widać. Zamiast tego egzekwowanie jest niemal zerowe.

Co faktycznie się dzieje: ściganie i skargi

We wszystkich zbadanych jurysdykcjach egzekwowanie karne jest bliskie zera:

• Wiktoria: „brak postępowań karnych” od 2022 r.; 14 zgłoszeń cywilnych do komisji ds. równości w ciągu czterech lat (VLRC 2026).
• Inne stany Australii: VLRC nie znała żadnych oskarżeń.
• Nowa Zelandia: brak zgłoszeń na policję w pierwszym roku; 33 zapytania do Human Rights Commission, żadne nie zostało eskalowane (The Spinoff 2023).
• Kanada: brak oskarżeń znanych ministerstwu sprawiedliwości w styczniu 2023 r. (Global News).
• Norwegia, Hiszpania, Francja: nie zgłoszono żadnych oskarżeń ani sankcji (doniesienia prasowe; niepotwierdzone).
• Stany Zjednoczone: najbardziej znanym egzekwowaniem była sprawa o oszustwo konsumenckie wobec religijnej organizacji zajmującej się orientacją seksualną (Ferguson v. JONAH, 2015), a nie sprawa dotycząca płci.

Działa to w obie strony. Zwolennicy mówią, że przepisy działają przez odstraszanie. Krytycy mówią, że przepis niemal nigdy niestosowany, a powszechnie budzący obawy, kształtuje praktykę głównie przez ostrożność zawodową: klinicyści, pracodawcy i ubezpieczyciele unikają wszystkiego, co mogłoby wywołać skargę. Żadna ze stron nie opublikowała danych mierzących, jak często terapeuci odmawiają przyjęcia klientów kwestionujących swoją płeć z powodu tych przepisów.

Chiles v. Salazar i jego konsekwencje

Chiles to pierwsze orzeczenie krajowego sądu najwyższego, że zakaz terapii konwersyjnej, w zastosowaniu, narusza wolność słowa. Jego rozumowanie opiera się na tej samej asymetrii opisanej powyżej. Kolorado pozwalało doradcom wspierać młodą osobę „przechodzącą tranzycję płciową”, ale zabraniało terapii rozmową ukierunkowanej na przeciwny wynik. To, uznała większość, jest regulacją opartą na poglądzie.

Praktyczne skutki na październik 2026 r.:

• Terapia rozmową w USA. Zakazy dotyczące terapii rozmową prowadzonej przez licencjonowanych doradców z godzącymi się na nią małoletnimi podlegają teraz ścisłej kontroli. W ciągu kilku miesięcy pojawiły się nakaz w Kolorado i wyrok w Michigan (oba według doniesień). Zakazy dotyczące interwencji fizycznych lub awersyjnych nie są dotknięte.
• Przepisywanie ustaw. Stany mogą próbować reguł neutralnych wobec poglądów, które, jak zasugerowała sędzia Kagan, rodziłyby „inne i trudniejsze pytanie”. Przepisanie ustawy w Kolorado w 2026 r. wokół „z góry ustalonego wyniku” jest jedną z takich prób.
• Dla młodych ludzi mających wątpliwości. Orzeczenie chroni doradców, którzy badają lub kwestionują tożsamość płciową, a także doradców, których celem jest jej zmiana. Nie rozstrzyga, która terapia jest skuteczna.

Więcej o wydarzeniach w USA: Stany Zjednoczone.

Co to oznacza dla osób po detranzycji i osób mających wątpliwości

• Żaden z przeanalizowanych tu przepisów nie zakazuje pomagania komuś w detranzycji. Wspieranie osoby, która nie identyfikuje się już jako trans, nie jest próbą zmiany jej tożsamości. Kilka przepisów chroni „eksplorację i rozwój tożsamości” w dowolnym kierunku.
• Eksploracja jest zasadniczo legalna, ale praktyka bywa różna. W większości miejsc z zakazami terapeuta eksploracyjny działający w ramach standardów zawodowych nie popełnia przestępstwa. Barierą jest częściej kultura zawodowa, obawa przed skargami lub polityka placówki. Katalog wsparcia zawiera terapeutów pracujących eksploracyjnie.
• Zapytaj wprost. Potencjalnego terapeutę można zapytać, czy bada przyczyny cierpienia, czy najpierw afirmuje. Odpowiedź lepiej pokaże jego podejście niż prawo. Zob. terapia eksploracyjna płci.
• Osoby po detranzycji zgłaszają luki w opiece. W ankiecie 957 osób w USA i Kanadzie, które przeszły detranzycję, wiele czuło, że świadczeniodawcy nie mieli pojęcia, jak im pomóc (Rackliff et al. 2025). Ta luka wydaje się wynikać raczej z braku usług niż z jakiegokolwiek przepisu. Zob. opieka zdrowotna podczas detranzycji.
• Przymus wobec osób po detranzycji. Większość przepisów jest napisana w sposób neutralny kierunkowo („zmiana lub stłumienie” tożsamości), ale ich wyłączenia wymieniają tylko tranzycję. Czy wywieranie presji na osobę po detranzycji, by wznowiła tranzycję, byłoby praktyką konwersyjną, nie zostało sprawdzone.

Relacje osób po detranzycji

Na /r/detrans powracającym motywem jest przekonanie, że przepisy o terapii konwersyjnej powstrzymały terapeutów od zadawania pytań. Niektóre z tych komentarzy opisują przepisy szerzej, niż wynika z ich tekstu, ale pokazują, jak rozumieją je osoby, których dotyczą:

Wierz lub nie, w wielu stanach nie wolno im tego robić zgodnie z prawem. Wiele z tych ustaw uchwalanych, żeby „powstrzymać terapię konwersyjną”, ma wbudowane tego rodzaju postanowienia. Profesjonaliści nie mogą cię kwestionować ani zalecać innych rodzajów terapii, by rozwiązać problem, bo uważa się to za „terapię konwersyjną”. —duffmanhb, osoba po detranzycji

Jestem z Kanady i tutaj przez ich „antykonwersyjną” ustawę stało się nielegalne niepotwierdzanie tożsamości płciowej osoby w terapii. —William_Shakespear_, zdesystowana kobieta

Tekst kanadyjski w rzeczywistości nie wymaga afirmacji (zob. Kanada); komentarz oddaje postrzeganie. Inni opisują skutki dla klinicystów, a nie dla samego prawa:

W zasadzie powiedział mi, że jest pod presją, by nie kwestionować decyzji nastolatków o tranzycji, bo jego koledzy uznaliby to za transfobię. —AbsolRiatun, zdesystowany medycznie

Pacjentka psycholożki opisała, jak jej terapeutka radzi sobie z tymi regułami:

Mam normalną psycholożkę, która musi się z tym mierzyć; są przypadki, gdy to oczywiste, że ta osoba po prostu uległa zarażeniu społecznemu albo przechodzi tranzycję, żeby uciec przed przemocą/traumą, ale ona nie może tego powiedzieć, więc stąpa po cienkim lodzie i stara się jak może prowadzić pacjentów i spowalniać ten pośpieszny proces. —LostSoul1911, detrans kobieta

„Tranzycja jako terapia konwersyjna”

Wielu komentatorów odwraca tę etykietę. Twierdzą, że kierowanie nienormatywnych płciowo gejów i lesbijek w stronę tranzycji jest samo w sobie rodzajem konwersji, ponieważ sprawia, że wyglądają na heteroseksualnych:

Jestem dość głęboko przekonana, że jedyną „transkonwersyjną terapią”, jaka się dzieje, jest społecznie wymuszana tranzycja nienormatywnych płciowo osób homoseksualnych (zwykle dzieci i nastolatków), żeby lepiej pasowały do stereotypów i oczekiwań płciowych. Regresywne do bólu. —UtsuroBuneWoman, zdesystowana kobieta

Jedna komentatorka, która przeszła religijną terapię konwersyjną, powiedziała, że jej terapeuta zmienił podejście, gdy ta zawiodła:

Zważywszy, że mój „terapeuta” od konwersji gejów przeszedł na afirmację płci, gdy nie udało mu się wymusić na mnie bycia hetero przemocą, zdecydowanie widzę pokrywanie się tych rzeczy... —DetransIS, detrans kobieta

(„GNC” oznacza nienormatywność płciową.) O związku między pociągiem do osób tej samej płci a tranzycją zob. zinternalizowana homofobia.

Perspektywy osób trans

Komentatorzy trans, których poddano próbom konwersji, opisują je jako przemoc, a wielu postrzega zakazy jako podstawową ochronę:

Konwersyjne tortury były właśnie tym. Torturą, traumą i przemocą. Gaslightingiem i próbą prania mózgu. Zostawiło mnie to z wieloma fobiami i dużą traumą... —ZeltronJedi, kobieta trans (MTF)

Nie każdy komentator trans utożsamia terapię z konwersją. Niektórzy wyznaczają tę samą granicę, co terapeuci eksploracyjni:

A potem, gdy proponujesz terapię, bo pomogła tobie i innym osobom trans, które znasz, żyć w większej zgodzie z tym, kim jesteś, oskarżają cię o popieranie terapii konwersyjnej. —GrilledCassadilla, kobieta trans (MTF)

…niekoniecznie jest terapią konwersyjną pomaganie komuś w detranzycji czy odkładaniu tranzycji, jeśli podąża się za prowadzeniem pacjenta i potwierdza jego sprawczość w tej sytuacji - „konwersja” polega na ustanowieniu normy jako najbardziej pożądanego celu, a do tego terapia nie służy. —JudiesGarland, mężczyzna trans (FTM)

Obie grupy zgadzają się ze sobą bardziej, niż sugeruje debata. Obie odrzucają przymusowe próby narzucenia komuś tożsamości. Różnią się w kwestii, czy kwestionowanie tożsamości płciowej w terapii jest samo w sobie próbą jej narzucenia.

Ograniczenia

• Statusy odpowiadają stanowi na październik 2026 r., a kilka spraw jest nierozstrzygniętych. Należą do nich projekt dla Anglii i Walii, hiszpański projekt karny, portugalskie zaskarżenie konstytucyjne, zwrot sprawy Chiles, wyrok w Michigan i data wejścia w życie holenderskiej ustawy.
• Niektórych tekstów nie dało się przeczytać bezpośrednio. Francuski Légifrance i strona CFP w Brazylii zablokowały dostęp; ich brzmienie pochodzi z oficjalnych reprodukcji. Środki na Tajwanie, w Izraelu i Indiach opisano na podstawie doniesień prasowych.
• Tłumaczenia nieangielskich ustaw są nasze i nie są oficjalne.
• Liczby stanów USA pochodzą z Movement Advancement Project, organizacji rzeczniczej. Nasz własny przegląd objął tylko Kolorado.
• Brak zgłoszonych oskarżeń nie dowodzi, że żadnych nie było; niewiele rządów publikuje te dane.
• Relacje z Reddita są dobrane samodzielnie. Pokazują, jak postrzegane są przepisy, a nie jak często terapeuci faktycznie odmawiają eksploracji.

Powiązane strony

• Płeć a tożsamość płciowa w prawie: szerszy obraz prawny, w tym prawne uznanie płci
• Wielka Brytania i Stany Zjednoczone: szczegóły dla poszczególnych krajów
• Terapia eksploracyjna płci: omawiany model terapii
• Opieka zdrowotna podczas detranzycji: znalezienie opieki
• Wikipedia i tematy związane z płcią: jak etykieta „terapia konwersyjna” jest stosowana wobec terapii eksploracyjnej w internecie
• Zinternalizowana homofobia: gdy seksualność jest mylona z płcią

Bibliografia

• American Psychological Association (2009). Report of the APA Task Force on Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation. PDF.
• UN Independent Expert on sexual orientation and gender identity (2020). Practices of so-called "conversion therapy", A/HRC/44/53. UN Digital Library.
• Cass (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report. strona badania, źródło.
• US Department of Health and Human Services (2025). Treatment for Pediatric Gender Dysphoria: Review of Evidence and Best Practices. strona badania, źródło.
• Ashley (2023). Interrogating Gender-Exploratory Therapy. Perspectives on Psychological Science. strona badania, źródło.
• Rackliff et al. (2025). "Providers had no idea what to do with me". International Journal of Transgender Health. strona badania, źródło.
• Singh, Bradley & Zucker (2021). A Follow-Up Study of Boys With Gender Identity Disorder. Frontiers in Psychiatry. strona badania, źródło.
• Wright, Rochussen & Stagg (2026). Flawed methods and overstated conclusions regarding 'Brain Sex': a peer review of Kurth et al. (2022). Theory and Society. strona badania, źródło.
• Clarke & Spiliadis (2019). 'Taking the lid off the box': The value of extended clinical assessment for adolescents presenting with gender identity difficulties. strona badania, źródło.
• Jenkins & Panozzo (2024). "Ethical Care in Secret": Qualitative Data from an International Survey of Exploratory Therapists Working with Gender-Questioning Clients. Journal of Sex & Marital Therapy. źródło.
• Sinai & Sim (2024). Psychodynamic psychotherapy for gender dysphoria is not conversion therapy. J Can Acad Child Adolesc Psychiatry. źródło.
• Therapy First (rzecznictwo). FAQ. źródło.
• Kanada: Criminal Code ss. 320.101-320.104, źródło; Library of Congress (2022), źródło; Global News (2023), źródło; Ontario Bill 77, źródło; Nova Scotia S.N.S. 2018 c. 28, źródło; Quebec S.Q. 2020 c. 28, źródło.
• Stany Zjednoczone: Chiles v. Salazar, No. 24-539 (2026), orzeczenie; Movement Advancement Project (rzecznictwo), źródło; Ferguson v. JONAH, źródło.
• Wielka Brytania: Draft Conversion Practices Bill (CP 1604), źródło, noty wyjaśniające, komunikat prasowy; analiza konsultacji, źródło; oświadczenie pisemne 17 stycznia 2023, źródło; debata w Izbie Gmin 9 września 2026, źródło; pismo rządu Szkocji 4 września 2026, źródło; strona projektu NI Assembly, źródło; MoU (lipiec 2024), źródło; wycofanie się UKCP (2024), źródło; wytyczne UKCP (2023), źródło.
• Australia: ACT A2020-49, źródło; Queensland Public Health Act 2005, źródło; Victoria Act 3/2021, źródło; NSW Conversion Practices Ban Act 2024, źródło, Anti-Discrimination NSW; South Australia Act 2024 No 39, źródło; Victorian Law Reform Commission consultation paper (2026), źródło; SBS (2021), źródło.
• Nowa Zelandia: Conversion Practices Prohibition Legislation Act 2022, źródło; The Spinoff (2023), źródło.
• Europa: Malta Cap. 567, źródło; Niemcy KonvBehSchG, źródło, BT-Drs. 19/17278, źródło; Hiszpania Ley 4/2023, źródło; Portugalia Lei 15/2024, źródło; Belgia ustawa z 31 lipca 2023, źródło; Grecja Law 4931/2022, źródło; Cypr Law 39(I)/2023, źródło; Islandia Penal Code art. 227b, źródło; Norwegia Penal Code ss. 270-270b, źródło; Holandia Stb. 2026, 294, źródło; program legislacyjny Irlandii (2026), źródło; program legislacyjny Danii 2026/27, źródło; Szwajcarski Federalny Departament Spraw Wewnętrznych (2026), źródło; Komisja Europejska C(2026) 3333, źródło; Provedor de Justiça (Portugalia), źródło.
• Ameryka Łacińska, Azja: Brazylia rezolucje CFP 001/1999 i 01/2018, źródło; Meksyk DOF 7 czerwca 2024, źródło; Ekwador COIP, źródło; Argentyna Ley 26.657, źródło; Urugwaj Ley 19.529, źródło; Chile Ley 21.331, źródło; Izrael, Times of Israel (2022), źródło; Wietnam Official Letter 4132/BYT-PC, źródło.