Hollanda protokolü: çalışmalar ve eleştiriler

Hollandalı klinisyenler ergenlik engelleyici protokolünü nasıl kurdu, 2011 ve 2014 çalışmaları ne buldu ve eleştirmenler neden itiraz ediyor.

Genel bakış

Hollanda protokolü, ergenlik engelleyicilerini cinsiyet tıbbına sokan tedavi modelidir. 1990'larda ve 2000'lerin başında Hollanda'da Utrecht ve Amsterdam'daki küçük bir klinisyen grubu tarafından geliştirildi. Protokole göre, yaşam boyu cinsiyet disforisi olan (cinsiyet ile hissedilen cinsiyet arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan sıkıntı) dikkatle taranmış bir ergen, yaklaşık 12 yaşından itibaren ergenliği tetikleyen hormonal sinyalleri kapatan bir ilaç olan gonadotropin salgılatıcı hormon agonisti (GnRHa) kullanmaya başlayabiliyordu. Yaklaşık 16 yaşında karşı cinsiyet hormonları ve 18 yaşında ameliyat izliyordu.

2011 ve 2014'te yayımlanan tek bir Amsterdam kohort çalışmasına ait iki izlem çalışması, bu sıralamanın işe yaradığının ana kanıtı haline geldi. Uluslararası kılavuzlar bu çalışmalara atıf yaptı ve Birleşik Krallık, Kuzey Amerika, Avustralya ve başka yerlerdeki klinikler yaklaşımın çeşitli versiyonlarını benimsedi. Yaklaşık 2019'dan bu yana çalışmalar sürekli eleştiriyle karşılaşıyor. Eleştirmenler küçük örneklemlere, çalışmadan ayrılanlara, değiştirilmiş bir ölçeğe, ameliyattan sonra ölen bir hastaya ve Birleşik Krallık'ta sonuçları yineleme girişiminin hiçbir psikolojik fayda bulamadığı gerçeğine işaret ediyor.

Bu sayfa, protokolü kökenlerinden en yeni Hollanda verilerine kadar izliyor; van der Loos et al. 2022 hormonların sürdürülmesi ve Hollanda Sağlık Konseyi'nin 2026 incelemesi de buna dahil. Genç yaşta engelleyici verilen detransisyon yapmış kişilerin anlatılarını, aynı tedavi hakkındaki trans kişilerin anlatılarının yanına koyuyor. Engelleyiciler hakkındaki genel kanıtlar (kemik yoğunluğu, beyin gelişimi, doğurganlık, yan etkiler) Ergenlik engelleyicileri sayfasındadır. Ardından gelen ulusal kanıt incelemeleri Kanıt incelemeleri sayfasındadır. Çocuklukta desistans araştırması, ki bunun çoğu da Amsterdam'dan geldi, Desistans sayfasındadır.

Önemli nokta

Hollanda çalışmaları, cinsiyet disforisinde ergenlik baskılamasına dair ilk ileriye dönük araştırmaydı. Küçük, çok sıkı seçilmiş bir grupta ruh hali ve davranış iyileşmeleri buldular. Karşılaştırma grubu yoktu, kimseyi yirmili yaşların başından öteye izlemediler ve bugün birçok ülkede başvuruların çoğunluğunu oluşturan hasta tipini incelemediler. Hollandalı klinisyenlerin kendisi, bulgularının bu daha yeni grup için geçerli olmayabileceğini söyledi.

Protokolün kökenleri

Ergenlik engelleyicilerinden önce

1970'lerde ve 1980'lerde Hollanda'da yetişkin "transseksüeller" Amsterdam ve Utrecht'teki cinsiyet ekiplerinde tedavi ediliyordu. Ergenlere genellikle hormonlar için 18 yaşına kadar beklemeleri söyleniyordu. Yetişkin hastalarla çalışmış bir psikolog olan Peggy Cohen-Kettenis, 1987'de Utrecht Üniversitesi Tıp Merkezi'nin çocuk ve ergen psikiyatrisi bölümüne geçti. Cinsiyet disforisi olan ergenler ona yönlendirilmeye başladı. Kliniğin tarihini anlatan 2024 tarihli bir Amsterdam UMC doktora tezine göre, psikolojik desteğe rağmen bazılarının zorlandığını fark etti ve "sosyal olarak iyi işlev gören ve destekleyici ebeveynleri olan" seçilmiş bir grup için karşı cinsiyet hormonu yaşını 16'ya düşürmek için baskı yaptı (van der Loos 2024, The Dutch Protocol: Coming of Age).

Daha erken tedavi argümanı, Utrecht kliniğinin ameliyat sonrası yirmili yaşlarında görüşülen ilk 22 genç hastasının, daha sonra geçiş yapan yetişkinlerden daha iyi görünmesine dayanıyordu. Protokolün en ayrıntılı tarihini yazan Oxfordlu sosyolog Michael Biggs, bu karşılaştırma grubunun önceki on yılların yetişkin hastalarından alındığını belirtir (Biggs 2023).

İlk engellenen ergen

GnRHa kullanma fikri, bu ilaçların erken ergenliği (olağandışı erken başlayan ergenlik) durdurmak için zaten kullanıldığı pediatrik endokrinolojiden geldi. Yayımlanan ilk vaka, "FG" veya "B" olarak bilinen ve 13 yaşında ergenlik baskılamasına başlayan, 18'e kadar sürdüren, ardından testosteron ve bir dizi ameliyat geçiren kadın bir hastaydı: mastektomi, yumurtalıkların alınmasıyla histerektomi ve genital cerrahi; sonuncusu 20 yaşında hâlâ bekliyordu (Cohen-Kettenis & van Goozen 1998). Biggs, bu tek vaka raporunun yıllarca müdahalenin tek yayımlanmış kanıtı olduğunu belirtir. Ayrıca başka yerlerde, 2001 Harry Benjamin International Gender Dysphoria Association Bakım Standartları'nda da (daha sonra World Professional Association for Transgender Health, WPATH oldu) benimsendiğini belirtir (Biggs 2023).

Klinisyenler

Protokole üç isim bağlıdır: Biggs'in ana mucidi olarak kabul ettiği psikolog Peggy Cohen-Kettenis; Amsterdam'daki VU University Medical Center'da (VUmc) pediatrik endokrinolog Henriette Delemarre-van de Waal; ve yetişkin cinsiyet ekibinde endokrinolog olan ve ilk basılı önerinin ortak yazarı Louis Gooren (Gooren & Delemarre-van de Waal 1996).

O 1996 makalesi GnRHa'yı "tamamen geri dönüşümlü" olarak tanımlıyordu; Biggs'e göre o sırada bunun arkasında veri yoktu, çünkü protokol dört yıla kadar baskılama anlamına geliyordu. Protokol 2006'da resmen yazıldı (Delemarre-van de Waal & Cohen-Kettenis 2006) ve 2008'de tekrar (Cohen-Kettenis, Delemarre-van de Waal & Gooren 2008). Ergen hizmeti Amsterdam'a taşındı; VUmc'deki (bugün Amsterdam UMC) Cinsiyet Disforisi Uzmanlık Merkezi araştırmaların çoğunun kaynağı oldu.

Gerekçe

Protokol iki iddiaya dayanıyordu: engelleyicilerin geri dönüşümlü olduğu (ilaç kesilince ergenlik kaldığı yerden devam eder) ve istenmeyen ergenliğin sıkıntısı olmadan "düşünmek için zaman" vererek tanıya yardımcı oldukları. Üçüncü amaç pratikti: kendi cinsiyetinin ergenliğinden hiç geçmeyen birini sonradan karşı cinsiyete benzetmek daha kolaydır. Biggs, bu kozmetik amacın asıl satış argümanı olduğunu savunur. Engelleyiciye başlayanların neredeyse tamamı karşı cinsiyet hormonlarına geçiyorsa, "tanısal" dönem kimseyi elemiyor gibi görünüyor (bkz. Ergenlik engelleyicileri: "duraklatma düğmesi" sorunu).

Uygunluk kuralları

Hollanda protokolü hiçbir zaman trans olduğunu söyleyen her genç için değildi. Yayımlanan ölçütler katıydı (Delemarre-van de Waal & Cohen-Kettenis 2006; de Vries et al. 2011):

KuralNe gerektiriyorduNeden önemliydi
Erken başlayan, sürekli disforiErken çocukluktan beri var olan ve ergenliğin ilk bedensel değişiklikleriyle kötüleşen cinsiyet disforisiKlinisyenlerin kendi izlemleri, kliniğe yönlendirilen çocukların çoğunun disforisinin ergenliğe kadar azaldığını gösterdi (bkz. Desistans). Ergenliğe kadar süren ve orada şiddetlenen disfori, süreceğinin işareti olarak ele alındı.
Psikolojik istikrarDeğerlendirmeyi veya tedaviyi bozabilecek ciddi psikiyatrik durumların olmaması; ağır depresyon veya psikoz gibi sorunları olan ergenlerin önce tedavi edilmesi gerekiyorduSıkıntının başka bir şeyden kaynaklanmadığından ve gencin tedaviyle baş edebileceğinden emin olmak için
Aile desteğiTedaviyi destekleyen ve tüm süreç boyunca istikrarlı destek sağlayabilecek ebeveynler veya bakıcılarTedavi yıllarca sürüyordu ve istikrarlı bir eve bağlıydı
Yaş ve ergenlik evresiEn az 12 yaşında ve Tanner evresi 2–3'te (ergenliğin ilk görünür belirtileri)Klinisyenler ergenin önce kendi ergenliğinin başlangıcını yaşamasını tanısal bir test olarak istiyordu
Kapsamlı değerlendirmeHerhangi bir tıbbi adımdan önce uzun bir dönem boyunca ruh sağlığı uzmanıyla çok sayıda görüşme ve sürekli psikolojik destekBaşka açıklamaları araştırmak ve karar vermeyi desteklemek için

Bu ölçütler başvuruların büyük bir kısmını dışlıyordu. 2011 ve 2014 çalışmalarını üreten kohortta, art arda yönlendirilen 196 ergenin 140'ı tıbbi tedavi için uygun görüldü (de Vries et al. 2011). Leiden kliniğinde 2010–2018 arasında, tedavi için yeterince büyük 214 ergenin 143'ü (%67) engelleyiciler için uygun görüldü (Brik et al. 2020).

Biggs, uygulamanın her zaman yazılı kurallarla örtüşmediğini buldu. 12 yaş alt sınırına her zaman uyulmuyordu ve 2014 makalesinin kendi tablosu, o kohortta GnRHa başlangıç yaşlarının 11,5 ile 18,5 arasında değiştiğini gösteriyor (Biggs 2023; de Vries et al. 2014).

Detransisyon yapanlar ölçütleri karşılar mıydı?

Uygunluk kuralları, erken başlayan sürekli disforinin dikkatli değerlendirilmesinin, disforisi sürecek ergenleri belirleyebileceğini varsayıyordu. Bazı detransisyon yapanlar bu taramayı geçeceklerini söylüyor. Çocukluktan beri disfori, uzun değerlendirmeler ve belirgin uyarı işareti olmadığını anlatıyorlar — ve yine de detransisyon yaptılar.

12 yaşımdan beri haftalık psikolog seanslarına gidiyordum, 6 ay boyunca birkaç seanstan oluşan cinsiyet disforisi değerlendirmesi aldım ve 15 yaşında teşhis edildim… Teşhis ölçütlerini karşılayan, gelecekteki bir detransisyona işaret edebilecek hiçbir uyarı işareti göstermeyen, güçlü disforili ikili bir trans çocuğun çok net bir örneğiydim ve yine de buradayım. —Wonderful_Walk4093, detransisyon yapmış kadın

Komik, görünüşe göre buradaki çoğumuz eskiden "gerçek trans" olarak sınıflandırılacak insanlarız. Çocukluktan beri disfori, gelecekteki detransisyonun stereotipik işaretlerinden hiçbiri yok. Gerçekten bütün meseleyi sorgulamanıza neden oluyor. —malcoze, detransisyon yapmış kadın

Bu anlatılar erken başlayan vakaların ne sıklıkla detransisyon yaptığını göstermiyor. Protokolün merkezi varsayımının — doğru seçim ölçütlerinin kimin fayda göreceğini tahmin edebileceğinin — detransisyon yapanlar için apaçık olmadığını gösteriyor. Aynı Amsterdam ekibinin çocukluk araştırması, kliniğe yönlendirilen çocukların çoğunun disforisinin azaldığını ve çocukluktaki disforinin sonraki eşcinsel çekimle güçlü şekilde bağlantılı olduğunu buldu (Desistans). Biggs, protokolün disforisi aksi halde azalabilecek bir ergen için ergenliği engellemenin ne anlama geldiğini hiç ele almadığını savunur.

2011 çalışması: yalnızca engelleyiciler

Ne yaptı

Journal of Sexual Medicine'da yayımlanan de Vries et al. 2011, 2000–2008 arasında Amsterdam kliniğinde engelleyici reçete edilen 111 ergenin ilk 70'ini izledi. GnRHa başlamadan önce ve karşı cinsiyet hormonlarına başlamadan kısa süre önce, ortalama yaklaşık iki yıl sonra yeniden değerlendirildiler. Ölçümler davranışsal ve duygusal sorunları (ebeveyn ve öz bildirim), depresyon, kaygı, öfke, klinisyenlerce değerlendirilen genel işlevsellik, cinsiyet disforisi ve beden memnuniyetini kapsıyordu.

Ne buldu

  • Davranışsal ve duygusal sorunlar ile depresif belirtiler azaldı, klinisyen değerlendirmeli işlevsellik iyileşti.
  • Ebeveyn bildirimli sorunları klinik aralıkta olan ergenlerin oranı %44'ten %22'ye düştü.
  • Cinsiyet disforisi ve beden memnuniyetsizliği değişmedi. Kaygı ve öfke de değişmedi.
  • Hiçbir ergen engelleyicileri bırakmadı. 70'in tamamı karşı cinsiyet hormonlarına geçti.

Yazarlar, ergenlik baskılamasının tedaviye "değerli bir katkı olarak görülebileceği" sonucuna vardı.

Sınırlamalar

  • Karşılaştırma grubu yok. İyileşmeler büyümeyi, her ergenin aldığı psikolojik desteği veya ortalamaya geri dönüşü yansıtabilir (insanlar genellikle sıkıntı yüksekken değerlendirilir, bu yüzden sonraki puanlar ne olursa olsun daha iyi görünme eğilimindedir).
  • Küçük ve eksik veriler. Bazı ölçümlerde sonuçlar yalnızca yaklaşık 41 ergen için mevcuttu; İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü'nün (NICE) yeniden analizine göre, NICE bulguları çok düşük kesinlik olarak değerlendirdi (NICE 2020).
  • Başlangıçta çoğunlukla normal puanlar. Bildirilen değişiklikler çoğunlukla normal aralık içindeki kaymalardı.
  • Temel sorun iyileşmedi. İlaç, bedenle ilgili sıkıntıyı hafifletmek içindi, ancak o sıkıntının ölçümleri değişmeden kaldı.
  • Tüm hastalar devam etti. %100'ün hormonlara geçmesi iyi seçilimin işareti olarak da, "tanısal" duraklamanın duraklama olarak işlev görmediğinin işareti olarak da okunabilir.

2014 çalışması: hormonlar ve ameliyattan sonra

Ne yaptı

Pediatrics'te yayımlanan de Vries et al. 2014, aynı kohortu ameliyattan en az bir yıl sonrasına kadar izledi. Katılımcılar üç kez değerlendirildi: engelleyicilerden önce (ortalama yaş 13,6), karşı cinsiyet hormonlarının başlangıcında (16,7) ve ameliyattan sonra (20,7). Ameliyat, trans kadınlar için vajinoplasti; trans erkekler için mastektomi ve yumurtalıkların alınmasıyla histerektomi anlamına geliyordu.

Son örneklemde kim vardı

2011 çalışmasındaki 70 ergenin 55'i (22 trans kadın, 33 trans erkek) son değerlendirmeye katıldı. Makale katılmayan 15 kişiyi listeliyor:

NedenSayı
Ameliyattan henüz bir yıl geçmemiş6
Tıbben ameliyata uygun değil (örneğin kontrolsüz diyabet, morbid obezite)3
Katılmayı reddetti2
Anketleri geri göndermedi2
Bakımdan ayrıldı1
Vajinoplasti sonrası öldü (nekrotizan fasiit, ciddi bir doku enfeksiyonu)1

15 katılmayanın 11'i trans kadındı (erkek doğumlu). Üç zaman noktasının tamamına ait tam veriler 40 katılımcı için mevcuttu.

Ne buldu

  • Cinsiyet disforisi ve beden imajı zorlukları ergenlik baskılaması boyunca sürdü ve hormonlar ile ameliyattan sonra "geri çekildi".
  • Psikolojik işlevsellik istikrarlı biçimde iyileşti; klinik sorun oranları "genel nüfus örneklerinden ayırt edilemez" hale geldi.
  • İyi oluş ve yaşam kalitesi, aynı yaştaki Hollandalı akranlarınkiyle benzer veya daha iyi olarak tanımlandı.
  • Hiçbir katılımcı pişmanlık bildirmedi ve hepsi ameliyatlarından "çok veya oldukça memnun"du.

Yazarlar, protokolün cinsiyet disforili gençlere "iyi işlev gören genç yetişkinler olarak gelişme fırsatı" verdiği sonucuna vardı. 2011 makalesiyle birlikte bu, 2017 Endocrine Society kılavuzu ve WPATH Bakım Standartları gibi kılavuzlarda protokolün ana kanıtı oldu.

Eleştiriler

Abbruzzese, Levine ve Mason (2023)

2023'te Society for Evidence-Based Gender Medicine'dan (genç geçişine eleştirel bir grup) E. Abbruzzese, psikiyatr Stephen Levine ve pediatri uzmanı Julia Mason, Journal of Sex & Marital Therapy'de ayrıntılı bir eleştiri yayımladı (Abbruzzese, Levine & Mason 2023). Bu, çalışmaları Levine ve arkadaşlarının önceki bir makalesine karşı savunan Annelou de Vries'e bir yanıttı (de Vries 2023).

Yazarlar, çalışmaların hormonların ve ameliyatın ergenlerin "fenotipik görünümünü başarıyla değiştirebildiğini" gösterdiğini kabul ediyor. Ancak zararları — "kısırlığın kesinliği dahil" — haklı çıkaracak kadar büyük bir psikolojik fayda göstermediklerini savunuyorlar. Ana noktaları:

  1. Seçim yanlılığı. Yalnızca her aşamada yeterince iyi durumda olan ergenler ilerledi ve sayıldı. Ameliyat olamayanlar, yanıt vermeyenler veya ayrılanlar sonuçlardan kayboldu. Kendi ifadeleriyle çalışmalar "istemeden yalnızca en iyi sonuçlarını bildirdi". 55 kişilik son örnekleme, "temel sonuçların yalnızca 32 kişi için mevcut olduğunu" belirtiyorlar.
  2. Cinsiyet disforisi ölçeği değiştirildi. Utrecht Gender Dysphoria Scale (UGDS) çoğunlukla farklı maddeler içeren erkek ve kadın versiyonlarına sahiptir. Tedaviden önce ve hormonların başlangıcında katılımcılar doğum cinsiyetlerinin versiyonunu doldurdu. Ameliyattan sonra tanımladıkları cinsiyetin versiyonunu doldurdular. Makale bunu kendisi söylüyor. Abbruzzese ve arkadaşları, karşı cinsiyet için tasarlanmış bir ölçeğe geçmenin puan düşüşünü "esasen garanti ettiğini", dolayısıyla "cinsiyet disforisinin çözülmesi" ana bulgusunun "tamamen geçersiz" olduğunu savunuyor.
  3. Terapiyle karışma. Her ergen sürekli psikolojik destek aldı, bu yüzden ilaç, terapi ve olgunlaşmanın etkileri ayrılamaz.
  4. Fiziksel zararlar ölçülmedi. Çalışmalar kemik, beyin veya cinsel işlevi değerlendirmedi, oysa bu riskler baştan dile getirilmişti.
  5. Morbidite ve mortalite. Ölümü ve tıbbi nedenlerle ameliyat olamayan hastaları saydıklarında yazarlar, kısa vadeli ciddi morbidite ve mortaliteyi "belki %6–7'ye kadar" tahmin ediyor.
  6. Zayıf uygulanabilirlik. Yazarlara göre bugün kliniklerde yaygın görülen tablo, ergenlik sonrası başlayan disfori ve belirgin ruhsal hastalıktır: "Hollandalıların açıkça diskalifiye ettiği iki klinik tablo". Dolayısıyla bulgular onlara uygulanamaz.

Makale genç geçişinin eleştirmenleri tarafından yazılmıştır ve nötr bir inceleme değil, bir argüman olarak okunmalıdır. Ancak her nokta orijinal makalelere karşı kontrol edilebilir ve dayandığı olgular (55 katılımcı, ölçek değişimi, ölüm, dışlanan hastalar, seçim kuralları) Hollandalı yazarların kendi raporlarından gelir.

Michael Biggs

Biggs'in 2023 tarihi (Biggs 2023) farklı bir yoldan benzer sonuçlara ulaşır. "Gözlem sayısının 70'ten belirgin biçimde az olduğunu", cinsiyet disforisindeki düşüşün "karşılaştırılamaz ölçeklere bağlı" olduğunu (önceki ve sonraki puanlar farklı anketlerden geliyordu) ve sonuçların "ergenlik baskılamasının daha riskli bir vajinoplastiyi zorunlu kılması nedeniyle ölen bir hastayı atladığını" savunur. İki kurucu iddianın hiçbir zaman test edilmediğini ekler: dört yıl veya daha uzun baskılamanın kalıcı etki bırakmadığı gösterilmedi ve neredeyse herkes hormonlara geçtiği için "tanısal" duraklama kimseyi hiç ayırmadı. Protokol ayrıca çocukluk disforisi ile sonraki eşcinsellik arasındaki bağlantıyı ve baskılamanın cinsel gelişime etkisini görmezden geldi.

Biggs ayrıca Hollanda sonuçlarını, Tavistock kliniğinin 2015'te kendi yönetim kuruluna sunduğu Birleşik Krallık yinelemesinin erken sonuçlarıyla karşılaştırdı. Hollanda'daki psikolojik işlevsellik iyileşmesinin İngiltere'de tekrarlanmadığını bildirdi (Biggs 2020) ve bu ön verilerde daha fazla kendine zarar verme ve kızlarda daha fazla sorun işaretlerine dikkat çekti (Carmichael et al. 2021). Bu ön veriler hiçbir dergide yayımlanmadı, bu yüzden bağımsız olarak kontrol edilemez.

Ameliyat sonrası ölüm

Kohorttaki genç bir trans kadın ameliyattan sonra öldü. Vakası Amsterdam cerrahi ekibi tarafından ayrıca yayımlandı (Negenborn et al. 2017). Erken ergenlikten itibaren engellenmişti, bu yüzden genital dokusu standart penil inversiyon vajinoplastisi için yeterince gelişmemişti. Cerrahlar bunun yerine bağırsak parçası kullandı; daha karmaşık bir ameliyat. Dirençli E. coli kaynaklı nekrotizan fasiit geliştirdi ve öldü.

2014 makalesi ölümü katılmama nedeni olarak tek cümlede anar. Eleştirmenler, protokolle doğrudan bağlantılı bir ölümün (daha riskli bir ameliyata yol açan erken baskılama) eksik veri değil, protokolün sonucu olarak ele alınması gerektiğini savunur. Aynı doku sorunu erken engellenen diğer erkek doğumlu kişileri de etkiler; bkz. Vajinoplasti ve Cinsel işlev.

Ayrılmalar ve eksik veriler

Hollandalı yazarlar, 55 katılımcı ile 15 katılmayan arasında başlangıçta istatistiksel fark bildirmedi. Eleştirmenler, katılmayanların tam olarak güvenlik açısından sonuçları en çok önem taşıyan kişiler olduğunu ve "başlangıçta fark yok" ifadesinin sonradan nasıl oldukları hakkında hiçbir şey söylemediğini yanıtlar. Aynı sorun sonraki Hollanda çalışmalarında da sürer. van der Loos et al. 2023 kemik çalışmasında 143 uygun kişiden yalnızca 75'i (%52) katıldı. Kliniğin yetişkin kohortunda hastaların %36'sı birkaç yıl sonra gelmeyi bırakmıştı (Wiepjes et al. 2018).

Detransisyon yapanlar bu noktayı sık sık kendi deneyimlerinden dile getirir. Birkaçı kliniğe gitmeyi basitçe bıraktıklarını ve hiçbir zaman detransisyon yapmış olarak kaydedilmeyeceklerini söyler.

Hormonları bıraktıktan sonra cinsiyet kliniğindeki doktorla bir daha hiç konuşmadım, detransisyon yaptığımı nereden bileceklerdi? —Lurkersquid, detransisyon yapmış kadın

Bir çalışmaya dahil olduğumu gösteren belgeler de imzaladım, ancak şu anda beni detransisyon yapmış biri olarak kaydetmediklerinden oldukça eminim. Bu yüzden bu çalışmaların ne kadar gerçek olabileceğini bilmiyorum. Çok sayıda detransisyon yapan kişi, kliniklerine bağlı travmaları olduğu ve geri dönmek istemedikleri için oradan kaybolup gidiyor. —ClydeFallon, detransisyon yapmış kadın

Birleşik Krallık yinelemesi: Carmichael et al. (2021)

Londra'daki Tavistock Gender Identity Development Service (GIDS), 2011'de bir "Early Intervention Study" başlattı. Amaç, Hollanda yaklaşımını ağır ve sürekli disforisi olan 12–15 yaş arası gençlerde, benzer giriş ölçütleriyle yinelemekti: yaşam boyu disfori, psikolojik istikrar ve en az altı aylık değerlendirme (Carmichael et al. 2021).

Amsterdam (de Vries et al. 2011)Londra (Carmichael et al. 2021)
ÖrneklemTedavi edilen 111'in 70'i, 2000–200844, 2011–2015'te başladı
Karşılaştırma grubuYokYok
Psikolojik sorunlarİyileştiDeğişiklik yok (ebeveyn ve öz bildirim)
Kendine zarar vermeAyrıca bildirilmediOrtalamada değişiklik yok
Cinsiyet disforisiDeğişiklik yokDeğişiklik yok
Karşı cinsiyet hormonlarına geçiş70'in 70'i (%100)44'ün 43'ü (%98)
Sonraki zaman noktalarındaki verilerÖlçüme göre yaklaşık 41–702 yılda 24, 3 yılda 14

Yazarlar "psikolojik işlevsellik, yaşam kalitesi veya cinsiyet disforisi derecesinde hiçbir değişiklik" bulmadı. Kemik yoğunluğu akranların gerisinde kaldı ve baş ağrısı, sıcak basması, yorgunluk gibi yan etkiler yaygındı. Çalışma başlangıcından on yıl sonra, ancak 2021'de bir dergide yayımlandı; Biggs gecikmenin hayal kırıklığı yaratan sonuçları yansıttığını savunur. 2024'te yayımlanan verilerin yeniden analizi grup ortalamaları yerine her bireye baktı. Ölçüme ve zaman noktasına bağlı olarak gençlerin %15–34'ünün "güvenilir biçimde kötüleştiğini" buldu (McPherson & Freedman 2024).

Hollanda çalışmasını benzer seçim kurallarıyla tekrarlamaya yönelik en doğrudan girişim, dolayısıyla psikolojik faydalarını yeniden üretmedi. Engelleyicilere başlayan 94 gençle yapılan daha sonraki bir ABD çalışması da iki yıl boyunca ruh sağlığında ölçülebilir bir değişiklik bulmadı; izlemde depresyon verilerinin %37'si eksikti (Olson-Kennedy et al. 2025; bkz. Olson-Kennedy NIH çalışması).

Hollanda yanıtı

Hollandalı klinisyenler çalışmaları geri çekmedi. Levine ve arkadaşlarına yanıtında de Vries, eleştirmenlerin araştırmayı yanlış anladığını, daha kısa süreli sonraki çalışmaların da iyileşmiş veya istikrarlı psikolojik işlevsellik ve cinsiyet uyumsuzluğunda hafifleme gösterdiğini ve dikkatli değerlendirme ile bilgilendirilmiş onamın her zaman önerildiğini savundu (de Vries 2023). Hollanda Sağlık Konseyi ve hükümet tarafından 2026'da yinelenen daha geniş Hollanda tutumu, yurt dışında bulunan sorunların (örneğin İngiltere'deki Cass Review tarafından) Hollanda modelini izlemeyen kliniklerden geldiği ve dolayısıyla Hollanda bakımı için geçerli olmadığıdır (Sağlık, Refah ve Spor Bakanlığı 2026).

Dünyadaki klinikler ölçütlerden nasıl ayrıldı

Hollanda protokolü hızla yayıldı. Çoğu yerde ilaçlar ve yaş eşikleri benimsendi, ancak uygunluk kuralları gevşetildi veya kaldırıldı.

Hasta popülasyonu değişti

Yaklaşık 2012'den itibaren birçok ülkede genç cinsiyet kliniklerine yönlendirmeler keskin biçimde arttı ve çoğunluk ergen kızlara kaydı. Birçoğunun çocuklukta disfori öyküsü yoktu ve başka ruh sağlığı sorunları vardı. Finlandiya'nın ilk genç cinsiyet hizmetinde 2011–2013'te değerlendirilen 47 ergenin 41'i (%87) kız doğumluydu, %75'i daha önce başka nedenlerle özel psikiyatrik bakım almıştı ve %64'ünün kendilerinin veya ebeveynlerinin hatırladığı çocukluk cinsiyet disforisi yoktu (Kaltiala-Heino et al. 2015). Hollanda ölçütlerinin dışladığı iki grup bunlardır — ergenlik sonrası başlangıç ve belirgin psikiyatrik sorunlar. Bkz. Demografik kayma ve Hızlı başlangıçlı cinsiyet disforisi.

İngiltere

GIDS'te engelleyiciler önce yalnızca Early Intervention Study kapsamında verildi. Cass Review 2024, 2014'ten itibaren, herhangi bir sonuç mevcut olmadan önce, engelleyicilerin "yalnızca araştırma protokolünden rutin klinik uygulamada erişilebilir hale geçtiğini" buldu. Orijinal giriş ölçütlerini karşılamayacak daha geniş bir hasta grubuna verildiler. İnceleme ayrıca değerlendirmenin tutarsız olduğunu ve otizm ile travma gibi diğer sıkıntı açıklamalarının sıklıkla araştırılmadığını buldu. Bkz. Tavistock GIDS ve Bell v Tavistock.

Kılavuzlar

  • 2017 Endocrine Society kılavuzu ergenliğin ilk belirtilerinde engelleyicileri önerdi. Kendi derecelendirmelerine göre, ergenler için her önerinin arkasındaki kanıt düşük veya çok düşük kalitedeydi. Bkz. Endocrine Society.
  • WPATH Standards of Care 8 (2022) "birkaç yıl" sürekli sıkıntı ve kapsamlı bir değerlendirme ister, ancak disforinin erken çocuklukta başladığı koşulunu koymaz. Hormonlar veya çoğu ameliyat için minimum yaş belirlemedi. 2021 taslağındaki yaş alt sınırları yayımdan önce kaldırıldı. Bkz. WPATH.
  • Birçok ABD kliniği, gencin beyan ettiği kimliğin araştırılmak yerine kabul edildiği "onaylayıcı" bir modele geçti (bkz. Kanıt incelemeleri: onaylama modeli).

Hollanda içinde

Hollanda kliniklerinde de uygulama değişti. Leiden'de (2010–2018) engelleyici başlangıcında tipik yaş trans kızlarda 15, trans erkeklerde 16'ydı; ergenliğin sonunda veya sonrasında. Yirmi ergen, genellikle istikrarsız aile durumları, otizm veya depresyon nedeniyle planlanandan daha uzun süre engelleyicide kaldı (Brik et al. 2020). 720 kişilik Amsterdam kohortunda engelleyici başlangıcında medyan yaş, kız doğumlular için 16,0'dı (van der Loos et al. 2022). Amsterdam'da 1.766 çocuk ve ergeni kapsayan 20 yıllık bir inceleme, yönlendirmelerde keskin bir artış, kadınlara doğru kayma ve kabulde ve engelleyici başlangıcında artan yaşlar buldu (van der Loos et al. 2023, J Sex Med).

Detransisyon yapanlar ne anlatıyor

Hollanda dışında tedavi edilen detransisyon yapanlar, Hollanda ölçütlerinin garanti etmesi gereken adımları sıklıkla eksik olarak anlatır: birkaç seanstan oluşan değerlendirmeler, görmezden gelinen psikiyatrik öykü ve tedavinin acil olduğu söylenen ebeveynler.

Keşke biri engelleyicilerin deneysel olmadığı ve on yıllardır tutarlı biçimde kullanıldığı iddiasını çürütebilseydi. Çok yanıltıcı bir ifade, çünkü Hollanda protokolü diğer ülkelerde izlenmedi; farklı bir popülasyona uygulanarak kökten değiştirildi. Tarihsel olarak, çocukların ergenlik döneminde geç başlayan disforisi olduğunda hiç kullanılmadı. —Takeshold, detransisyon yapmış kadın

16 yaşındaydım ve cinsiyet kliniğine gittim; beni engelleyecekler diye çok korkuyordum. Beni tecavüz eden birine karşı mahkemede tanıklık ettiğim, yeme bozukluğum olduğu, depresyon ve intihar girişimleri öyküm olduğu, ciddi yaşam boyu anksiyete ve panik ataklarım olduğu gerçeğiyle ilgilenirler diye çok endişeliydim — ama bu şeylerle hiç ilgilenmediler. —Admirable_Treacle_97, detransisyon yapmış kadın

16 yaşımdayken bana östrojen ve ergenlik engelleyici reçete edildi. Çocuk Hastanesi'nde bir psikiyatrla yalnızca iki bir saatlik randevu, sonra hormon tedavisine başlamam için yeşil ışık aldım. —Dear-Shift-7636, detransisyon yapmış erkek

Bu anlatılar orijinal kuralları çiğneyen tedavileri tanımlar: psikiyatrik istikrarsızlık, az keşif ve bazı durumlarda engelleyicilerle birlikte başlatılan hormonlar. Bkz. Ruh sağlığı ve cinsiyet disforisi, Travma ve Bilgilendirilmiş onam.

Genç yaşta engellenmek: detransisyon yapanların ve trans kişilerin anlatıları

Detransisyon yapanlar

Bazı detransisyon yapanlara erken ergenlikte, protokolün öngördüğü yaş ve ergenlik evresine yakın engelleyiciler verildi. Anlatıları kararın nasıl sunulduğuna, neyin araştırılmadığına ve neyin kaybedildiğine odaklanır.

Bir yorumcunun ailesi Hollanda protokolünü adıyla planlamıştı:

12 yaşında engelleyici aldım ve sonra erkek ergenliğini taklit eden düşük doz testosterona başladım. Ailem ve ben oldukça küçük yaştan beri Hollanda protokolünü yapmayı planlıyorduk. Çok karışık duygularım var — bazı durumlarda buna değebilir, ama bilinmeyenler çok fazla. Ailem gerçekten benim için en iyisini istedi ve yalnızca onaylayıcı bilgi ve kaynaklar aldı. Şimdi derin sesli ve erkeksi yüzlü 15 yaşında bir kadınım ve yakın zamanda engelleyicileri ve T'yi bırakmayı seçtim. Kendimi bilimsel bir deney gibi hissediyorum ve temelde vücuduma ne olacağını görmeyi bekliyorum. —redactedchicken, /r/detrans yorumcusu

Diğerleri engelleyicileri, kendi ergenliklerinden geçmemeleri için hızlı gitmeye teşvik edildikleri bir yolun ilk adımı olarak tanımlar:

10 yaşında sosyal geçiş yaptım, çok hızlı engelleyicilere konuldum ama testosterona ancak 15/16 civarında başladım. Deneyimim sizinkine benziyordu: kadın ergenliğinden geçmemem için hızlı hareket etmem söylendi; bu da beni daha ileri geçişe götüren ana noktalardan biriydi, sadece herkes tarafından onaylanıyordum, bu yüzden küçük bir çocuk olarak bunun harika olduğunu düşündüm, yakın zamana kadar. —Empty_Context222, detransisyon yapmış kadın

Seçimim olmasına ve en azından kısmen sorumlu olduğumu bilmeme rağmen, 14 yaşında engelleyici ve 16 yaşında testosteron enjeksiyonları verilmesinden hâlâ çok rahatsızım. Beynim hormon tedavisinin getireceği (bazen geri dönüşümsüz) değişiklikleri tam olarak anlayacak kadar gelişmemişti ve terapistler gerçekten daha derine inmeye çalışsalardı, cinsiyet disforisi sandığım şeyin aslında yalnızca derinlere kök salmış travma ve kendinden nefret olduğunu fark ederlerdi. —Luzzenz, detransisyon yapmış kadın

Bazıları kendilerine engelleyicilerin zararsız olduğunun söylendiğini belirtir; bu, 1996 önerisinin "tamamen geri dönüşümlü" dilini yankılar:

Daha gençken ergenlik engelleyici istiyordum çünkü zararsız olduklarını ve benim gibi kendilik imajıyla mücadele eden insanlara yardımcı olacaklarını duymuştum. Bana verebilecekleri herhangi bir biyolojik zarardan hiç söz edilmedi. —willow_wind, kendi trans statüsünü sorguluyor

Ve bazıları protokolün kendi takviminin — 12'den engelleyici, 16'da hormon — kısa bir duraklama değil, yıllarca baskılama anlamına geldiğini belirtir:

Ayrıca birinin ergenlik başlangıcı ile geçiş hakkında bilgilendirilmiş bir seçim yapacak kadar büyük olduğu zaman arasında yaklaşık 5 yıl engelleyici kullanması gerekir. Bu kısa süreli bir kurs olarak görülemez. —bigbeard61, desistans yapmış erkek

Trans kişiler

Engelleyicileri erken alan veya almış olmayı dileyen trans kişiler, bunları sıklıkla yanlış ergenliğin en acı verici ve kalıcı etkilerinden kendilerini koruyan tedavi olarak tanımlar. En güçlü biçiminde bu görüş, doğum ergenliğinin kendisinin geri dönüşümsüz olduğunu söyler. Dolayısıyla engelleyicileri esirgemek nötr bir seçim değildir ve onları bırakan bir ergen hâlâ kendi ergenliğinden geçebilir.

Birine yanlış ergenliğin zararını vermemek için bir yol vermek engelleyicilerin amacıdır. Yanlış hormonlar ona dayatılmadan önce karar verme fırsatı vermek, değil mi? Birine istediğini vermeyeceksen, onu pekâlâ zarar verebilecek bir şeyi yaşamaya zorlama. —ZoeyKaisar, trans kadın (MTF)

13 yaşındaki çocuğunuz ergenlikten acı çekiyorsa, ergenlik engelleyicileri ona istenmeyen bedensel değişikliklerin ek stresi olmadan kimliğini keşfetmesi için zaman vermek üzere güvenli, geri dönüşümlü bir seçenek olabilir. —Alexzulii, trans erkek (FTM)

7 yaşımdan beri bir şey olduğunu biliyordum, ama o zaman trans olmanın bir şey olduğunu bile bilmiyordum. Sonuç olarak yirmili yaşlarımın başına kadar kendimi bastırdım ve on yıllık ergenlik tarafından travmatize edildim. O zaman ne olduğunu bilseydim bu kadar acı çekmezdim ve eminim ailemi beni ergenlik engelleyicilerine koymaya ikna edebilirdim. —Ok_Delay1124, trans kadın (MTF)

Her trans anlatısı bu kadar net değil. 11 veya 12 yaşında engelleyici alan bir trans erkek bunlardan memnundu, ama yaşadığı kadın ergenliğinin bir kısmından pişmanlık duymadığını da söyledi:

Bunu tamamen anlıyorum — kadın ergenliğinden hiç "pişman" değilim. Tamamını yaşamadım, ama göğüsler ve benzeri şeyler için heyecanlandığımı hatırlıyorum, bu kadar erken (yaklaşık 11–12) hormon engelleyici alabildiğim için mutluyum. —MISOSOOUPE, trans erkek (FTM)

Anlatıların buluştuğu ve ayrıldığı yer

SoruTrans anlatılarDetransisyon yapanların anlatıları
Engelleyiciler ne yapar?Yanlış ergenliğin geri dönüşümsüz değişikliklerini önler; zaman kazandırırGeri gelmeyen bir pencerede gelişimi durdurur; duraklama değildir
Erken tedavi bir avantaj mı?Evet: daha erken, daha az sıkıntı ve sonra daha iyi fiziksel sonuçlar demektirErken tedavi, neyin kararlaştırıldığını anlamadan veya başka nedenleri araştırmadan geldi
Riskler açıklandı mı?Sıklıkla güvenli ve geri dönüşümlü olarak tanımlanırSıklıkla kendilerine engelleyicilerin zararsız olduğunun söylendiğini belirtirler
Peki "düşünmek için zaman"?Sıkıntı olmadan kimliği keşfetme zamanıZaman, sonraki adımı sorgulamak için değil, hazırlamak için kullanıldı

Her iki grup da aynı tedaviyi, bazı durumlarda aynı yaşlarda, zıt sonuçlarla anlatır. Her ikisi de erken ergenliği baskı altında karar verilmesi gereken bir dönem olarak tanımlar. Anlaşmazlık, hangi hatanın daha kötü olduğu üzerinedir: istemediğin bir ergenlikten geçmek mi, yoksa sonradan sahip olmayı dilediğin bir ergenliği kaçırmak mı. Hollanda çalışmaları bunu çözemez, çünkü hiçbir zaman engelleyici almayan bir grubu izlemediler ve 20 yaş civarında durdular.

Hollandalı klinisyenler o zamandan beri ne dedi

Hollanda ekibi orijinal çalışmalarını savundu, aynı zamanda birkaç noktada bugünün hastalarına eleştirel olmayan biçimde uygulanmaması gerektiği konusunda uyardı.

  • 2020: "Bir miktar dikkat haklı." Pediatrics'teki bir yorumda Annelou de Vries, orijinal protokolün "erken çocukluktan itibaren cinsiyet disforisi varlığını" gerektirdiğini belirtti. Ergenlik sonrası başlayan öyküsü olan ergenlerin "henüz erken değerlendirme çalışmalarına katılmadığını" belirtti. Bunun, olumlu sonuçların bugün "ezici sayılarda ortaya çıkan" ergenler için de geçerli olup olmadığı "sorusunu gündeme getirdiğini" söyledi; buna "muhtemelen çocukluk öyküsü olmayan" daha büyükler de dahil. Bazı vaka öykülerinin daha sonra ortaya çıkıp sonunda detransisyon yapan ergenleri anlattığını ve hormonlar veya ameliyattan sonra bırakmaya dair sistematik çalışmaların "şu anda eksik olduğunu" belirtti (de Vries 2020).
  • 2021: "Geçmişte yaptığımız çalışmaların bu zamana hâlâ uygulanıp uygulanamayacağını bilmiyoruz." Amsterdam merkezinden Thomas Steensma, Hollanda gazetesi Algemeen Dagblad'a "çok daha fazla çocuğun kaydolduğunu ve farklı bir tipin de geldiğini", kız doğumlu kayıtların erkek doğumluların üç katı olduğunu söyledi. Gençlerde engelleyiciler ve hormonlar hakkında az araştırma olduğunu, "bu yüzden deneysel olarak da görüldüğünü" söyledi. Ayrıca yurt dışındaki klinikleri kendi hastalarını araştırmadan Hollanda tedavilerini "körü körüne" benimsemeleri nedeniyle eleştirdi (Voorzij aracılığıyla İngilizce çeviri). Birkaç ay sonra NRC'ye bir hype için "kanıt" olmadığını ve daha yeni kadın hastaların öncekilere göre daha fazla veya daha az cinsiyet uyumsuz olmadığını söyledi (NRC 2021).
  • 2022–2024: çalışmaların savunulması. De Vries, 2011 ve 2014 bulgularını eleştirmenlere karşı savundu (de Vries 2023) ve ekip protokolün arkasında durmaya devam ediyor. 2000'den 2016'ya kadar Amsterdam yönlendirmelerinde cinsiyet oranındaki kayma dışında disfori yoğunluğunda veya psikolojik işlevsellikte değişiklik bulmayan zaman eğilimi verilerine işaret ediyorlar.

İki pozisyon bir arada var olabilir: Hollandalı klinisyenler modellerinin tasarlandığı hastalar için işe yaradığını, ölçütleri gevşeten kliniklerin ayrı bir sorun olduğunu savunuyor. Bazı detransisyon yapanlar klinisyenlerin uyarılarını, kanıtların hiçbir zaman onlar gibi insanları kapsamadığının kabulü olarak okuyor.

Hollanda çalışmalarının yazarları, popülasyon farklılıkları nedeniyle mevcut yalnızca-onaylayıcı sistemin bulgularıyla desteklenmediğini yüksek sesle söylemeye başlıyor, oysa aynı çalışmalar neredeyse yalnızca onu haklı çıkarmak için kullanılıyor. —spare_eye, desistans yapmış kadın

Son Hollanda izlem verileri

Hormonların sürdürülmesi: van der Loos et al. (2022)

En büyük son Hollanda çalışması, Amsterdam kliniği kayıtlarını ulusal reçete kaydıyla birleştirdi (van der Loos et al. 2022, Lancet Child & Adolescent Health).

  • Kim: 18 yaşından önce engelleyicilere başlayan ve ardından karşı cinsiyet hormonu ekleyen 720 kişi (%69 kız doğumlu).
  • Bulgu: 2018 sonunda 704'ü (%98) karşı cinsiyet hormonu reçetesine sahipti; 16'sı değildi.
  • Yaşlar: Engelleyici başlangıcında medyan yaş erkek doğumlular için 14,1, kız doğumlular için 16,0'dı. İzlem sonunda medyan yaş yalnızca yaklaşık 20 ve 19'du.
  • Öngörücü yok: Yaş, ergenlik evresi, ilk ziyaret yılı ve gonadların alınması bırakmayı öngörmedi.

Yazarlar sonucu güven verici olarak nitelendirdi. Sınırlamaları önemli:

  • Reçete faydanın ölçüsü değildir. Çalışma belirli bir tarihte sigortalı bir reçeteyi saydı. İnsanların ilaçları alıp almadığını, iyi oluşlarını, memnuniyetlerini veya pişmanlıklarını ölçmedi.
  • İzlem kısaydı. Amsterdam yetişkin kohortunda pişmanlık, hormon başlangıcından ortalama yaklaşık 11 yıl sonra ortaya çıktı; aralık yaklaşık 4 ila 22 yıldı (Wiepjes et al. 2018). 2022 çalışmasının katılımcılarının çoğu bu noktaya ulaşmamıştı.
  • Gonadektomi devamı zorunlu kılar. Yumurtalıkları veya testisleri alınan kişiler kemiklerini korumak için yaşam boyu bir cinsiyet hormonuna ihtiyaç duyar. Devam eden bir reçete, hâlâ geçişlerini desteklediklerini göstermez.
  • Yalnızca hormonlara ulaşanlar sayıldı. Yalnızca engelleyicilerden sonra bırakan herkes dışlandı.
  • Diğer veriler farklı. Bir ABD askeri sağlık kayıtları çalışması, yaklaşık 10 kişiden 3'ünün dört yıl içinde hormonları bıraktığını buldu (Roberts et al. 2022).

Bazı trans yorumcular yüksek devam oranlarını, tedaviye başlayan ergenlerin fikirlerini nadiren değiştirdiğinin kanıtı olarak gösteriyor. Çalışma yayımlandığında tartışan detransisyon yapanlar, %98'in gerçekte neyi ölçtüğünü sordu:

Bence en büyük sorun devamın nedeni olurdu. Katılımcılar tedaviye memnuniyet nedeniyle mi devam etti, yoksa gelişimsel, sosyal veya tıbbi sorunlar nedeniyle devam etmek zorunda hissettikleri için mi? —OnceBitten8240, detransisyon yapmış kadın

Engelleyicileri bırakma

Hollanda çalışmaları çok az ergenin engelleyicileri bıraktığını bildiriyor:

  • Amsterdam 20 yıllık incelemesinde engelleyicilere başlayanların %1,4'ü bıraktı; çoğunlukla disforileri kaybolduğu için (van der Loos et al. 2023, J Sex Med).
  • Leiden'de %3,5 (143'ün 5'i) artık cinsiyet tedavisi istemedikleri için bıraktı. Nedenleri arasında non-binary hissetmek, aşık olmak ve ailevi veya kişisel sorunlar vardı (Brik et al. 2020).

Leidenli yazarların kendisi, yüksek hormon geçişinin devam etme olasılığı çok yüksek ergenleri seçen uygunluk ölçütlerini yansıtabileceğini ve çalışmalarının engelleyicilerin kendisinin kalıcılığı daha olası kılıp kılmadığını gösteremeyeceğini yazdı.

Diğer Hollanda sonuç çalışmaları

Diğer Amsterdam izlemleri, erkek doğumluların omurga kemik yoğunluğunun yaklaşık 12 yıl hormon sonrasında hâlâ yaşa göre tedavi öncesi düzeyin altında olduğunu (van der Loos et al. 2023); erken ergenlikte engellenen 29 trans kadından hiçbirinin ameliyatta olgun sperm taşımadığını (de Nie et al. 2022); ve gonadektomi sonrası yetişkin pişmanlığının %0,3–0,6 olduğunu, yalnızca doğum cinsiyeti hormonlarının yeniden başlaması olarak sayıldığını, hastaların %36'sının artık gelmediğini buldu (Wiepjes et al. 2018). Bunlar Ergenlik engelleyicileri, Doğurganlık ve Geçiş pişmanlığı sayfalarında ele alınıyor.

Hollanda Sağlık Konseyi incelemesi (2026)

Hollanda parlamentosundaki iki önergenin ardından sağlık bakanı Hollanda Sağlık Konseyi'nden (Gezondheidsraad) genç cinsiyet bakımını incelemesini istedi. 30 Haziran 2026'da yayımlanan tavsiyesi, 18 yaş altı için engelleyicileri ve karşı cinsiyet hormonlarını kapsıyor, ameliyatı kapsamıyor (Gezondheidsraad 2026). Ana sonuçları:

  • Hollanda genç cinsiyet bakımı, kapsamlı bir keşif aşamasıyla "dikkatle organize edilmiş" ve Hollanda yasal çerçevesine uyuyor.
  • Tedaviler amaçlanan fiziksel etkilerine ulaşıyor. Zihinsel sonuçlarda "bir miktar iyileşme işaretleri" var ve istenmeyen etkilere dair mevcut veriler endişe kaynağı değil.
  • Biliş ve doğurganlık üzerindeki etkiler yetersiz araştırılmış ve uzun vadeli veriler eksik.
  • Hollanda çalışmaları, reşit olmadan başlanan hormonları %0 ila %3,5'in bıraktığını gösteriyor ve pişmanlık bulunmadı. Ancak kısa izlem ve çalışmalardaki "önemli kayıp" nedeniyle pişmanlık yaşayanların sayısı "düzgün şekilde tespit edilemiyor". Konsey ayrıca bırakan veya pişman olan bazılarının bunu sağlayıcılarına söylemediğine dair işaretler gördü.
  • Hollanda protokolüne atıfta bulunan uluslararası uygulama mevcut Hollanda modeliyle "her zaman uyumlu değil" ve diğer ülkelerin keşif ve psikolojik desteğe yeterince dikkat edip etmediği belirsiz.

Konsey bakımın organizasyonunu değiştirmeyi önermedi; hiçbir şey yapmamanın da ruh sağlığına zarar verebileceğini gerekçe gösterdi. Birinci basamak ve rutin ruh sağlığı bakımında cinsiyet sorularının daha fazla keşfedilmesini, tanı ve gencin rıza verme kapasitesinin değerlendirilmesi konusunda daha net kurallar, yakın tarihli yönlendirmeleri yansıtan örneklemlerde "yetişkinliğe derinlemesine" izlemeli çok merkezli çalışmalar ve kısmen bırakma, pişmanlık ve detransisyonu izlemek için ulusal standartlaştırılmış izleme önerdi. Ayrıca bırakan veya pişman olanların deneyimleri ve bakım ihtiyaçları üzerine, uzman cinsiyet merkezleri dışında da araştırma önerdi. Hollanda hükümeti tavsiyeyi Ekim 2026'da kabul etti (Sağlık, Refah ve Spor Bakanlığı 2026).

Hollanda böylece kendi kanıt incelemelerinin ardından engelleyicileri kısıtlayan İngiltere, İsveç ve Finlandiya'dan farklı bir yol izledi (bkz. Kanıt incelemeleri). Hollanda konseyinin kendi metni, eleştirmenlerin işaret ettiği boşlukların çoğunu kabul ediyor: uzun vadeli veri yok, bilinmeyen pişmanlık oranları, önemli kayıp ve sayılmadan bakımdan ayrılan hastalar.

Yardım için Hollanda kliniklerine dönen detransisyon yapanlar, kendilerini beklemeyen bir sistem anlatıyor:

Bir cinsiyet terapistine başvurdum ve ona geçişimden neden pişman olduğumu açıklamak zorunda kaldım. Neyse ki terapistim olan kadın gerçekten çok tatlıydı, ama pişmanlığın bir şey olduğundan hiçbir fikri olmadığı çok açıktı. Bana %1'den azının pişmanlık yaşadığını söyledi, yani görünüşe göre onun için çok ilginç bir vakaydım. —MoonKitten7, detransisyon yapmış kadın

Bunun anlamı

  • Öncü ama sınırlı. Hollanda çalışmaları disforide ergenlik baskılamasına dair ilk ileriye dönük verilerdi. Aynı zamanda küçük, kontrolsüz, tek klinikten ve 20 yaş civarında durdu. Ana bulguları doğrulanabilir gerekçelerle tartışmalı: değiştirilmiş bir anket, terapi ve olgunlaşmadan ayrılamayan kazanımlar ve yolu tamamlayamayanları — ölen bir hasta dahil — dışlayan bir son örneklem.
  • Tek yakın yineleme başarısız oldu. Benzer ölçütlerle İngiltere çalışması psikolojik iyileşme bulmadı ve bir yeniden analiz önemli bir azınlığın kötüleştiğini buldu.
  • Ölçütler önemliydi ve terk edildi. Protokol erken başlayan, psikolojik olarak istikrarlı, iyi desteklenen ergenler için tasarlanmıştı. 2012'den sonra yönlendirme artışını sürükleyen hastalar bu ölçütlerin çoğunu karşılamıyordu ve birçok klinik onları yine de tedavi etti. Hollandalı klinisyenler, Cass Review ve Hollanda Sağlık Konseyi bu daha yeni grup hakkında araştırma çağrısı yaptı.
  • Devam, faydayla aynı şey değildir. Son Hollanda verileri, engelleyicilere başlayanların neredeyse tamamının hormonlara devam ettiğini ve neredeyse hepsine 20 yaş civarında hâlâ hormon reçete edildiğini gösteriyor. Bu, daha iyi olduklarını göstermez ve sonraki pişmanlığı veya bakımı bırakanları yakalamaz.
  • Bilinmeyenler. Hiçbir çalışma Hollanda protokolü hastalarını orta yaşa kadar ruh sağlığı, cinsel işlev, doğurganlık, kemik kırıkları veya detransisyon açısından izlemedi. Hiçbir çalışma onları engelleyici almayan benzer ergenlerle karşılaştırmadı.

İlgili sayfalar

Kaynakça
  • Abbruzzese, E., Levine, S. B. & Mason, J. W. (2023). The Myth of "Reliable Research" in Pediatric Gender Medicine: A critical evaluation of the Dutch Studies—and research that has followed. Journal of Sex & Marital Therapy, 49(6). kaynak.
  • Biggs, M. (2020). Gender Dysphoria and Psychological Functioning in Adolescents Treated with GnRHa: Comparing Dutch and English Prospective Studies. Archives of Sexual Behavior, 49(7), 2231–2236. kaynak.
  • Biggs, M. (2023). The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence. Journal of Sex & Marital Therapy, 49(4), 348–368. kaynak.
  • Brik, T. et al. (2020). Trajectories of Adolescents Treated with Gonadotropin-Releasing Hormone Analogues for Gender Dysphoria. Archives of Sexual Behavior. çalışma sayfası, kaynak.
  • Carmichael, P. et al. (2021). Short-term outcomes of pubertal suppression in a selected cohort of 12 to 15 year old young people with persistent gender dysphoria in the UK. PLOS ONE. çalışma sayfası, kaynak.
  • Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report. çalışma sayfası, kaynak.
  • Cohen-Kettenis, P. T. & van Goozen, S. H. M. (1998). Pubertal delay as an aid in diagnosis and treatment of a transsexual adolescent. European Child & Adolescent Psychiatry, 7, 246–248. kaynak.
  • Cohen-Kettenis, P. T., Delemarre-van de Waal, H. A. & Gooren, L. J. G. (2008). The treatment of adolescent transsexuals: changing insights. Journal of Sexual Medicine, 5(8), 1892–1897. kaynak.
  • Coleman, E. et al. (2022). Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. International Journal of Transgender Health. çalışma sayfası, kaynak.
  • de Nie, I. et al. (2022). Histological study on the influence of puberty suppression and hormonal treatment on developing germ cells in transgender women. Human Reproduction. çalışma sayfası, kaynak.
  • de Vries, A. L. C. et al. (2011). Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder: a prospective follow-up study. Journal of Sexual Medicine. çalışma sayfası, kaynak.
  • de Vries, A. L. C., McGuire, J. K., Steensma, T. D., Wagenaar, E. C. F., Doreleijers, T. A. H. & Cohen-Kettenis, P. T. (2014). Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics, 134(4), 696–704. kaynak.
  • de Vries, A. L. C. (2020). Challenges in Timing Puberty Suppression for Gender-Nonconforming Adolescents. Pediatrics, 146(4), e2020010611. kaynak.
  • de Vries, A. L. C. (2023). Ensuring Care for Transgender Adolescents Who Need It: Response to 'Reconsidering Informed Consent for Trans-Identified Children, Adolescents and Young Adults'. Journal of Sex & Marital Therapy, 49(1), 108–114. kaynak.
  • Delemarre-van de Waal, H. A. & Cohen-Kettenis, P. T. (2006). Clinical management of gender identity disorder in adolescents: a protocol on psychological and paediatric endocrinology aspects. European Journal of Endocrinology, 155(Suppl 1), S131–S137. kaynak.
  • Gezondheidsraad (Health Council of the Netherlands) (2026). Transgenderzorg voor jongeren (Transgender care for young people). Publication 2026/12. kaynak.
  • Ministry of Health, Welfare and Sport (2026). Beleidsreactie op advies Transgenderzorg voor jongeren (Government response to the Health Council advice). kaynak.
  • Gooren, L. & Delemarre-van de Waal, H. (1996). The feasibility of endocrine interventions in juvenile transsexuals. Journal of Psychology & Human Sexuality, 8(4), 69–74. kaynak.
  • Hembree, W. C. et al. (2017). Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. çalışma sayfası, kaynak.
  • Kaltiala-Heino, R. et al. (2015). Two years of gender identity service for minors: overrepresentation of natal girls with severe problems in adolescent development. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health. çalışma sayfası, kaynak.
  • McPherson, S. & Freedman, D. E. P. (2024). Psychological Outcomes of 12–15-Year-Olds with Gender Dysphoria Receiving Pubertal Suppression in the UK: Assessing Reliable and Clinically Significant Change. Journal of Sex & Marital Therapy, 50(3), 315–325. kaynak.
  • National Institute for Health and Care Excellence (2020). Evidence review: Gonadotrophin releasing hormone analogues for children and adolescents with gender dysphoria. kaynak.
  • Negenborn, V. L. et al. (2017). Lethal Necrotizing Cellulitis Caused by ESBL-Producing E. Coli after Laparoscopic Intestinal Vaginoplasty. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 30(1). kaynak.
  • NRC (2021). Zijn de zorgen over transjongeren bij de genderpoli terecht? (interview with Thomas Steensma). kaynak.
  • Olson-Kennedy, J. et al. (2025). Mental and Emotional Health of Youth after 24 months of Gender-Affirming Medical Care Initiated with Pubertal Suppression. medRxiv (preprint). çalışma sayfası, kaynak.
  • Roberts, C. M. et al. (2022). Continuation of Gender-affirming Hormones Among Transgender Adolescents and Adults. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. çalışma sayfası, kaynak.
  • Teteleptal, B. (2021). Interview with Thomas Steensma, Algemeen Dagblad, 27 February 2021 (English translation by Voorzij). kaynak.
  • van der Loos, M. A. T. C. et al. (2022). Continuation of gender-affirming hormones in transgender people starting puberty suppression in adolescence: a cohort study in the Netherlands. Lancet Child & Adolescent Health. çalışma sayfası, kaynak.
  • van der Loos, M. A. T. C. et al. (2023). Children and adolescents in the Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria: trends in diagnostic- and treatment trajectories during the first 20 years of the Dutch Protocol. Journal of Sexual Medicine, 20(3), 398–409. kaynak.
  • van der Loos, M. A. T. C. et al. (2023). Bone Mineral Density in Transgender Adolescents Treated With Puberty Suppression and Subsequent Gender-Affirming Hormones. JAMA Pediatrics. çalışma sayfası, kaynak.
  • van der Loos, M. A. T. C. (2024). The Dutch Protocol: Coming of Age (doctoral thesis, Vrije Universiteit Amsterdam). kaynak.
  • Wiepjes, C. M. et al. (2018). The Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria Study (1972–2015): Trends in Prevalence, Treatment, and Regrets. Journal of Sexual Medicine. çalışma sayfası, kaynak.

Son güncelleme: · 1 görüntülenme

Makale veya iyileştirme önerin

Bu sayfada eksik, belirsiz ya da yanlış bir şey mi fark ettiniz, yoksa ilgili bir makale için bir fikriniz mi var? Bize bildirin, inceleyelim.

Yalnızca yanıt almak istiyorsanız

İlgili sayfalar: