Τι υποστηρίζει η τυπολογία

Η τυπολογία του Ray Blanchard είναι μια ταξινόμηση του τρανσεξουαλισμού από άνδρα σε γυναίκα (MtF) που ανέπτυξε ο Καναδός σεξολόγος Ray Blanchard στο Ινστιτούτο Clarke (σήμερα Κέντρο για τον Εθισμό και την Ψυχική Υγεία, CAMH) στο Τορόντο κατά τη δεκαετία του 1980 και του 1990. Προτείνει ότι οι άνδρες που επιδιώκουν να ζήσουν ως γυναίκες εμπίπτουν σε ακριβώς δύο τύπους, που διακρίνονται από τον σεξουαλικό προσανατολισμό ως προς το φύλο γέννησής τους:

• Ομοφυλόφιλοι τρανσεξουαλικοί (HSTS): έλκονται αποκλειστικά από άνδρες, σαφώς θηλυπρεπείς από την παιδική ηλικία, μεταβαίνουν νέοι. Σε αυτή την τυπολογία το «ομοφυλόφιλος» αναφέρεται στην έλξη προς το ίδιο φύλο ως προς το φύλο γέννησης, όχι στην ταυτότητα φύλου.
• Αυτογυνεφιλικοί τρανσεξουαλικοί (AGP): έλκονται από γυναίκες, αμφιφυλόφιλοι ή ασεξουαλικοί· η επιθυμία τους να μεταβούν λέγεται ότι πηγάζει από την αυτογυνεφιλία — διέγερση στη σκέψη ή την εικόνα του εαυτού ως γυναίκας.

Ο κεντρικός ισχυρισμός του Blanchard είναι ότι αυτές οι δύο ομάδες είναι αιτιολογικά διακριτές — δηλαδή έχουν διαφορετικά αίτια, όχι απλώς διαφορετικές εκδηλώσεις. Έγραψε ότι η αυτογυνεφιλία είναι «πάντα (ή σχεδόν πάντα)» παρούσα στους μη ομοφυλόφιλους MtF και απούσα στους ομοφυλόφιλους (Moser 2010).

Η τυπολογία ουδέποτε υιοθετήθηκε επίσημα ως διαγνωστικό σύστημα. Το DSM-5 (το διαγνωστικό εγχειρίδιο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας) την εγκατέλειψε, κατατάσσοντας την «αυτογυνεφιλία» μόνο ως προσδιοριστή της τρανβεστικής διαταραχής, όχι ως εξήγηση της δυσφορίας φύλου.

Προέλευση και εξέλιξη

Ο Blanchard δεν επινόησε την ιδέα των δύο τύπων από το μηδέν. Το 1982, ο Kurt Freund και συνεργάτες υποστήριξαν ότι υπάρχουν δύο διακριτοί τύποι τρανς γυναικών: ένας συνδεδεμένος με τη θηλυπρέπεια στην παιδική ηλικία και την έλξη προς άνδρες, άλλος με τον φετιχισμό και την έλξη προς γυναίκες. Ο Blanchard το επισημοποίησε σε μια τυπολογία σε αρκετές εργασίες (1985, 1988, 1989), βασισμένος σε κλινικά δεδομένα από πάνω από 200 ασθενείς MtF στην κλινική του Τορόντο.

Η μελέτη του το 1989 σε 212 MtF τρανσεξουαλικούς χώρισε τα υποκείμενα σε τέσσερις ομάδες κατά προσανατολισμό — ομοφυλόφιλους, ετεροφυλόφιλους, αμφιφυλόφιλους και αναλλοερωτικούς (χωρίς σεξουαλική έλξη προς άλλους) — και βρήκε ότι και οι τρεις μη ομοφυλόφιλες ομάδες ανέφεραν σημαντικά μεγαλύτερη διέγερση σε φαντασιώσεις διαφυλικού περιεχομένου από την ομοφυλόφιλη ομάδα. Κατέληξε ότι οι τρεις μη ομοφυλόφιλες ομάδες ήταν παραλλαγές μιας υποκείμενης κατάστασης: της αυτογυνεφιλικής δυσφορίας φύλου.

Το βιβλίο του J. Michael Bailey το 2003 The Man Who Would Be Queen έκανε την τυπολογία γνωστή στο ευρύ κοινό και πρόσθεσε το επιχείρημα ότι οι ίδιοι οι HSTS τρανσεξουαλικοί είναι φετιχιστικοί — φετιχοποιούν τους ετεροφυλόφιλους άνδρες — επομένως ο φετιχισμός από μόνος του δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απονομιμοποίηση της μετάβασης AGP.

Οι δύο τύποι σε σύγκριση

Στα δείγματα του Blanchard στο Τορόντο, οι ομοφυλόφιλες περιπτώσεις αποτελούσαν περίπου το 25–30% των κλινικών προσέλευσης· η μη ομοφυλόφιλη πλειοψηφία ήταν μεγαλύτερη σε ηλικία κατά την πρώτη προσέλευση κατά περίπου 9–15 χρόνια.

Στοιχεία που παρατίθενται υπέρ

• Τα κλινικά δεδομένα του Blanchard έδειξαν ισχυρή στατιστική συσχέτιση μεταξύ μη ομοφυλοφιλικού προσανατολισμού και αυτοαναφερόμενης αυτογυναικοφιλικής διέγερσης. Στο δείγμα του του 1989, το 73% των γυναικοφιλικών (ελκυόμενων από γυναίκες), αμφιφυλόφιλων και ασεξουαλικών υποκειμένων ανέφερε σεξουαλική διέγερση με τη διασταύρωση ενδυμάτων του άλλου φύλου, έναντι 15% των ανδροφιλικών (ελκυόμενων από άνδρες) υποκειμένων.
• Nuttbrock et al. (2010), μελετώντας 571 MtF στη Νέα Υόρκη, βρήκαν δια βίου τρανσβεστικό φετιχισμό στο 23% των ομοφυλόφιλων υποκειμένων έναντι 82% των ετεροφυλόφιλων και 68% των αμφιφυλόφιλων — μεγάλες, αν και όχι ντετερμινιστικές, διαφορές που συνάδουν με την τυπολογία.
• Νευροαπεικόνιση: ορισμένες μελέτες μαγνητικής τομογραφίας (MRI) διαπιστώνουν ότι οι ανδροφιλικές και οι γυναικοφιλικές trans γυναίκες έχουν διαφορετικούς εγκεφαλικούς φαινότυπους. Οι Rametti et al. (2010) βρήκαν ότι οι εγκέφαλοι ομοφυλόφιλων MtF είναι ενδιάμεσοι μεταξύ ανδρικών και γυναικείων προτύπων· οι Savic και Arver (2010) δεν βρήκαν μη τυπικές ως προς το φύλο δομές σε ετεροφυλόφιλους MtF. Μια ανασκόπηση του 2016 ζήτησε περισσότερες ανεξάρτητες μελέτες πριν από τη διατύπωση σταθερών συμπερασμάτων.
• Επίδραση της σειράς γέννησης αδελφών: το καθιερωμένο εύρημα ότι οι άνδρες με περισσότερους μεγαλύτερους αδελφούς είναι πιθανότερο να είναι ομοφυλόφιλοι εμφανίζεται στους ομοφυλόφιλους τρανσεξουαλικούς αλλά όχι στους αυτογυναικοφιλικούς — κάτι που συνάδει με το ότι το HSTS είναι υποσύνολο της ανδρικής ομοφυλοφιλίας.

Κριτικές

Η τυπολογία αμφισβητείται στην αξιολογημένη βιβλιογραφία και απορρίπτεται από τους περισσότερους κλινικούς που εργάζονται σήμερα με trans ασθενείς.

• Ο Charles Moser (2010) δημοσίευσε την πρώτη αξιολογημένη κριτική, μη βρίσκοντας ουσιαστική διαφορά μεταξύ «αυτογυναικοφιλικών» και «ομοφυλόφιλων» τρανσεξουαλικών ως προς τη δυσφορία φύλου, και υποστηρίζοντας ότι η αυτογυναικοφιλία δεν είναι προβλεπτική της συμπεριφοράς, του ιστορικού ή των κινήτρων των trans γυναικών. Σημειώνει ότι τα ίδια τα δεδομένα του Blanchard έδειξαν ότι ~15% των «ομοφυλόφιλων» τρανσεξουαλικών ανέφεραν φετιχισμό κατά του άλλου φύλου, και άλλες μελέτες βρήκαν ότι 10–27% των «μη ομοφυλόφιλων» trans γυναικών δεν ανέφεραν ποτέ διέγερση AGP.
• Μη διαψευσιμότητα. Αν ένας άνδρας αναφέρει διέγερση AGP, αυτό επιβεβαιώνει τη θεωρία. Αν την αρνείται, ο Blanchard το εξηγεί ως «υποκινούμενη άρνηση». Κάθε έκβαση επιβεβαιώνει τη θεωρία — που σημαίνει ότι δεν είναι διαψεύσιμη με τη στενή έννοια (η trans συγγραφέας και βιολόγος Julia Serano, 2010).
• Η αντίκρουση «και οι cis γυναίκες είναι AGP». Ο Moser (2009) βρήκε ότι το 93% των γυναικών εκ γενετής ανέφεραν κάποια διέγερση στο «να είναι γυναίκα», και οι Veale et al. (2008) βρήκαν ότι το 52% των βιολογικών γυναικών σκόραραν 6+ στην Κλίμακα Αυτογυναικοφιλίας Πυρήνα. Οι trans κοινότητες το επικαλούνται ως απόδειξη ότι η AGP είναι φυσιολογική γυναικεία σεξουαλικότητα. Αυτό είναι σφάλμα κατηγορίας: η διέγερση ενώ κάποιος είναι γυναίκα δεν είναι διέγερση με το να γίνει γυναίκα. Το εύρημα όμως δείχνει πράγματι ότι οι κλίμακες AGP είναι προχειροφτιαγμένες — ρωτούν για συνηθισμένες εμπειρίες (επιλογή ρούχων, αίσθηση ελκυστικότητας) και διογκώνουν τις βαθμολογίες.
• Δεν διαχωρίζονται καθαρά κατά προσανατολισμό. Οι Veale et al. βρήκαν ότι οι ταξινομημένοι ως AGP τρανσεξουαλικοί ανέφεραν περισσότερη έλξη προς άνδρες, όχι λιγότερη — σε αντίθεση με τη θεωρία. Η ίδια η ομοφυλόφιλη ομάδα του Blanchard περιλάμβανε μια μειονότητα με φετιχιστικό ιστορικό.
• Σύγχυση πληθυσμών. Οι μελέτες συχνά αναμειγνύουν ερωτικούς cross-dressers (που ως επί το πλείστον δεν προβαίνουν σε μετάβαση) με ασθενείς με δυσφορία φύλου που επιζητούν μετάβαση.
• Η τυπολογία δεν προβλέπει εκβάσεις. Δεν προβλέπει ποιος θα απομεταβεί, ποιος θα μετανιώσει τη μετάβαση ή ποιος θα είναι ικανοποιημένος — κάτι που περιορίζει τη κλινική της χρησιμότητα.

Τι λένε όσοι έχουν απο-τράνζισιον

Όσοι έχουν απο-τράνζισιον (detransitioners) προσεγγίζουν αυτή την τυπολογία μέσα από τη βιωμένη εμπειρία τους, και οι απόψεις τους δεν είναι ομοιόμορφες. Ένα επαναλαμβανόμενο θέμα είναι ότι η τυπολογία συλλαμβάνει κάτι πραγματικό, αλλά είναι πολύ χονδροειδής για να αποτελεί πλήρη εξήγηση.

• Περιγράφει μοτίβα, όχι ανθρώπους. "Ο Μπλανσάρ εξέταζε μόνο τις δύο βασικές αιτίες της μετάβασης στους άνδρες, και τα πήγε αρκετά καλά σε αυτό. Φυσικά υπάρχουν κι άλλες αιτίες — δεν είναι μόνο φετιχισμός (στο AGP) και δεν είναι μόνο ομοφυλοφιλία (στο HSTS)" (portaux, αποσυρθείς).
• Οι κατηγορίες επικαλύπτονται στην πράξη. "Θα συναντήσεις περιπτώσεις HSTS και περιπτώσεις AGP, αλλά θα βρεις πολλούς άνδρες να εμπίπτουν και στα δύο... Είναι αμφιφυλόφιλος, θέλει απεγνωσμένα να κοιμηθεί με ετεροφυλόφιλους άνδρες, έχει εσωτερικευμένη ομοφοβία, έχει ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης... και διεγείρεται από πορνογραφία θηλυκοποίησης/sissy τύπου AGP. Οι περισσότεροι μάλλον θα έλεγαν ότι είναι HSTS... Αλλά είναι και τα δύο" (merpderpderp1, γυναίκα που αποσύρθηκε).
• Δημιουργεί μια ιεραρχία που βλάπτει όλους. "Δίνει στους ανθρώπους την εντύπωση ότι οι HSTS είναι 'αληθινοί' τρανσέξουαλ, ενώ οι AGP είναι 'ψεύτικοι' διεστραμμένοι... Ο Τζέι Μάικλ Μπέιλι υποστηρίζει ότι οι AGP είναι φετιχιστές, αλλά όχι περισσότερο φετιχιστές από τους τρανσέξουαλ HSTS, επειδή οι τρανσέξουαλ HSTS φετιχοποιούν τους ετεροφυλόφιλους άνδρες" (Traditional-You-4583, αποσυρθείς).
• Μπορεί να μην περιγράφει τη σημερινή ομάδα. "Η θεωρία του Μπλανσάρ για τους άνδρες που κάνουν μετάβαση μπορεί να ισχύει για εκείνους του παλιού καιρού, αλλά οι περισσότεροι νεότεροι άνδρες που κάνουν (απο-)μετάβαση, με τους οποίους έχω μιλήσει, δεν ταιριάζουν πραγματικά σε αυτή" (Bananawarrior2, άνδρας που έκανε απο-τράνζισιον). Ένας άλλος σημειώνει: "Δεν είμαι σίγουρος αν η τυπολογία του Μπλανσάρ εξηγεί τη μαζική αύξηση του τρανς πληθυσμού την τελευταία δεκαετία" (Inner_Elderberry_457, άνδρας που αποσύρθηκε).
• Κανένας από τους δύο τύπους δεν είναι 'αληθινά τρανς'. "Οι HSTS και οι AGP δεν είναι ούτε οι μεν ούτε οι δε 'αληθινοί τρανσέξουαλ'... κανένας από αυτούς δεν είναι 'αληθινός τρανσέξουαλ'. Όποιος κάνει μετάβαση είναι τρανς. Κανένας δεν είναι περισσότερο τρανς από τον άλλο" (portaux, αποσυρθείς).

Επεκτάσεις: οι γυναίκες και το γυναικείο αντίστοιχο

Η τυπολογία του Μπλανσάρ χτίστηκε εξ ολοκλήρου πάνω σε άνδρες. Αρνήθηκε ρητά ότι υπάρχει γυναικείο αντίστοιχο, λέγοντας για τον προσδιορισμό της αυτοανδροφιλίας που πρότεινε για το DSM-5: "Τον πρότεινα απλώς για να μην κατηγορηθώ για σεξισμό [...] Δεν νομίζω ότι το φαινόμενο υπάρχει καν" (Μπλανσάρ, 2018).

Ωστόσο, γυναίκες που έχουν κάνει απο-τράνζισιον περιγράφουν ακριβώς το μοτίβο που ονομάζει ο όρος — διέγερση όταν φαντάζονται τον εαυτό τους ως άνδρα. Δείτε τη σελίδα για την αυτοανδροφιλία για πλήρη ανάλυση. Το 2025 ο Φιλ Ίλι δημοσίευσε την πρώτη εργασία με κρίση από ομοτίμους για τη γυναικεία αυτοανδροφιλία στο Archives of Sexual Behavior, υποστηρίζοντας ότι είναι ανάλογη της ανδρικής αυτογυναικοφιλίας και σημαντικός παράγοντας της μετάβασης από γυναίκα σε άνδρα (FTM).

Κάποιοι συγγραφείς έχουν προτείνει ένα μοντέλο δύο τύπων και για τις γυναίκες: ανδροφιλικοί τρανς άνδρες (έλκονται από άνδρες, θηλυπρεπής-αγοροκόριτσο παιδική ηλικία) έναντι αυτοανδροφιλικών τρανς ανδρών (έλκονται από γυναίκες, ή των οποίων η έλξη προς τους άνδρες είναι 'μετα-έλξη' — το να θέλεις να είσαι άνδρας με έναν άνδρα). Αυτή η επέκταση είναι πολύ λιγότερο τεκμηριωμένη από την ανδρική τυπολογία του Μπλανσάρ και δεν έχει σχεδόν καθόλου κλινικά δεδομένα πίσω της.

Ανάλυση: Τι μπορεί να συναχθεί

1. Η τυπολογία περιγράφει πραγματικά μοτίβα. Η συσχέτιση μεταξύ μη ομοφυλοφιλικού προσανατολισμού και διαφυλικής ερωτικής διέγερσης στους άνδρες επαναλαμβάνεται σε μελέτες. Η άρνησή της απαιτεί να απορρίψουμε τόσο τα δεδομένα των κλινικών όσο και τις καταθέσεις όσων έχουν κάνει απομετάβαση.

2. Η ισχυρή θεωρία είναι υποπροσδιορισμένη. Ο ισχυρισμός ότι η AGP προκαλεί κάθε μη ανδροφιλική μετάβαση από άνδρα σε γυναίκα, απουσιάζει στις γυναίκες και σχηματίζει δύο καθαρούς τύπους, διαψεύδεται από εξαιρέσεις στα ίδια τα δεδομένα του Blanchard και από τη μη διαψευσιμότητα της υπόθεσης της «άρνησης».

3. Είναι τυπολογία μόνο των ανδρών. Ο Blanchard δεν μελέτησε ποτέ γυναίκες και αποκήρυξε το γυναικείο αντίστοιχο. Κάθε εφαρμογή σε trans άνδρες αποτελεί επέκταση άλλων συγγραφέων, όχι μέρος της θεωρίας του Blanchard.

4. Δεν προβλέπει τα αποτελέσματα. Η τυπολογία δεν σου λέει ποιος θα κάνει απομετάβαση, ποιος θα μετανιώσει ή ποιος θα είναι ικανοποιημένος. Ταξινομεί τα κίνητρα, όχι τα αποτελέσματα.

5. Το πρόβλημα της ιεραρχίας. Η τυπολογία χρησιμοποιείται συχνά για να κατατάξει τις trans γυναίκες σε «αληθινές» (HSTS) και «ψεύτικες» (AGP) — μια χρήση που ο ίδιος ο Blanchard δεν ενέκρινε και που βλάπτει και τις δύο ομάδες. Όπως σημειώνουν όσοι έχουν κάνει απομετάβαση, κανένας από τους δύο τύπους δεν είναι πιο «αληθινά trans» από τον άλλο, και και οι δύο μπορούν να καταλήξουν να μετανιώσουν τη μετάβαση.

6. Τι χρειάζεται. Έρευνα που διαχωρίζει τους cross-dressers από όσους αναζητούν μετάβαση, χρησιμοποιεί κατάλληλες γυναικείες ομάδες ελέγχου, παρακολουθεί τους ασθενείς μακροπρόθεσμα και ρωτά για το σεξουαλικό κίνητρο χωρίς εξευτελισμό. Το θέμα είναι πολιτικά τοξικό και προς τις δύο κατευθύνσεις: οι trans χώροι το καταστέλλουν, και ορισμένοι χώροι κριτικοί προς το φύλο το χρησιμοποιούν ως όπλο. Τίποτε από τα δύο δεν βοηθά τους ανθρώπους που ζουν πραγματικά με αυτό.

Αναφορές

• Blanchard, R. (1985). Typology of male-to-female transsexualism. Archives of Sexual Behavior, 14, 247–261. PubMed
• Blanchard, R. (1989). The concept of autogynephilia and the typology of male gender dysphoria. Journal of Nervous and Mental Disease, 177, 616–623. PubMed
• Nuttbrock, L., et al. (2010). A further assessment of Blanchard's typology of homosexual versus non-homosexual or autogynephilic gender dysphoria. Archives of Sexual Behavior, 39(2). πηγή
• Moser, C. (2010). Blanchard's Autogynephilia Theory: A Critique. Journal of Homosexuality. πηγή
• Moser, C. (2009). Autogynephilia in women. Journal of Homosexuality (cited in Moser 2010).
• Veale, J. F., Clarke, D. E., & Lomax, T. C. (2008). Sexuality of male-to-female transsexuals. Archives of Sexual Behavior.
• Serano, J. (2010). Autogynephilia, Ad Hoc Hypotheses, and Handwaving. πηγή
• Lawrence, A. A. (2013). Men Trapped in Men's Bodies: Narratives of Autogynephilic Transsexualism. Springer.
• Bailey, J. M. (2003). The Man Who Would Be Queen. Joseph Henry Press.
• Illy, P. (2025). Female Autoandrophilia. Archives of Sexual Behavior, 54(8), 3005–3021. πηγή