نمای کلی

مسدودکننده‌های بلوغ داروهایی هستند که تغییرات جسمی بلوغ را موقتاً متوقف می‌کنند. در پزشکی جنسیت، معمولاً آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRHa) هستند — بیشتر اوقات لوپورورلین (Lupron)، تریپتورلین یا هیسترلین. آنها با فرمان دادن به غده هیپوفیز برای توقف سیگنال‌دهی به تخمدان‌ها یا بیضه‌ها عمل می‌کنند، بنابراین تولید هورمون‌های جنسی (استروژن یا تستوسترون) کاهش می‌یابد و رشد بلوغ متوقف می‌شود.

ابتدا برای درمان بلوغ زودرس به کار رفتند — بلوغی که به‌طور غیرعادی زود، پیش از ۸ سالگی در دختران یا ۹ سالگی در پسران آغاز می‌شود. از اواخر دهه ۱۹۹۰، با پیروی از «پروتکل هلندی» (الگوی درمانی که پزشکان جنسیت هلندی توسعه دادند)، به نوجوانان مبتلا به نارضایتی جنسیتی نیز داده می‌شوند، معمولاً از حدود مرحله ۲ تانر (اوایل بلوغ) به بعد، تا پیش از تصمیم‌گیری درباره هورمون‌های جنس مخالف زمان خریداری شود.

ادعای محوری درباره مسدودکننده‌های بلوغ در مراقبت جنسیتی این است که آنها یک «دکمه توقف» هستند — بازگشت‌پذیر، کم‌خطر، و راهی بی‌طرفانه برای دادن زمان به یک فرد جوان برای اندیشیدن. این صفحه بررسی می‌کند که شواهد پزشکی در واقع چه نشان می‌دهند و افراد خودشناسهی ترنس (trans-identified) و افرادی که بازگشت از گذار (detransition) داشته‌اند چگونه درمان را توصیف می‌کنند.

آنچه داروها در واقع انجام می‌دهند

دقت درباره زیست‌شناسی کمک می‌کند، زیرا عبارت «دکمه توقف» چیزهای زیادی را پنهان می‌کند.

• تولید هورمون‌های جنسی کاهش می‌یابد. استروژن یا تستوسترون به سطوح پیش از بلوغ افت می‌کند. در عمل، این قاعدگی، رشد سینه، کلفت‌شدن صدا، رویش موی صورت و سایر ویژگی‌های جنسی ثانویه را متوقف می‌کند.
• رشد ادامه می‌یابد، اما به شکلی دیگر. بدون هورمون‌های جنسی که معمولاً صفحات رشد در استخوان‌ها را می‌بندند، نوجوانان تحت مسدودکننده اغلب به بلندتر شدن ادامه می‌دهند بیش از آنچه در حالت دیگر می‌شد، و ممکن است اندام‌هایشان به‌طور نامتناسب رشد کند.
• رسوب مواد معدنی استخوان کند می‌شود. بلوغ پنجره اصلی‌ای است که اسکلت در آن تراکم می‌سازد. مسدودکردن هورمون‌های جنسی در آن پنجره مقدار استخوان ته‌نشین‌شده را کاهش می‌دهد (به تراکم استخوان در پایین مراجعه کنید).
• رشد جنسی متوقف می‌شود. در مردان، آلت و بیضه‌ها همان‌طور که در بلوغ رشد می‌کنند رشد نمی‌کنند؛ در زنان، رشد سینه متوقف می‌شود. باروری نمی‌تواند در دوره سرکوب به‌طور طبیعی رشد کند.
• مغز نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. بلوغ دوره‌ای از بلوغ شدید مغزی است — هرس نورونی، میلین‌سازی، و رشد کارکرد اجرایی و شناخت اجتماعی — و تا حدی توسط هورمون‌های جنسی هدایت می‌شود. اینکه سرکوب این هورمون‌ها چه اثری بر مغز نوجوان دارد، به‌خوبی شناخته نشده است (به مغز و شناخت مراجعه کنید).

یک راه مفید برای اندیشیدن به آن: بلوغ یک کلید واحد برای کنترل ظاهر نیست. یک پنجره رشدی است که در آن اسکلت، مغز، اندام‌های جنسی و دستگاه قلبی‌عروقی همه با هم بالغ می‌شوند. مسدودکردن آن تنها ظاهر را ثابت نگه نمی‌دارد در حالی که همه چیز دیگر به‌طور عادی پیش می‌رود.

شواهد: چقدر قوی است؟

آنچه مرورهای نظام‌مند یافتند

چند گروه مستقل همان ادبیات اندک را بررسی کرده و به نتیجه‌گیری‌های مشابهی رسیده‌اند.

دقیق‌ترین آنها یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۵ از Miroshnychenko et al. 2025 است که در Archives of Disease in Childhood منتشر شد. این مرور ۱۰ مطالعه را در بر می‌گرفت — سه مطالعه مشاهده‌ای مقایسه‌ای و هفت مطالعه پیش‌وپس، بدون هیچ کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده. در تمام پیامدهای اندازه‌گیری‌شده — عملکرد کلی، افسردگی، نارضایتی جنسیتی و تراکم مواد معدنی استخوان — قطعیت شواهد بسیار پایین بود. نویسندگان نتیجه گرفتند که «نمی‌توانیم احتمال سود یا زیان را رد کنیم» و خواستار «مطالعات آینده‌نگر از نظر روش‌شناسی دقیق» شدند.

مرور کس ۲۰۲۴، یک بازنگری مستقل از خدمات جنسیتی NHS در انگلستان، نیز پایه شواهد برای مسدودکننده‌های بلوغ و هورمون‌ها را ضعیف یافت و یک برنامه پژوهشی کامل و نظارت بالینی سختگیرانه را توصیه کرد. به‌طور قابل توجه، مرور کس این احتمال را مطرح کرد که «بلوغ مغزی ممکن است به‌طور موقت یا دائمی توسط مسدودکننده‌های بلوغ مختل شود، که می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر توانایی گرفتن تصمیم‌های پیچیده و پرخطر داشته باشد».

یک مرور نظام‌مند در سال ۲۰۲۴ از Feigerlova 2025 قطع درمان و بازگشت از گذار را در میان کسانی که GnRHa و/یا هورمون مصرف می‌کنند بررسی کرد. این مرور نرخ قطع مسدودکننده‌های بلوغ را حدود ۱ تا ۷٫۶٪ در میان مطالعات یافت، اما تأکید کرد که ۱۵ مطالعه واردشده بسیار ناهمگون، عمدتاً گذشته‌نگر، با تعاریف ناهماهنگ و پیگیری ناکافی بودند. قطعیت کلی شواهد بسیار پایین بود.

یک تحقیق مجله BMJ در سال ۲۰۲۳ به قلم Block 2023 شکافی چشمگیر در سطح بین‌المللی را مستند کرد: در حالی که سازمان‌های پزشکی آمریکا این درمان‌ها را مبتنی بر شواهد توصیف می‌کنند، مقامات بهداشتی در سوئد، فنلاند، فرانسه و بریتانیا این درمان‌ها را برای افراد زیر سن قانونی محدود کرده‌اند، پس از آنکه بازبینی‌های نظام‌مند خودشان شواهد را غیرقاطع یا با کیفیت بسیار پایین تشخیص دادند.

چرا شواهد ضعیف است

مشکلات ساختاری‌اند و به یک مطالعه بد محدود نمی‌شوند:

• هیچ کارآزمایی تصادفی‌شده کنترل‌شده‌ای وجود ندارد. هیچ‌گاه کارآزمایی تصادفی‌شده کنترل‌شده‌ای (RCT) برای مسدودکننده‌های بلوغ در دیسفوریای جنسیتی انجام نشده است. اینکه چنین کارآزمایی‌ای اخلاقی می‌بود یا نه محل بحث است، اما نبود آن اهمیت دارد.
• هیچ گروه مقایسه‌ای وجود ندارد. بیشتر مطالعات بیماران را با خودشان پیش و پس از درمان مقایسه می‌کنند. بدون گروه درمان‌نشده، جدا کردن اثر دارو از رشد طبیعی نوجوانی، بازگشت به میانگین یا اثر حمایت روانی ناممکن است.
• ریزش زیاد در پیگیری. جوانانی که درمان را قطع می‌کنند اغلب به‌کلی از کلینیک‌ها جدا می‌شوند. در یک مطالعه پیگیری هلندی درباره پیامدهای شناختی، تنها ۶۰ درصد از بیماران واجد شرایط شرکت کردند. هنگامی که یک‌سوم یا بیشتر یک نمونه ناپدید می‌شود، پیامدهای کسانی که رفته‌اند نامعلوم است — و اینها دقیقاً همان کسانی‌اند که به‌احتمال زیاد تجربه بدی داشته‌اند. این امر به‌طور نظام‌مند نتایج را بهتر از آنچه ممکن است باشند نشان می‌دهد.
• پیگیری کوتاه. پشیمانی و بازگشت از گذار اغلب سال‌ها بعد ظاهر می‌شوند. مطالعاتی که بیماران را یک یا دو سال پیگیری می‌کنند نمی‌توانند این را ثبت کنند.
• جمعیت بیماران در حال تغییر. مطالعات اصلی هلندی شامل گروهی کوچک و دقیق غربال‌شده با دیسفوریای آغازشده در کودکی و حمایت روانی گسترده بود. کلینیک‌های امروزی جمعیتی بسیار بزرگ‌تر، عمدتاً زن، عمدتاً با شروع در نوجوانی و با نرخ بالای اختلالات روانی همراه را می‌بینند. نتایج گروه اول را نمی‌توان به‌سادگی به گروه دوم تعمیم داد.

یک مقاله در سال ۲۰۲۳ به قلم Cohn 2023 استدلال می‌کند که به دلیل این نقص‌ها، نرخ‌های واقعی بازگشت از گذار و پشیمانی نامعلوم است، و ارائه ارقام بسیار پایین به‌عنوان واقعیت مسلم، رضایت آگاهانه را تضعیف می‌کند. (این مقاله محدودیت‌های خاص خود را دارد، از جمله وابستگی نویسنده به سازمانی که به پزشکی جنسیتی جوانان انتقاد دارد.)

خطرات شناخته‌شده

جدول زیر هر خطری از مسدودکننده‌های بلوغ را که برای آن شواهد منتشرشده، هشدار رسمی ایمنی دارو یا شهادت کارشناسی معتبر وجود دارد گرد می‌آورد. «قدرت شواهد» توصیف می‌کند که شواهد چقدر قطعی‌اند، نه اینکه آسیب چقدر بزرگ است. قطعیت بسیار پایین یعنی خطر واقعی ممکن است کمتر یا بیشتر از آنچه گزارش شده باشد. بخش‌های پس از این، مهم‌ترین خطرات را با عمق بیشتری بررسی می‌کنند.

ناشناخته‌ها. بخش بزرگی از مهم‌ترین اطلاعات هنوز وجود ندارد. هیچ مطالعه‌ای نوجوانانی را که بلاکر دریافت کرده‌اند تا میانسالی پیگیری نکرده است تا شکستگی‌ها، عملکرد مغز در بزرگسالی، عملکرد جنسی یا باروری را اندازه بگیرد. هیچ‌کس نمی‌داند که آیا تجربهٔ همگام نبودن با همسالان، اثرات روانی ماندگاری بر جای می‌گذارد، یا بلاکرها تا چه حد هویتی ترنس را تثبیت می‌کنند که در غیر این صورت ممکن بود حل شود. بازبینی شواهد مؤسسهٔ ملی تعالی سلامت و مراقبت انگلستان (NICE) نشان داد که هر پیامد حیاتی (دیسفوریای جنسیتی، سلامت روان، کیفیت زندگی) و هر پیامد ایمنی بر شواهدی با قطعیت بسیار پایین استوار بود (NICE 2020). مرور نظام‌مند دانشگاه یورک برای بازبینی Cass ۵۰ مطالعه را بررسی کرد و تنها یک مورد را باکیفیت یافت. این مرور نتیجه گرفت که «کمبود پژوهش باکیفیت» وجود دارد (Taylor et al. 2024). یک فرایند رضایت صادقانه باید بگوید که این امور ناشناخته‌اند، نه اینکه القا کند ایمن هستند.

آنچه افراد بازگشته از ترنزیشن گزارش می‌کنند

برچسب‌های داروها و مرورهای نظام‌مند، خطرها را به‌صورت انتزاعی توصیف می‌کنند. در /r/detrans، افرادی که در کودکی و نوجوانی بلاکر دریافت کرده‌اند توصیف می‌کنند که آن خطرها وقتی برایشان رخ داد چگونه احساس می‌شد. این روایت‌ها خودگزین هستند و نمی‌توانند نشان دهند هر آسیب چقدر شایع است. اما نشان می‌دهند آسیب‌های جدول بالا فرضی نیستند. روایت‌های بیشتر در دیدگاه‌های بازگشت از ترنزیشن در پایین گردآوری شده است.

استخوان‌ها و درد مزمن.

به‌عنوان کسی که حدود ۲ سال و نیم Lupron مصرف کرد: درد استخوان هرگز از بین نمی‌رود. —weaboltonsquid، زن بازگشته از ترنزیشن

من استئوژنز دارم و آن‌ها می‌دانستند که دارم. چیزی بود که من مطرح کردم چون نگرانش بودم. با اینکه تراکم استخوانم بسیار پایین بود، باز هم مرا روی این دارو گذاشتند. نباید مرا روی آن می‌گذاشتند —lunksboot، زن بازگشته از ترنزیشن

رشد اندام‌های تناسلی و عملکرد جنسی. این یکی از دردناک‌ترین روایت‌های انجمن است. دقیقاً خطرهای ناکافی‌بودن بافت و ناتوانی در ارگاسم را که در بالا فهرست شد توصیف می‌کند.

به‌خاطر بلاکرهای بلوغ (که پیش از بلوغ طبیعی شروع کردم) آلت و بیضه‌هایم هرگز رشد درست را پیدا نکردند… وقتی ۱۸ ساله بودم و فرایند انجام واژینوپلاستی را آغاز کردم، به من گفتند که به‌سادگی آناتومی لازم برای ساختن نئوواژن را ندارم، چون بلوغم متوقف شده بود و هرگز به بدنم فرصت رشد کامل نداده بودم… همچنین هرگز به ارگاسم نرسیده‌ام و هرگز نخواهم رسید. —Crafty-Damage2808، مرد بازگشته از ترنزیشن

رشد، قدرت و تکامل.

من پسری در سال دوم دبیرستان هستم و بیشتر دخترهای پایهٔ هشتم از من بلندترند، عضلات و استخوان‌هایم به‌شدت ضعیف است، و از نظر رشد احساس می‌کنم یک فرسنگ از هر پسری در پایهٔ خودم عقب‌ترم. —Appropriate-Most-969، مرد بازگشته از ترنزیشن

علائم عصبی و شناختی.

من همان داروها را مصرف می‌کردم و چیزی به نام Lupron که همان بلاکر بلوغ است و به‌معنای واقعی کلمه سم است. همه‌اش نزدیک به دو سال. علائم من خستگی، سردرد، مه مغزی/از دست دادن حافظه، دیس‌اتونومی، و نیز از دست دادن شنوایی و بینایی است. —Tawayy13، مرد بازگشته از ترنزیشن

وقتی پزشکان این داروها را تجویز می‌کنند، تمایل دارند جنبهٔ شناختی را اصلاً ذکر نکنند و تقریباً تأثیرشان بر استخوان‌ها را نادیده بگیرند، پس بیشتر بچه‌ها و والدین واقعاً در موقعیتی نیستند که رضایت آگاهانه بدهند… مرا نزدیک به چهار سال روی آن‌ها گذاشتند. —Anonbiennio، زن بازگشته از ترنزیشن

باروری، میگرن و رشد عاطفی.

شش سال روی بلاکرهای هورمونی بودم، از چهارده‌سالگی. به‌اندازهٔ کافی بزرگ نبودم که تصمیم بگیرم نابارور باشم، روند طبیعی رشد بدنم را متوقف کنم، به خودم میگرن هفتگی بدهم. از نظر عاطفی رشد نکرده‌ام چون بلوغ واقعی نداشتم. —alwaysontheupswing، زن بازگشته از ترنزیشن

نگرانی‌های نادیده گرفته‌شده. چند نفر توصیف می‌کنند که وقتی بلوغشان را پیش‌تر تمام کرده بودند، روی بلاکرها گذاشته شدند، یا نگرانی‌هایشان رد شد.

معاینهٔ جسمی تهاجمی در ۱۶ سالگی برای دیدن اینکه بلوغم تمام شده یا نه، مشخص کرد که تمام شده بود، و بعد برایم lupron تجویز کردند برای... چه؟ داروی بسیار مزخرفی است که آدم روی آن باشد، و آن را اجباری جلوه دادند/نگرانی‌هایم دربارهٔ عوارض جانبی را کاملاً نادیده گرفتند. —Illustrious_Peak7985، زنِ برگشته از تغییر جنسیت

این روایت‌ها یک الگوی مشترک دارند. آسیب‌هایی که مردم توصیف می‌کنند همان‌هایی هستند که هرگز قرار نبود با یک «دکمه توقف موقت» رخ دهند: درد استخوان سال‌ها پس از قطع دارو، رشد ناقص اندام تناسلی، و اثرات شناختی و عاطفی. بارها و بارها مردم می‌گویند که هیچ‌کس به آن‌ها یا والدینشان نگفته بود که این چیزها ممکن است. صفحات خودِ سایت دربارهٔ آسیب درمان‌زاد و رضایت آگاهانه با جزئیات بیشتری به این موضوع می‌پردازند.

تراکم استخوان

این بهترین آسیب جسمی مورد مطالعه است، و تصویر نسبتاً یکدست است حتی اگر قطعیت شواهد پایین باشد.

بلوغ دور است که اسکلت بیشترین توده استخوانی عمر خود را می‌سازد. سرکوب هورمون‌های جنسی در این بازه زمانی، انباشت مواد معدنی استخوان را کند می‌کند. فراتحلیل سال ۲۰۲۵ از Miroshnychenko et al. 2025 دریافت که تراکم استخوان در لگن، ستون فقرات کمری و گردن استخوان ران پس از درمان پایین‌تر از پیش از آن بود، هرچند قطعیت بسیار پایین بود.

یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل سال ۲۰۲۵ دربارهٔ انباشت استخوان (منتشرشده در یک مجله غدد درون‌ریز آمریکایی) دریافت که نمره‌های z ستون فقرات کمری در طول درمان با GnRHa کاهش یافت، و اینکه پس از هورمون‌درمانی بعدی تراکم استخوان افزایش یافت اما نمره‌های z در پیگیری طولانی‌تر از نظر عددی زیر خط پایه باقی ماند. بهبودی در لگن و گردن استخوان ران کمتر و کم‌ثبات‌تر بود. مدت کوتاه‌تر مصرف مسدودکننده‌ها و مواجهه طولانی‌تر با هورمون با نتایج بهتر همراه بود.

یک خلاصه شواهد نیوزیلندی (۲۰۲۴) که هشت مطالعه کوهورت را بررسی کرد، دریافت که هرچند تراکم استخوان معمولاً در طول درمان افزایش می‌یافت، اما کمتر از انتظار متناسب با سن افزایش می‌یافت و به نمره‌های z رو به کاهش منجر می‌شد. همچنین به نرخ بالای کمبود ویتامین D در آغاز درمان اشاره کرد.

تصویر عملی که پدیدار می‌شود:

• تراکم استخوان در طول درمان به‌طور قابل‌اعتماد نسبت به همسالان کاهش می‌یابد.
• شروع هورمون‌های جنسی مخالف پس از آن تا حدی آن را بازمی‌گرداند — در زنانِ مصرف‌کننده تستوسترون قابل‌اعتمادتر از مردانِ مصرف‌کننده استروژن.
• اینکه آیا جبران کامل رخ می‌دهد و برای خطر شکستگی در زندگی بعدی چه معنایی دارد، مشخص نشده است.

بله، اکنون تراکم استخوان بسیار پایینی دارم و درد شدید استخوان و مفاصل دارم. راه رفتن برایم دردناک است و درد بیشتر شب‌ها بیدارم نگه می‌دارد. این در حالی بود که مکمل کلسیم هم مصرف می‌کردم. فقط ۱٫۵ سال روی مسدودکننده‌های بلوغ بودم، اما اثرات از زمان قطع، از نظر استخوان و مفاصل اصلاً بهبود نیافته است... در عرض تنها یک سال از بینایی بسیار خوب به بینایی بسیار بد رسیدم. —AttorneyRich8118، زنِ برگشته از تغییر جنسیت.

مغز و شناخت

این حوزه بیشترین عدم قطعیت و به‌احتمال قوی بیشترین نگرانی است.

بلوغ دوره‌ای حیاتی در رشد مغز است. هورمون‌های جنسی هَرَس‌شدن نورونی، میلین‌سازی و بلوغ قشر پیش‌پیشانی — بخشی از مغز که مسئول برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و کنترل تکانه است — را هدایت می‌کنند. یک مرور سال ۲۰۲۴ از Sallie Baxendale در Acta Paediatrica شانزده مطالعه دربارهٔ اثرات عصب‌روان‌شناختی سرکوب بلوغ را بررسی کرد و دریافت:

• در مطالعات حیوانی (موش، گوسفند، نخستی‌سانان)، سرکوب بلوغ ساختار مغز و عملکرد شناختی و اجتماعی را تغییر می‌دهد، به شیوه‌هایی که اغلب وابسته به جنس‌اند. هیچ شاهدی وجود ندارد که این اثرات پس از قطع داروها برگشت‌پذیر باشند.
• در انسان، تنها پنج مطالعه وجود دارد — دو مورد دربارهٔ بلوغ زودرس، سه مورد دربارهٔ نارضایتی جنسیتی. سه مورد ضریب هوشی پایین‌تر را در بیماران درمان‌شده گزارش کردند.
• یک مطالعه روی ۲۵ دختر درمان‌شده برای بلوغ زودرس افت میانگین ۷ نمره‌ای ضریب هوشی را پس از سه سال یافت، و یکی از دختران از ۱۳۸ به ۱۲۳ افت کرد.
• یک مطالعه موردی واحد روی جوانی با نارضایتی جنسیتی افت ۹ نمره‌ای در ضریب هوشی کلی و افت ۱۵ نمره‌ای در حافظه کاری را در طول درمان یافت.
• هیچ مطالعه انسانی، عملکرد شناختی را پیش و پس از درمان با پیگیری کافی به‌طور نظام‌مند اندازه‌گیری نکرده است.

باکسندیل نتیجه گرفت که «هیچ شواهدی وجود ندارد که اثرات شناختی پس از قطع درمان کاملاً برگشت‌پذیر باشند» و خواستار پژوهش فوری شد. مرور او در آغاز از سوی سه مجله رد شد.

مهم است که نسبت به شواهد مخالف منصف باشیم. یک مطالعه هلندی سال ۲۰۲۲ (Arnoldussen et al.) گزارش داد که ضریب هوشی پیش از درمان همچنان پیش‌بین پیشرفت تحصیلی پس از درمان بود، که نویسندگان آن را اطمینان‌بخش توصیف کردند. با این حال، آن مطالعه ضریب هوشی پس از درمان را اندازه‌گیری نکرد، از یک شاخص تقریبی خام برای توانایی شناختی استفاده کرد، و ۴۰٪ از نمونه خود را در پیگیری از دست داد. باکسندیل استدلال می‌کند که آن مطالعه «هیچ چیزی دربارهٔ تأثیر مسدودکننده‌های بلوغ بر رشد شناختی به ما نمی‌گوید».

خلاصه صادقانه: ما نمی‌دانیم سرکوب بلوغ با مغز نوجوان چه می‌کند، و اندک شواهد موجود به جهتی نگران‌کننده اشاره دارد، نه اطمینان‌بخش.

باروری و رشد جنسی

• باروری در طول سرکوب ممکن نیست، زیرا غدد جنسی بالغ نمیشوند. اینکه آیا باروری پس از قطع صرفاً مسدودکنندهها بهطور کامل بازمیگردد، بهخوبی بررسی نشده است؛ مطالعه Mayo Clinic که در ادامه بحث میشود، در پسران نگرانیهایی ایجاد میکند.
• رشد اندامهای تناسلی در طول سرکوب رخ نمیدهد. در پسران، آلت و بیضهها در اندازه پیش از بلوغ باقی میمانند. این پیامدهای عملی دارد: یکی از عوارض جراحی که بهطور گسترده گزارش شده زمانی رخ داد که یک پسر جوان که از اوایل بلوغ مسدود شده بود بعدها واژینوپلاستی انجام داد، اما بافت آلت برای تکنیک استاندارد کافی نبود و نیاز به روشی پرخطرتر مبتنی بر روده بود. بیمار بر اثر عفونت درگذشت.
• عملکرد جنسی ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. Marci Bowers، جراح جنسی برجسته آمریکایی و رئیس پیشین WPATH، اعلام کرده است که نوجوانانی که در مرحله Tanner 2 مسدود شدهاند، عملاً هرگز ارگاسم را تجربه نکردهاند (نگاه کنید به خطرات شناختهشده). مبنای شواهد در اینجا عملاً موردی (حکایتی) است.

تحلیلی از Mayo Clinic در سال 2024 (Murugesh et al. 2024) بافت بیضهٔ کودکان مبتلا به نارضایتی جنسیتی را که تحت مسدودکنندههای بلندمدت بلوغ بودند بررسی کرد، بهعنوان بخشی از بزرگترین زیستبانک بیضهٔ نوجوانان از این نوع که تاکنون گزارش شده است. این تحلیل «آتروفی غده جنسی» از خفیف تا شدید را یافت، و بافت بیماری که ۵۲ ماه مسدود شده بود، در سطح سلولی همچنان پیش از بلوغ به نظر میرسید. نویسندگان «نگرانی بالقوهای دربارهٔ "برگشتپذیری" کامل» این درمان را مطرح کردند. این یک پیشچاپ (preprint) در bioRxiv است که داوری همتا نشده است، و نمونه کوچک است، بنابراین نمیتواند تعیین کند که در بزرگسالی برای باروری چه اتفاقی میافتد — اما شواهد بافتی مستقیمی است بر اینکه این داروها صرفاً فرایندی را «متوقف» نمیکنند که بعدها دستنخورده از سر گرفته شود.

پرسش «دکمه توقف»

عبارت «دکمه توقف برگشتپذیر» جنجالیترین ادعا در این بحث است. ارزش آن را دارد که سه پرسش متفاوت را از هم جدا کنیم:

1. آیا بلوغ پس از قطع از سر گرفته میشود؟ معمولاً بله، به شکلی. نوجوانانی که مسدودکنندهها را قطع میکنند عموماً از بلوغ عبور میکنند. اما ممکن است همان بلوغ نباشد: زمانبندی، آهنگ و نتیجهٔ نهایی میتواند متفاوت باشد، و پنجرهٔ رشد برای برخی فرایندها ممکن است گذشته باشد.
2. آیا همهٔ اثرات برگشتپذیرند؟ خیر. تودهٔ استخوانی که در سالهای سرکوب به دست نیامده، بهسادگی بعدها جبران نمیشود. رشد اندامهای تناسلی که در بلوغ سرکوبشده رخ نداده، ممکن است کاملاً جبران نشود. زمانی که خارج از همگامی با همسالان گذرانده میشود برگشتپذیر نیست. و دربارهٔ پرسش شناختی، هیچ شاهدی بر برگشتپذیری وجود ندارد.
3. آیا «زمانی برای اندیشیدن» بیطرف است؟ این مهمترین پرسش است، و دادهها نشان میدهند که بیطرف نیست. در مطالعهٔ همگروهی نروژی Nyquist et al. 2025, retracted 2026، ۹۷٪ از کسانی که مسدودکنندههای بلوغ دریافت کردند به هورمونهای جنس مخالف رفتند. یک مرور نظاممند آمریکایی که در گزارشی از وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا در سال ۲۰۲۵ استناد شده، رقم ۹۲٪ را یافت. هر سازوکاری که باشد — خواه مسدودکنندهها اعتقاد یک جوان را تأیید کنند، یا مسیر پزشکی را بهگونهای جلوه دهند که آسانترین راه به نظر برسد، یا صرفاً بازتاب این باشند که کلینیکها مسدودکنندهها را به کسانی تجویز میکنند که از پیش بهشدت همانندسازی کردهاند — واقعیت عملی این است که مسدودکنندهها بهندرت نقطهٔ توقف هستند. آنها یک پل هستند.

تقریباً ۱۰۰٪ [احتمال دارد] که فردی که مسدودکنندههای بلوغ را آغاز میکند به هورمونهای جنس مخالف و جراحی برود. … دادن مسدودکنندههای بلوغ به کودکان ۱۱-۱۲ ساله عملاً آنها را محکوم به زندگی بیمارگونه، وابستگی به دارو و جراحی، و احتمالاً ناباروری میکند. … آنها دکمهٔ توقف بیضرری نیستند. —ConnectPen، مفسر /r/detrans.

دیدگاههای ترنس

افراد ترنس-هویتیافته عموماً مسدودکنندههای بلوغ را یکی از مهمترین و کمآسیبترین مداخلات در دسترس توصیف میکنند — و بسیاری نداشتن دسترسی به آنها را سرچشمهٔ اندوهی ماندگار میدانند.

چارچوب غالب این است که بلوغ زیستی یک آسیب دائم و برگشتناپذیر برای بدن یک فرد ترنس است، و مسدودکنندهها تنها راه جلوگیری از آناند. چنانکه یک زن ترنس بیان کرد، مسدودکنندهها «از اثرات جبرانناپذیر بلوغ نادرست جلوگیری میکنند و به فرد امکان میدهند چند سال بعد نتایج بسیار بهتری از هورموندرمانی بگیرد»، در حالی که «ریسک بسیار پایینی» دارند زیرا «اگر فرد بعدها آنها را قطع کند... از بلوغ طبیعی خود عبور خواهد کرد».

این بار کاملاً با تو موافقم، ما باید دسترسی نوجوانان ترنس به مسدودکنندههای بلوغ را بسیار آسانتر کنیم، زیرا این کار جانهای بسیاری، آسیبهای بسیاری را نجات میدهد و به ما امکان میدهد بهترین خود را کشف کنیم! من خودم آرزوی چیزهای بسیاری را دارم که از من گرفته شده و با پزشکی امروز به دست نمیآید، اما میتوانست با مسدودکنندههای بلوغِ در دسترستر حفظ شود. —Mtfdurian، زن ترنس (MTF). خودم می‌دانم که اگر می‌توانستم پیش از آنکه بلوغ طبیعی جای زخم‌هایش را بر جای بگذارد، مسدودکننده‌های بلوغ را دریافت کنم، بعدها به جراحی سینه نیاز پیدا نمی‌کردم.. و شاید می‌توانستم بخشی از کودکی‌ای را که از دست دادم زندگی کنم. —_delgrey، مرد ترنس (FTM).

بسیاری از افراد ترنس همچنین فوریتِ دسترسی را توصیف می‌کنند — این حس که هر هفته بلوغِ درمان‌نشده تغییرات برگشت‌ناپذیر بیشتری ایجاد می‌کند — و برخی خشم خود را نسبت به والدین یا درمانگرانی که تأخیر می‌کنند ابراز می‌کنند. دیگران رد شدنِ درخواست مسدودکننده‌ها را به‌گونه‌ای توصیف می‌کنند که «سال‌های نوجوانی‌ام را نابود کرد».

با این حال، دیدگاه‌های ترنس درباره خطرها یکدست نیست. برخی افراد ترنس که مسدودکننده مصرف کرده‌اند، صادقانه درباره بده‌بستان‌ها سخن می‌گویند:

اصلی‌ترین نگرانی‌ای که ارائه‌دهندگان خدمات سلامت درباره مسدودکننده‌ها مطرح می‌کنند، از دست رفتن تراکم استخوان است. این چیزی است که رخ خواهد داد، اما اگر فرزندتان تصمیم بگیرد درمان هورمونی را آغاز کند، تراکم استخوان به حالت طبیعی بازمی‌گردد. مسدودکننده‌های بلوغ در حال حاضر از نظر سلامت استخوان گزینه بلندمدت خوبی نیستند. تنها عوارض جانبی دیگری که متوجه شدم گرگرفتگی بود. —arrowskingdom، مرد ترنس (FTM).

شمار کمتری از صداهای ترنس به افراطی‌ترین ادعاها اعتراض می‌کنند. یک مرد ترنس به این ایده که گذراندن بلوغ طبیعی «مثله‌سازی» است اعتراض کرد و استدلال کرد که «پیامد منطقی این موضع آن است که کسانی از ما که به مسدودکننده‌ها دسترسی نداشتند... به‌طور جبران‌ناپذیری از بلوغ آسیب دیدند، و این موضعی نیست که حاضر باشم به آن بپیوندم».

همچنین شایان ذکر است که برخی افراد ترنس مسدودکننده‌ها را به‌تنهایی ناکافی توصیف می‌کنند — راه‌حلی موقت در انتظار هورمون‌ها، نه یک راه‌حل. چنان‌که یک زن ترنس گفت: «یک مسدودکننده کافی نیست... همه این‌ها به نام کاهش آسیب، اما به‌شدت آسیب‌زا بود.» برای برخی، همین چارچوب‌بندی مسدودکننده‌ها به‌عنوان مسیری میانه و محتاطانه خودش مشکل است، چون آنچه می‌خواهند هورمون‌هاست.

دیدگاه‌های برگشت از گذار

کسانی که گذار را برگردانده‌اند و کسانی که از گذار صرف‌نظر کرده‌اند و در نوجوانی مسدودکننده‌های بلوغ مصرف کرده بودند، این درمان را بسیار متفاوت توصیف می‌کنند — بیشتر اوقات چیزی که به آن‌ها و والدینشان به‌عنوان بی‌ضرر و برگشت‌پذیر معرفی شد، اما چنین نبود.

رایج‌ترین مضمون‌ها در این روایت‌ها:

«برگشت‌پذیر» بیش از حد فروخته شد. بسیاری توصیف می‌کنند که به آن‌ها گفته شد مسدودکننده‌ها دکمه توقف هستند و بعدها نتیجه گرفتند که این درست نبود.

نه. این یک دروغ است. بلوغ کلیدی نیست که بتوانیم کنترلش کنیم... اندام‌ها، استخوان‌ها، اعصاب، رگ‌ها، همه‌چیز، تحت تأثیر فرایند رشد بدنت قرار می‌گیرند. نمی‌توانی بعداً هورمون‌ها را مصرف کنی تا جبرانش کنی. وقتی از پنجره گذشتی، تمام است. تمام شد. —ReaperManX15، از گذار صرف‌نظر کرد.

اثرات جسمی‌ای که برطرف نشد. کسانی که گذار را برگردانده‌اند گزارش می‌دهند تراکم پایین استخوان، درد مزمن، توقف رشد قد، از دست دادن بینایی، گرگرفتگی، قاعدگی نامنظم یا قطع‌شده، کوچک شدن سینه و رشد ناکافی اندام تناسلی.

من دو سال، از ۱۴ تا ۱۶ سالگی، مسدودکننده هورمونی مصرف می‌کردم... پس از قطع مسدودکننده‌ها مدتی طول کشید تا قاعدگی‌ام دوباره شروع شود و حتی آن وقت هم فقط نامنظم بود... سینه‌هایم نسبتاً کوچک شده. پیش از مسدودکننده‌ها اندام پر و منحنی، سینه‌های بزرگ و باسن داشتم و حالا همه‌چیز از بین رفته و صاف و آندروژن‌تر به نظر می‌رسم... چیزی که درباره‌اش احساس ناامنی می‌کنم چون باعث می‌شود مثل یک بچه به نظر برسم و کوتاه بودنم هم کمکی نمی‌کند. —dramaticskinnybitch، زنِ برگشته از گذار.

من از کودکی مسدودکننده‌های بلوغ و درمان هورمونی دریافت کردم و حالا در توانایی بچه‌دار شدنم مشکلات پزشکی دارم؛ همچنین الان بسیار کوتاه‌ترم و به احتمال زیاد به قد مورد انتظارم نخواهم رسید. اخیراً دوباره با پزشکی صحبت کردم که گفت تستوسترون من بسیار پایین‌تر از میانگین است. —Nanachiowo، مردِ برگشته از گذار.

زیان‌های رشدی و اجتماعی. چند نفر توصیف می‌کنند که در سنی که مسدودکننده‌ها را شروع کردند منجمد ماندند، با هم‌سالانشان هم‌گام نیستند و از تجربه‌های عادی نوجوانی محروم شده‌اند — از جمله رشد جنسی.

انگار فراموش می‌کنند که بچه‌ها امید است روزی بزرگسال شوند، هرچند جانِ کل بحث مسدودکننده‌های بلوغ این است که اطمینان حاصل شود بچه‌ها به بزرگسالانی شاد تبدیل می‌شوند، درحالی‌که همزمان همان بچه‌ها را از توانایی کشف یکی از مهم‌ترین، صمیمی‌ترین و فراگیرترین تجربه‌های بزرگسالی محروم می‌کنند.... تهوع‌آور است. —GriffinQueenOfHeaven، زنِ برگشته از گذار.

مسدودکننده‌ها به‌عنوان پل، نه وقفه. کسانی که گذار را برگردانده‌اند اغلب اشاره می‌کنند که تقریباً هر کسی که مسدودکننده‌ها را شروع می‌کند به هورمون‌ها ادامه می‌دهد و استدلال می‌کنند که این از روی طراحی است نه تصادف.

آره، کاملاً موافقم. چطور مردم فکر می‌کنند دستکاری دستگاه غدد درون‌ریز یک کودک و هیپوتالاموس مغزش چیز مهمی نیست؟... تقریباً ۱۰۰٪ بچه‌هایی که مسدودکننده‌های بلوغ می‌گیرند بعداً به سراغ هورمون‌ها می‌روند و هرگز بلوغ خودشان را نخواهند داشت. یعنی. نمی‌شود بلوغ کسی را دو سال متوقف کرد و بعد دوباره شروع کرد، رشد طبیعی نخواهند داشت. —portaux، از گذار دست کشید.

پشیمانی درباره سن و ارزیابی. بعضی از کسانی که در نوجوانی گذار کردند و بعداً پشیمان شدند، حس می‌کنند برای رضایت دادن به آنچه با آن‌ها شد خیلی جوان بودند و فرایند ارزیابی توضیحات دیگری برای پریشانی آن‌ها بررسی نکرد.

در سن ۱۶ تا ۱۸ سالگی دو سال لوپرورلین به من دادند، در حالی که کاملاً غیرضروری بود. من قبلاً بیشتر بلوغ را گذرانده بودم... حتی پزشکان دیگر در کشورم این انتخاب متخصص غدد من را زیر سؤال می‌برند، چون او هر بیمار ترنسجندر را دو سال روی مسدودکننده‌های هورمونی می‌گذارد، فرقی نمی‌کند ۱۶ ساله باشد یا ۶۰ ساله. کاملاً بی‌فایده است و خطری قابل‌اجتناب و غیرضروری ایجاد می‌کند. —Wonderful_Walk4093، وضعیت ترنسجندر خود را زیر سؤال می‌برد.

هر تجربهٔ کسانی که از گذار دست می‌کشند تجربهٔ آسیب نیست. یک زن دی‌ترنس توضیح داد که از ۱۴ تا ۱۶ سالگی روی مسدودکننده‌ها بوده، پس از آن قاعدگی نامنظم و کوچک شدن سینه‌ها را تجربه کرده، اما همچنین گفت «خوشحال‌ترین حالتی هستم که در مدتی خییییلی طولانی داشته‌ام و بالاخره دوباره حس می‌کنم خودم هستم» پس از ترک گذار. روایت‌ها متفاوت‌اند — اما مضمون رضایت آگاهانهٔ ناکافی در همهٔ آن‌ها تکرار می‌شود.

این برای تصمیم‌ها چه معنایی دارد

این صفحه توصیهٔ پزشکی نمی‌دهد. اما شواهد از چند مشاهده پشتیبانی می‌کند که هر کسی که این درمان را می‌سنجد باید بتواند آن‌ها را در نظر بگیرد:

• شواهد واقعاً نامعین است. نه «جنجالی» به معنای دو طرف برابر، بلکه نامعین به معنای فنی: مطالعات بیش از حد ضعیف‌اند که بتوانند سود یا زیان را اثبات کنند. هر کسی که به شما بگوید علم حل شده است — در هر جهتی — اغراق می‌کند.
• «قابل بازگشت» به‌عنوان یک ادعای کلی دقیق نیست. بلوغ معمولاً از سر گرفته می‌شود، اما تجمع استخوان، رشد اندام‌های تناسلی، رشد شناختی و تجربهٔ اجتماعی به‌سادگی بازنمی‌گردند.
• مسدودکننده‌ها یک توقف بی‌طرف نیستند. اکثریت قاطع نوجوانانی که آن‌ها را شروع می‌کنند به هورمون‌های جنس مخالف ادامه می‌دهند. اینکه این بازتابِ تداوم واقعی هویت باشد یا اثر شکل‌دهندهٔ مسیر درمان، ناشناخته است — اما باید اعلام شود.
• ارزیابی مهم است. کسانی که از گذار دست کشیده و در اینجا نقل شده‌اند، و مطالعاتی مانند Littman 2021 و Littman et al. 2024، به‌طور مستمر گزارش می‌دهند که مسائل زیربنایی — تروما، اوتیسم، اختلالات سلامت روان، همجنس‌گراهراسی درونی‌شده، تصویر بدن، سرایت اجتماعی — پیش از آغاز درمان پزشکی به‌اندازهٔ کافی بررسی نشده بود. (هر دو مطالعه محدودیت‌های قابل‌توجهی دارند، از جمله نمونه‌های آنلاین خودگزین.)
• پایش استخوان و شناخت باید استاندارد باشد. اسکن تراکم استخوان به‌عنوان خط پایه، سطح ویتامین D و ارزیابی‌های شناختی پیش از درمان از سوی چند متخصص توصیه می‌شود، اما به‌طور جهانی انجام نمی‌شود.

اگر جوانی هستید که این را در نظر دارد، یا پدر و مادری که آن را می‌سنجد: پرسش این نیست که آیا ناخوشی جنسیتی واقعی است — واقعی است. پرسش این است که آیا همین مداخله، با همین پایهٔ شواهد، در این سن، پاسخ درست به آن است — و آیا جایگزین‌ها اول صادقانه بررسی شده‌اند.

کجا کمک بگیرید

اگر در گذار خود تردید دارید یا از کسی حمایت می‌کنید که چنین می‌کند، فهرست پشتیبانی درمانگران کاوشگر جنسیت و گروه‌های حمایت از ترک گذار را معرفی می‌کند. ممکن است خواندن صفحه‌های ناخوشی جنسیتی، ترک گذار، هورمون‌های خودسرانه و دست کشیدن و گذار دوباره هم مفید باشد.

منابع

• Miroshnychenko, A. et al. (2025). مسدودکننده‌های بلوغ برای ناخوشی جنسیتی در جوانان: مرور نظام‌مند و فراتحلیل. Archives of Disease in Childhood. صفحهٔ مطالعه، منبع.
• Cass, H. (2024). بررسی مستقل خدمات هویت جنسیتی برای کودکان و جوانان: گزارش نهایی. صفحه مطالعه، منبع.
• Feigerlova, E. (2025). شیوع دترنزیشن در افرادی که به دنبال درمان‌های هورمونی تأییدکننده جنسیت هستند: یک مرور نظام‌مند. Journal of Sexual Medicine. صفحه مطالعه، منبع.
• Block, J. (2023). نارضایتی جنسیتی در جوانان در حال افزایش است — و اختلاف نظر حرفه‌ای نیز. The BMJ. صفحه مطالعه، منبع.
• Cohn, J. (2023). نرخ دترنزیشن ناشناخته است. Archives of Sexual Behavior. صفحه مطالعه، منبع.
• Nyquist, C. B. et al. (2025). مسیرهای درمانی در میان کودکان و نوجوانان ارجاع‌شده به مرکز ملی نروژ برای ناهمخوانی جنسیتی. Acta Paediatrica. صفحه مطالعه، منبع.
• Littman, L. (2021). افرادی که برای نارضایتی جنسیتی با گذار پزشکی و/یا جراحی درمان شدند و سپس دترنزیشن کردند: نظرسنجی از ۱۰۰ نفر که دترنزیشن کردند. Archives of Sexual Behavior. صفحه مطالعه، منبع.
• Littman, L., O'Malley, S., Kerschner, H. & Bailey, J. M. (2024). دترنزیشن و ترک در میان بزرگسالان جوانی که پیش‌تر به‌عنوان ترنس شناسایی شده بودند. Archives of Sexual Behavior. صفحه مطالعه، منبع.
• Murugesh, V. et al. (2024). تأثیر مسدودکننده‌های بلوغ و پیری بر وضعیت و عملکرد سلول‌های بیضه. bioRxiv (پیش‌چاپ، بدون داوری همتا). صفحه مطالعه، منبع.
• Baxendale, S. (2024). تأثیر سرکوب بلوغ بر عملکرد عصب‌روان‌شناختی: یک مرور. Acta Paediatrica. منبع.
• وزارت بهداشت نیوزیلند (2024). تأثیر مسدودکننده‌های بلوغ در نوجوانان مبتلا به نارضایتی جنسیتی: خلاصه شواهد. منبع.
• Joseph, T., Ting, J. & Butler, G. (2019). تأثیر درمان با آنالوگ‌های GnRH بر تراکم مواد معدنی استخوان در نوجوانان جوان مبتلا به نارضایتی جنسیتی: یافته‌های یک کوهورت ملی بزرگ. Journal of Pediatric Endocrinology and Metabolism. منبع.
• Biggs, M. (2021). بازبینی تأثیر درمان با آنالوگ‌های GnRH بر تراکم مواد معدنی استخوان در نوجوانان جوان مبتلا به نارضایتی جنسیتی. Journal of Pediatric Endocrinology and Metabolism، 34(7). منبع.
• Vlot, M.C. et al. (2017). تأثیر سرکوب بلوغ و هورمون‌درمانی جنس مخالف بر نشانگرهای بازسازی استخوان و تراکم ظاهری مواد معدنی استخوان (BMAD) در نوجوانان ترنس. Bone، 95:11–19. منبع.
• Schagen, S.E.E. et al. (2020). رشد استخوان در نوجوانان ترنسی که با آنالوگ‌های GnRH و سپس هورمون‌های تأییدکننده جنسیت درمان شدند. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism، 105(12). منبع.
• van der Loos, M.A.T.C. et al. (2023). تراکم مواد معدنی استخوان در نوجوانان ترنسی که با سرکوب بلوغ و سپس هورمون‌های تأییدکننده جنسیت درمان شدند. JAMA Pediatrics. منبع.
• Taylor, J. et al. (2024). مداخلات برای سرکوب بلوغ در نوجوانان مبتلا به نارضایتی یا ناهمخوانی جنسیتی: یک مرور نظام‌مند (دانشگاه یورک، به سفارش مرور Cass). Archives of Disease in Childhood، 109(Suppl 2). منبع.
• National Institute for Health and Care Excellence (2020). مرور شواهد: آنالوگ‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین برای کودکان و نوجوانان مبتلا به نارضایتی جنسیتی. منبع.
• US Food and Drug Administration (2022). خطر شبهتومور مغزی به برچسب دارویی آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین افزوده شد (خلاصه‌ای از Pediatric Endocrine Society Drugs & Therapeutics Committee). منبع.
• AbbVie / US FDA. اطلاعات تجویز Lupron Depot-Ped (leuprolide acetate): هشدارهایی درباره رویدادهای روان‌پزشکی، تشنج، شبه‌تومور مغزی و واکنش‌های محل تزریق. DailyMed، برچسب FDA (2025).
• سرکوب بلوغ در نوجوانان مبتلا به نارضایتی جنسیتی: مسئله‌ای نوظهور با پیامدهای متعدد (2024). Frontiers in Endocrinology. منبع.
• Boogers, L.S. et al. (2024). سیر زمانی تغییرات ترکیب بدن در نوجوانان ترنسجندر در طول سرکوب بلوغ و درمان با هورمون‌های جنسی. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism، 109(8). منبع.
• واکنش‌های نامطلوب قابل‌توجه به آگونیست‌های طولانی‌اثر هورمون آزادکننده گنادوتروپین برای درمان بلوغ زودرس مرکزی و بلوغ با شروع زودرس (2014). Annals of Pediatric Endocrinology & Metabolism، 19(3). منبع.
• حفظ باروری در جوانان مبتلا به نارضایتی جنسیتی (2025). Frontiers in Endocrinology. منبع.
• نگرش نوجوانان ترنسجندر و متنوع‌جنسیتی و والدینشان نسبت به باروری، والدشدن و حفظ باروری پیش از آغاز سرکوب بلوغ یا هورمون‌درمانی تأییدکننده جنسیت (2025). Journal of Sexual Medicine، 22(5). منبع.
• Hembree, W.C. et al. (2017). درمان غدد درون‌ریز افراد مبتلا به نارضایتی/ناهمخوانی جنسیتی: راهنمای بالینی Endocrine Society. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism، 102(11). منبع.
• Negenborn, V.L. et al. (2017). سلولیت نکروزان کشنده ناشی از E. Coli مولد ESBL پس از واژینوپلاستی روده‌ای لاپاراسکوپیک. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology، 30(1). منبع.
• Fox News. یک پزشک بانفوذ مراقبت ترنس یک بار هشدار داد که مسدودکننده‌های بلوغ می‌توانند باعث اختلال جنسی دائمی شوند (به نقل از اظهارات Marci Bowers). منبع.
• US Department of Health and Human Services (2025). درمان نارضایتی جنسیتی: پیوست گزارش. منبع.