Overzicht

Feminiserende hormoontherapie verwijst naar de combinatie van oestrogeen (meestal estradiol) en testosteronblokkers (anti-androgenen) die wordt gegeven aan mannen die zich identificeren als transvrouw of als non-binair. Het doel is het eigen testosteron van het lichaam te onderdrukken en het oestrogeen te verhogen, waardoor typisch vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken ontstaan — borstgroei, zachtere huid, een vrouwelijker vetverdeling en minder lichaams- en gezichtsbeharing.

De meest voorkomende medicijnen zijn:

• Estradiol — het belangrijkste vrouwelijke geslachtshormoon, ingenomen als pillen, injecties, pleisters of gel.
• Spironolacton — een diureticum dat ook androgeenreceptoren blokkeert en testosteron verlaagt. Het is de meest gebruikte blokker in de Verenigde Staten.
• Cyproteronacetaat (CPA) — een progestageen met sterke anti-androgene effecten, gebruikt in Europa en elders.
• Bicalutamide — een niet-steroïde antiandrogeen dat de androgeenreceptor blokkeert zonder testosteron te verlagen.
• GnRH-agonisten (bijv. leuproreline/Lupron) — "puberteitsblokkers" die de hormoonproductie van de testikels volledig stopzetten.

Deze pagina beschrijft wat deze medicijnen met het mannelijke lichaam doen, hoeveel ervan omkeerbaar is, de gezondheidsrisico's en hoe gedetransitioneerde mensen de ervaring beschrijven. Dit is geen medisch advies. Als u overweegt deze medicijnen te stoppen of te beginnen, overleg dan met een arts.

Wat de medicijnen met het mannelijke lichaam doen

Het mannelijke lichaam is gebouwd rond testosteron. Het onderdrukken ervan en het toevoegen van oestrogeen verandert veel meer dan het uiterlijk. De onderstaande tabel vat de verwachte effecten en hun omkeerbaarheid samen.

Bronnen voor deze tijdlijnen zijn onder meer Mayo Clinic, University of California, San Francisco (UCSF) Transgender Care en Johns Hopkins Medicine.

Borstgroei

Borstontwikkeling is het duidelijkste permanente effect. Kleine, vaak pijnlijke "borstknoppen" verschijnen meestal binnen de eerste weken tot maanden, en de groei gaat twee tot vijf jaar door. De meesten ontwikkelen een A-cup of een kleine B-cup. Zodra het borstweefsel is gevormd, verwijdert het stoppen met hormonen het niet — het kan enigszins krimpen, maar het klierweefsel blijft. Veel gedetransitioneerde mannen beschrijven dit als de verandering die hen het zichtbaarst kenmerkt en die ze het liefst ongedaan zouden maken.

Ik heb harde klonten borstweefsel onder mijn tepels die me elke dag kwellen en mijn zelfvertrouwen en intimiteit belemmeren. —MythicalDawn, gedetransitioneerde man.

Het enige probleem dat ik nog heb, is mijn borstweefsel... Wanneer je stopt met HRT, zal het borstweefsel dat je hebt waarschijnlijk een beetje krimpen, dus afhankelijk van je borstomvang hoef je misschien helemaal niets te doen om je weer 'normaal' te voelen. —Any_Requirement_9098, gedetransitioneerde man.

Genitale en seksuele veranderingen

Testosteron stuurt de mannelijke seksuele functie aan, dus het onderdrukken ervan heeft directe gevolgen: minder spontane en ochtenderecties, zachtere erecties, verminderd ejaculaatvolume en een lager libido. De testikels krimpen doorgaans met 25–50%, en deze atrofie kan permanent zijn. Ook penisweefsel kan aan omvang en elasticiteit verliezen wanneer de erecties stoppen.

Het herstel na het stoppen verschilt enorm. Sommige mannen herwinnen de functie binnen maanden; anderen melden problemen jaren later.

Het duurde een maand of twee voordat de mijne werkte zoals voor de transitie... Ik heb geen ballen, maar mijn pik werkt helemaal prima. —nndndbsbsuzb, gedetransitioneerde man.

Mijn T is nooit teruggekeerd naar het niveau van vóór de hormoontherapie, en ik heb aanhoudende problemen met erectiestoornissen die pas begonnen terwijl ik oestradiol gebruikte — het lijkt erop dat mijn testikels hun oude capaciteit nooit hebben herwonnen... bij mij is het nu ongeveer 3 jaar en de dingen zijn niet vanzelf weer normaal geworden. —MythicalDawn, gedetransitioneerde man.

Ik ben ook 24, het borstweefsel is er wel, maar niet in die mate dat iemand het echt merkt, maar bij mij zijn de seksuele bijwerkingen van oestrogeen nooit weggegaan, ik heb nog steeds ED en testiculaire atrofie bijna 5 jaar na het stoppen. —MythicalDawn, gedetransitioneerde man.

Vruchtbaarheid

Vruchtbaarheid is een van de minst voorspelbare uitkomsten. Onderdrukking van testosteron stopt bij de meeste mannen de spermaproductie, soms binnen weken. Sommige mannen herstellen de spermaproductie na het stoppen; anderen niet. De Mayo Clinic merkt op dat "het risico op blijvende onvruchtbaarheid toeneemt bij langdurig gebruik van hormonen", en dat zelfs na het stoppen "de testikels misschien niet genoeg herstellen om bevruchting zonder onvruchtbaarheidsbehandeling te garanderen". UCSF Transgender Care adviseert patiënten "ervan uit te gaan dat je binnen een paar maanden na het starten van hormoontherapie permanent en onomkeerbaar het vermogen om spermacellen te maken kunt verliezen".

Detransitioners beschrijven dat ze dit verlies rechtstreeks onder ogen zien.

Stoppen met oestrogeen en beginnen met detransitie bracht me oog in oog met de realiteit dat ik, als gevolg van mijn daden, nooit mijn eigen kinderen zal kunnen krijgen, en dat was behoorlijk deprimerend en ik voelde grote schaamte voor wat ik mijn lichaam had aangedaan. —Patient-Candle-4949, gedetransitioneerde man.

Anderen hebben hun vruchtbaarheid herwonnen, al is de tijdlijn lang en onzeker.

al het andere is weer normaal geworden — ik ben onvermijdelijk op de hoogte van het feit dat mijn testikels weer testosteron aanmaken. Ik ben weer vruchtbaar. —Vedeneres, gedetransitioneerde man.

Bekende risico's

Naast de bedoelde feminiserende veranderingen dragen deze medicijnen reële medische risico's. Sommige zijn goed gedocumenteerd in grote cohortstudies; andere berusten op geneesmiddelbijsluiters, studies van andere populaties (postmenopauzale vrouwen, mannen behandeld voor prostaatkanker) of casusbeschrijvingen. De onderstaande tabel brengt elk risico samen met gepubliceerd bewijs, waarna de volgende secties in detail treden. "Permanent?" verwijst naar of de schade de medicijnen kan overleven, niet naar of het effect van het medicijn stopt wanneer het wordt gestopt.

Waarvoor de estradiolbijsluiter waarschuwt

Estradiolproducten die in de Verenigde Staten worden verkocht, dragen sinds 2003 de sterkste waarschuwing van de FDA, een omkaderde waarschuwing. Er worden beroerte, diepe veneuze trombose, longembolie, hartinfarct, invasieve borstkanker en waarschijnlijke dementie in opgesomd (FDA-estradiolabel).

Noch de waarschuwing, noch het intrekken ervan vertelt ons veel over mannen. Feminiserende regimes gebruiken estradiol vaak in hogere doses dan de menopauzetherapie, toegediend aan een lichaam zonder eerdere blootstelling aan vrouwelijke hormoonspiegels. De hierboven samengevatte cohortstudies onder trans vrouwen — niet de menopauzegegevens — vormen het dichtstbijzijnde bewijs, en zij tonen hogere percentages van stolsels en beroertes dan bij beide seksen.

Bloedstolsels en cardiovasculair risico

Oestrogeen verhoogt het risico op veneuze trombo-embolie (bloedstolsels) en beroerte, vooral bij orale inname, omdat oraal estradiol door de lever gaat en de stollingsfactoren verhoogt. Een grote studie die gebruikmaakte van gegevens van Kaiser Permanente, een groot Amerikaans zorgsysteem (Getahun et al., gerapporteerd door de financier, het Patient-Centered Outcomes Research Institute), vond dat transfeminiene personen die oraal oestrogeen gebruikten ongeveer tweemaal zoveel bloedstolsels en beroertes hadden als niet-trans mannen en vrouwen. Injecteerbaar en transdermaal oestrogeen ging gepaard met een lager stolselrisico dan pillen, al bleef het beroerterisico verhoogd.

De grootste Europese studie wijst dezelfde kant op. In een Nederlandse cohort van 2.517 trans vrouwen die ongeveer negen jaar werden gevolgd, traden stolsels 4,5 keer zo vaak op als bij mannen en beroertes 1,8 keer zo vaak (Nota et al. 2019). In het Amerikaanse cohort nam het risico op ischemische beroerte toe met de duur van oestrogeengebruik en bereikte na zes jaar ongeveer tienmaal dat van mannen (Getahun et al. 2018). Een meta-analyse uit 2024 die 22 studies bundelde, vond kleinere overschotten ten opzichte van mannen (beroerte 1,3 keer, stolsels 1,4 keer), wat laat zien hoe onzeker de exacte omvang van het risico nog is (EJE meta-analysis 2024).

Spironolacton-specifieke risico's

Spironolacton is een kaliumsparend diureticum, en de risico's ervan verschillen van die van oestrogeen:

• Hyperkaliëmie — gevaarlijk hoog kalium, dat hartritmestoornissen kan veroorzaken en zelden fataal kan zijn.
• Belasting en verminderde werking van de nieren — het medicijn werkt in op de nieren en kan bestaande nierproblemen verergeren.
• Lage bloeddruk, duizeligheid en uitdroging — veel gebruikers melden frequent urineren, dorst en licht in het hoofd zijn.
• Vermoeidheid en hersenmist — vaak gemeld, vooral bij de hoge doses (100–200 mg/dag) die in feminiserende therapie worden gebruikt.

Risico op hersentumor: cyproteronacetaat

Meningiomen zijn het meest voorkomende type hersentumor. Ze zijn meestal goedaardig — dat wil zeggen dat ze zich niet zoals kanker verspreiden — maar ze kunnen zo groot worden dat ze op de hersenen drukken, wat hoofdpijn, gezichtsverlies, aanvallen en persoonlijkheidsveranderingen veroorzaakt en in ernstige gevallen een operatie vereist. Veel meningiomen dragen progesteronreceptoren, wat betekent dat progestagenen (synthetische, op progesteron lijkende medicijnen) hun groei kunnen voeden.

Cyproteronacetaat (CPA) is een krachtig progestageen en antiandrogeen dat veel wordt gebruikt in feminiserende hormoonregimes buiten de Verenigde Staten. Het is het antiandrogeen dat het duidelijkst met het meningioomrisico in verband wordt gebracht, en het bewijs is sterk:

• Een grote Franse nationale cohortstudie onder meer dan 250.000 vrouwen (Weill et al. 2021) vond een sterk dosisafhankelijk verband tussen CPA en meningiomen die een operatie of radiotherapie vereisen. Het risico was ongeveer 7 keer hoger bij cumulatieve doses boven 12 g en steeg tot meer dan 20 keer bij cumulatieve doses boven 60 g. Na een jaar stoppen met CPA daalde het risico merkbaar, maar keerde het niet volledig terug naar het uitgangsniveau.
• Een Deense studie onder de hele bevolking (Mikkelsen et al. 2021) bevestigde het dosis-responspatroon: cumulatieve doses boven 10 g gingen gepaard met een 19 keer verhoogd risico op meningioom in vergelijking met niet-gebruikers. Zelfs vroegere gebruikers die waren gestopt, droegen een jaar na hun laatste recept nog een ongeveer 5 keer verhoogd risico.
• Een Nederlandse cohortstudie (Nota et al. 2018) vond bij trans vrouwen — die allemaal CPA gebruikten — ongeveer 4 keer hogere meningioomcijfers dan verwacht.
• Een systematische review uit 2023 van 12 casusbeschrijvingen van trans vrouwen die meningeomen ontwikkelden onder CPA (Millward et al. 2023) vond dat de meesten 50–100 mg/dag gebruikten — historisch gangbare doses in feminiserende regimes — gedurende een mediane duur van 9,5 jaar. Meerdere meningeomen kwamen vaak voor. De review concludeerde dat het risico toeneemt bij doses boven 25 mg/dag.

Het risico beperkt zich niet tot zeer hoge doses. Een casusbeschrijving uit 2024 beschreef een trans vrouw die na slechts 5 jaar ≤25 mg/dag CPA een reusachtig meningeoom ontwikkelde (Bouillon et al. 2024). De dosis waaronder CPA veilig is, blijft onbekend.

Het Europees Geneesmiddelenbureau heeft aanbevolen het CPA-gebruik waar mogelijk te beperken tot doses van niet meer dan 10 mg/dag. In de praktijk gebruiken veel feminiserende regimes nog steeds 25–50 mg/dag, en sommige oudere patiënten werden jarenlang op 100 mg/dag of meer gehouden.

Spironolacton daarentegen is in onderzoek bij mensen niet in verband gebracht met een meningeoomrisico. Een op de bevolking gebaseerd cohortonderzoek uit 2025 (Martin et al. 2025) vond geen verband, ondanks de affiniteit van spironolacton voor de progesteronreceptor, en een grote Franse patiënt-controle-studie onder 18.061 meningeoompatiënten (Roland et al. 2024) vond geen overmatig risico (oddsratio 0,95, 95%-betrouwbaarheidsinterval 0,84–1,09). De tumormelding van de FDA over spironolacton is gebaseerd op onderzoek bij ratten met doses tot 150 keer de humane dosis, en het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek classificeert het als Groep 3 — niet classificeerbaar als carcinogeen voor de mens (Mackenzie et al. 2017). Als het hersentumorrisico uw zorg is, is het medicijn dat u moet onderzoeken CPA, niet spironolacton.

De klachten van detransitioneerders over spironolacton richten zich eerder op cognitie en energie dan op kanker:

Spironolacton + oestrogeen maakten me in feite achterlijk, vooral in het begin, en tastten mijn prestaties op het werk ernstig aan. —Beautifulsexybabe, gedetransitioneerde man.

Je zit zeker iets op het spoor als je het over neurobiologie hebt. Ik heb het gevoel dat het spironolacton echt iets in mijn brein heeft verpest, de androgeenreceptoren… IETS. Het zit niet allemaal tussen je oren. —Beautifulsexybabe, gedetransitioneerde man.

Een /r/detrans-reageerder met de geverifieerde apotheker-flair zette de kankervraag in perspectief:

Wat het kankeraspect betreft, zit je misschien echt iets op het spoor. Het is niet in verband gebracht met kanker bij mensen, maar wel in diermodellen. Dus dat is altijd iets om te overwegen. De meeste mensen weten het niet. De algemene medische consensus is: „gebruik het alleen als je het nodig hebt”. —AssignedSnail, geverifieerde apotheker ✅.

Detransitioneerders wijzen spironolacton vaak aan als het medicijn waardoor ze zich het slechtst voelden.

Het enige wat de HRT deed, was me bijna manisch maken: extreem aanhankelijk, zeurderig, onzeker. Niets ervan voelde mentaal goed, vooral de spiro met die vreselijke hoofdpijn, zelfs bij lage doses. —KotoriMinami21, stelt de eigen gendertransitie ter discussie.

Spiro + finasteride gaf me allerlei bijwerkingen. Ik voelde me dagelijks duizelig en lusteloos… Dag in dag uit als een totale zombie zonder enige energie. —Vanilla-One, gedetransitioneerde man.

Overige risico's

• Leverseffecten — cyproteron kan een dosisgerelateerde hepatitis en, zelden, leverfalen veroorzaken; de bijsluiter vereist levertests vóór en tijdens de behandeling (Androcur SmPC). Bicalutamide werd lang vermeden vanwege zorgen over levertoxiciteit, en oraal oestrogeen wordt door de lever verwerkt.

• Prolactine — oestrogeen, vooral in combinatie met cyproteron, verhoogt prolactine. Zeer hoge waarden kunnen afkomstig zijn van een hypofysetumor (prolactinoom), die hoofdpijn en gezichtsproblemen kan veroorzaken (Wilson et al. 2020).

• Galstenen — oestrogeen verhoogt het cholesterol in de gal en vertraagt de galstroom; de Endocrine Society noemt cholelithiasis een matig risico (Hembree et al. 2017).

• Botdichtheid — toestanden met een laag geslachtshormoon verminderen de opbouw van botmineralen, met name als hormonen op jonge leeftijd worden gestart, als de puberteit is geblokkeerd, of als hormonen worden gestopt na gonadectomie (Giacomelli & Meriggiola 2022).

• Metabole veranderingen — verlies van spieren, meer lichaamsvet, lagere insulinegevoeligheid en hogere triglyceriden (Shadid et al. 2020).

• Verzwakking van spieren en bekkenbodem — langdurige onderdrukking van testosteron kan de spiertonus van de bekkenbodem en de penis verminderen.

• Kankerrisico — groei van borstweefsel verhoogt het risico op borstkanker ten opzichte van mannen, hoewel het absolute risico lager blijft dan dat van vrouwen (de Blok et al. 2019). Het langetermijnrisico op kanker bij mannen die feminiserende hormonen gebruiken is niet goed vastgesteld.

Wat gedetransitioneerden rapporteren

Klinische bronnen beschrijven de meeste van deze effecten als "meestal omkeerbaar". De gedetransitioneerde mannen op /r/detrans die over blijvende schade schrijven, beschrijven iets anders. Hun verslagen zijn zelfgeselecteerd en kunnen ons niet vertellen hoe vaak deze uitkomsten voorkomen, omdat mannen die volledig herstelden minder geneigd zijn te blijven posten. Maar ze tonen de reikwijdte van wat kan gebeuren, en verscheidene beschrijven schade na een zeer korte blootstelling, die geen enkele studie heeft onderzocht.

Seksuele functie. De meest voorkomende klacht is een seksuele functie die niet terugkwam.

Mijn seksualiteit werd in 2017 volledig vernietigd toen ik voor het eerst in mijn leven spironolacton, finasteride en oestrogeen innam. Binnen 2-3 dagen, en is sindsdien nooit teruggekeerd. Geen libido, geen plezierige orgasmes, naar naakte mensen kijken is als naar een muur kijken, vastzittend in een aseksuele staat. Ik heb er elke dag spijt van dat ik die medicijnen heb genomen. —Beautifulsexybabe, gedetransitioneerde man

Er zijn hier veel verhalen van mannen die slechts één dosis namen, en hun erecties zijn de rest van hun leven zwakker en onbevredigend. Hetzelfde met het ejaculaatvolume… Ik bleef ook achter met permanent koude genitaliën, die oncomfortabel en veel kouder zijn dan ze waren. Ik nam twee doses oestrogeen, en mijn laatste dosis was meer dan 9 maanden geleden. —split_skunk, gedetransitioneerde man

Mijn functie is in wezen zoals een veneuze lekkage op papier klinkt, het is alsof al het bloed dat in mijn penis komt er gewoon meteen weer uitloopt… Mijn testiculaire atrofie is ook nooit hersteld, een andere reden waarom ik met Clomid begin, want ze zijn op dit moment letterlijk van kinderformaat, ik hoop alleen dat ik niet te laat ben om ergens de functie te herstellen. —MythicalDawn, gedetransitioneerde man

Een man die GnRH-agonistinjecties als zijn blocker gebruikte, ontdekte dat herstel met elke cyclus moeilijker werd:

Elke keer kwamen mijn libido en functie na ongeveer twee maanden terug, maar na de laatste injectie die ik nam (besloot een week later te stoppen met de transitie) was het alsof er iets kapot was gegaan. Het is nu zeven maanden geleden en mijn libido en functie zijn bijna volledig dood —christa-paffgen, gedetransitioneerde man

Borsten en pijn. Mannen beschrijven borstgroei als snel, permanent en soms jarenlang pijnlijk.

De schadelijke bijwerkingen zijn grotendeels onbekend door gebrek aan interesse in het uitvoeren van klinische onderzoeken om ze te bestuderen. Ik bleef achter met blijvende borstpijn. Dat stond in geen van de waarschuwingen of in de medische literatuur. Niemand weet nu wat ze met mij moeten doen. Ik ben in feite het resultaat van een medisch experiment waarvan ik niet wist dat het een experiment was toen ik eraan deelnam. —UniquelyDefined, gedetransitioneerde man

Lichaamsbrede gezondheid. Anderen noemen problemen die veel verder gaan dan het uiterlijk.

Gedurende de 15 maanden dat ik hormoontherapie kreeg (oestrogeen en spironolacton), waren de gezondheidsproblemen die ik ervoer ernstige rug- en gewrichtspijn, totaal energieverlies, vermoeidheid, hersenmist, depressie, frequente migraine en snelle gewichtstoename. —Hot_Strawberry_166, gedetransitioneerde man

Ik heb verschillende levensveranderende aandoeningen ervaren door anti-androgenen en oestrogeen. Erectiele disfunctie is slechts het topje van de ijsberg. —ValidVanity, gedetransitioneerde man

Ik gebruikte dezelfde medicijnen en iets genaamd Lupron, dat de puberteitsblokker is die letterlijk gif is. Allemaal bijna twee jaar lang. Mijn symptomen zijn vermoeidheid, hoofdpijn, hersenmist/geheugenverlies, dysautonomie, en ook gehoor- en gezichtsverlies. —Tawayy13, detrans man

Een man die al drie decennia hormonen van het andere geslacht gebruikt, beschrijft wat langdurig gebruik voor hem heeft betekend:

Ik begon op mijn 25e hormonen van het andere geslacht te gebruiken en doe dat inmiddels al meer dan 30 jaar. Ik heb daardoor een aantal gezondheidsproblemen. Osteoporose is een groot probleem en ik heb er dagelijks pijn van. —Liminal_exp, Sociaal trans - Heeft spijt van de hele transitie

De geest. Hersenmist is een van de meest consistente thema's. Eén man zei dat het hem bijna zijn opleiding kostte:

Afgezien van de lichamelijke effecten (het verwoestte mijn gezondheid), zorgde alleen al de hersenmist ervoor dat ik voor meerdere vakken zakte en bijna moest stoppen met mijn studie. Natuurlijk zijn er ook extreme stemmingswisselingen, die grotendeels negatief waren —def0_not_an_alt, detrans man

Hormoontherapie gaf me psychische problemen vergelijkbaar met iemand met een borderlinepersoonlijkheid, onbekende langdurige gezondheidsbijwerkingen, ik wil geen borstontwikkeling meer, mijn penis was erg pijnlijk bij opwinding en ik werd het meer dan beu om geen libido te hebben —Dear-Shift-7636, detrans man

Samen wijzen deze verslagen op een kloof tussen hoe de medicijnen worden gepresenteerd en hoe sommige mannen ze ervaren. Online en in sommige klinieken worden feminiserende hormonen beschreven als zachtaardig en grotendeels omkeerbaar. Deze mannen beschrijven medicijnen die hun lichaam snel veranderden, op manieren die ze niet konden beheersen, met effecten die het recept overleefden. Voor wat er gebeurt na het stoppen, zie stoppen met oestrogenen. Voor bredere schade door behandeling, zie iatrogene schade.

Mentale en cognitieve effecten

Veel mannen melden emotionele veranderingen bij feminiserende hormonen — sommigen beschrijven een betere toegang tot huilen of een breder emotioneel bereik, terwijl anderen hersenmist, slechte concentratie, stemmingsinstabiliteit of verergerende angst en depressie beschrijven. Het bewijs over effecten op de geestelijke gezondheid is oprecht gemengd en van lage zekerheid. Een systematische review uit 2025 door Miroshnychenko et al. 2025 vond dat het bewijs voor effecten van geslachtsbevestigende hormoontherapie op depressie, geslachtsdysforie en algemeen functioneren van zeer lage zekerheid is, met de conclusie dat „we de mogelijkheid van voordeel of schade niet kunnen uitsluiten."

Een Finse registerstudie (Ruuska et al. 2026) vond dat psychiatrische morbiditeit onder jongeren die vanwege gender werden verwezen tijdens de follow-up na medische geslachtswijziging zelfs toenam — van ongeveer 10% naar 61% in de feminiserende groep — hoewel de studie geen causaliteit kan vaststellen en de populatie hoge psychiatrische basisbehoeften had.

Detransitioneerders beschrijven een reeks mentale effecten.

Hormoontherapie gaf me een 'ziek' gevoel in de zin dat ik constante hersenmist, executieve disfunctie, zwaktegevoel en gebrek aan motivatie had... Terug op testosteron kwamen mijn energie en motivatie terug en voel ik me bijna als nieuwgeboren. —magiruuvelvet, detrans man.

De hormonale onbalans zorgde ervoor dat ik twee keer een zelfmoordpoging deed. Na het stoppen met hormoontherapie en detransitioneren zijn mijn geestelijke gezondheid en helderheid enorm verbeterd. Ik ben zoveel gelukkiger op testosteron en vol energie! —WallaWallaby011, detrans man.

Verrassend genoeg had oestrogeen helemaal geen invloed op mijn geestelijke toestand. Als ik de lichamelijke veranderingen niet zou kunnen zien, zou ik niet eens weten of ik het gebruikte... Het ontgrendelde echter wel het vermogen om te huilen. —Your_socks, detrans man.

Let op de onenigheid. Hormonen beïnvloeden mensen verschillend, en de zelfverzekerde beweringen die online worden gedaan — dat oestrogeen je kalmer, gelukkiger of „meer jezelf" zal maken — worden niet betrouwbaar door bewijs ondersteund.

Omkeerbaarheid: wat terugkomt en wat niet

Wanneer een man stopt met oestrogenen en testosteronblokkers, wordt de testosteronproductie meestal vanzelf hervat, hoewel de tijdlijn varieert van weken tot jaren en afhangt van hoe lang de medicijnen werden gebruikt en op welke leeftijd. Herstel is over het algemeen beter bij degenen die hormonen kortere perioden gebruikten en die begonnen na het voltooien van de mannelijke puberteit.

Meestal omkeerbaar: spiermassa en -kracht, vetverdeling, huidtextuur, groei van lichaam- en gezichtsbeharing, libido, stemming.

Vaak langzaam of onvolledig: erectiele functie, ejaculatievolume, testikelgrootte, spermaproductie, testosteronniveaus.

Meestal permanent: borstweefsel, en alle skeletveranderingen die optraden als hormonen werden gestart vóór of tijdens de mannelijke puberteit (zoals verminderde lengte of verbrede heupen).

Herstel is niet gegarandeerd, en sommige mannen melden aanhoudende problemen jaren na het stoppen.

Ik gebruikte ongeveer 3 jaar blokkers vóór de hormoontherapie. Ik hoopte dat mijn T-waarden vanzelf een beetje zouden stijgen zodra ik stopte met E. Maar het is zes maanden geleden en lichamelijk is er niets gebeurd... Ik weet niet of mijn lichaam meer tijd nodig heeft, of dat mijn T-waarden voor altijd verwoest zijn. —throwaway_5267, gedetransitioneerde man.

Ik gebruikte twee weken een zeer hoge dosis hormoontherapie... Ik ben er drie maanden mee gestopt... Het is over het algemeen moeilijker om een erectie te krijgen... Mijn artsen zeggen dat het tot een paar jaar kan duren voordat ik herstel, of dat ik misschien nooit volledig herstel. —split_skunk, gedetransitioneerde man.

Anderen herstellen goed.

Ik gebruikte een jaar injecteerbare E, 4 jaar antiandrogenen en 3 jaar orale E, en mijn spermfunctie, erecties en spieren kwamen allemaal terug. —BrilliantSweaty2729, gedetransitioneerde man.

Het gat in de geïnformeerde toestemming

Een terugkerend thema in de verhalen van gedetransitioneerden is dat de toestemming niet echt geïnformeerd was — dat risico's werden geminimaliseerd, alternatieven niet werden besproken en de permanentie van veranderingen werd onderschat. In een enquête uit 2021 onder 100 gedetransitioneerden vond Littman 2021 dat 55% hun initiële beoordeling ontoereikend vond en dat bijna de helft zei dat de counseling overdreven positief was over de voordelen terwijl de risico's werden gebagatelliseerd.

Ik haat het gewoon dat deze artsen me dit lieten doen in een afspraak van 2 uur. Ik zal nooit meer dezelfde persoon zijn... En dit waren slechts 18 dagen. —Mundane-Search9868, gedetransitioneerde man.

Niemands toestemming is geïnformeerd. Want we weten niet alles wat hormonen op de lange termijn met mensen doen. En wat we weten is niet goed. —butchpeace725, gedetransitioneerde vrouw.

Mijn endocrinoloog gaf me een folder van de esthetische veranderingen die zouden optreden, en enkele van de gezondheidszorgen... en gaf toe dat ze de volledige gezondheidsgevolgen van het geven van testosteron aan een vrouw niet kenden. —watching_snowman, Sociaal trans — Betreurt de hele transitie.

De Cass Review 2024, Engelse onafhankelijke evaluatie van genderzorg voor jongeren, concludeerde dat de bewijsbasis voor feminiserende hormonen zwak is en riep op om vruchtbaarheidscounseling en -behoud aan te bieden voordat enige behandeling begint. De waarheid is dat langetermijngegevens over mannen die feminiserende hormonen gebruiken schaars zijn, en veel van wat wordt beweerd over veiligheid en omkeerbaarheid berust op bewijs met lage zekerheid.

Vragen die het stellen waard zijn

Als je een man bent die deze medicijnen overweegt, momenteel gebruikt of aan het afbouwen is, zijn hier enkele vragen die gedetransitioneerden en clinici opwerpen:

• Welke veranderingen zijn permanent, en ben ik bereid ermee te leven als mijn gevoelens veranderen?
• Heb ik sperma ingevroren, en begrijp ik de vruchtbaarheidsrisico's?
• Wat zijn de specifieke risico's van het medicijn dat me is voorgeschreven (spironolacton, cyproteron, bicalutamide)?
• Ben ik goed beoordeeld op andere oorzaken van lijden — trauma, depressie, OCD, autisme, geïnternaliseerde homofobie?
• Heb ik een plan en medische ondersteuning als ik besluit te stoppen?
• Wat is mijn steunsysteem als mijn gevoelens over de transitie veranderen?

Zie ook

• Puberteitsblokkers — wat GnRH-agonisten met adolescenten doen.
• Genderdysforie — wat de diagnose betekent en hoe die wordt betwist.
• Detransitie — waarom mensen hun transitie terugdraaien.
• Steunregister — genderverkennende therapie en steungroepen voor gedetransitioneerden.

Referenties

• Weill, A. et al. (2021). Use of high dose cyproterone acetate and risk of intracranial meningioma in women: population based cohort study. bron.
• Mikkelsen, S. H. et al. (2021). Use of cyproterone acetate and risk of meningioma: a Danish nationwide population-based cohort study. bron.
• Millward, K. et al. (2023). Development and Growth of Intracranial Meningiomas in Transgender Women Taking Cyproterone Acetate as Gender-Affirming Progestogen Therapy: A Systematic Review. bron.
• Martin, A. et al. (2025). Despite progesterone receptor affinity, spironolactone is not associated with meningioma development: A population-based cohort study. bron.
• Roland, N. et al. (2024). Use of progestogens and the risk of intracranial meningioma: national case-control study. bron.
• Mackenzie, I. S. et al. (2017). Spironolactone use and risk of incident cancers: a retrospective, matched cohort study. bron.
• Nota, N. M. et al. (2018). The occurrence of benign brain tumours in transgender individuals during cross-sex hormone treatment. bron.
• Bouillon, C. et al. (2024). Giant Intracranial Meningiomas Requiring Surgery in 2 Transgender Women Treated With Cyproterone Acetate. bron.
• Miroshnychenko, A. et al. (2025). Gender affirming hormone therapy for individuals with gender dysphoria aged <26 years: a systematic review and meta-analysis. onderzoekspagina, bron.
• Miroshnychenko, A. et al. (2025). Puberty blockers for gender dysphoria in youth: A systematic review and meta-analysis. onderzoekspagina, bron.
• Littman, L. (2021). Individuals Treated for Gender Dysphoria with Medical and/or Surgical Transition Who Subsequently Detransitioned: A Survey of 100 Detransitioners. onderzoekspagina, bron.
• Cass, H. (2024). Independent review of gender identity services for children and young people: Final report. onderzoekspagina, bron.
• Ruuska, S. et al. (2026). Psychiatric Morbidity Among Adolescents and Young Adults Who Contacted Specialised Gender Identity Services in Finland in 1996–2019: A Register Study. onderzoekspagina, bron.
• Getahun, D. et al. (2018). Stroke and Blood Clot Risk in Transgender Women Taking Hormones. PCORI.
• Mayo Clinic. Feminizing hormone therapy. bron.
• UCSF Transgender Care. Information on Estrogen Hormone Therapy. bron.
• Johns Hopkins Medicine. Gender-Affirming Hormone Therapy (GAHT). bron.
• Nota, N. M. et al. (2019). Occurrence of Acute Cardiovascular Events in Transgender Individuals Receiving Hormone Therapy: Results From a Large Cohort Study. Circulation 139(11). bron.
• Getahun, D. et al. (2018). Cross-sex Hormones and Acute Cardiovascular Events in Transgender Persons: A Cohort Study. Annals of Internal Medicine 169(4):205–213. Stroke figures as summarised in Transgender patients and the role of the coagulation clinician, Journal of Thrombosis and Haemostasis.
• European Journal of Endocrinology (2024). Cardiovascular disease in transgender people: a systematic review and meta-analysis. bron.
• de Blok, C. J. M. et al. (2019). Breast cancer risk in transgender people receiving hormone treatment: nationwide cohort study in the Netherlands. BMJ 365:l1652. bron.
• Hembree, W. C. et al. (2017). Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. JCEM 102(11):3869–3903. bron.
• Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA). Evamist (estradiol transdermal spray) prescribing information, boxed warning (herzien 12/2023). bron.
• The 19th (2025). FDA is changing black box warning on estrogen treatments. Here's why. bron.
• Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) (2020). Restrictions in use of cyproterone due to meningioma risk. EMA/147755/2020. bron.
• Wilson, L. M. et al. (2020). Effects of antiandrogens on prolactin levels among transgender women on estrogen therapy: A systematic review. International Journal of Transgender Health. bron.
• Hyperprolactinemia and association with prolactinoma in transwomen receiving gender affirming hormone treatment (2020). Endocrine. bron.
• Androcur 50 mg tablets. Summary of Product Characteristics. elektronisch geneesmiddelencompendium (VK). bron.
• Bicalutamide does not raise transaminases in comparison to alternative anti-androgen regimens among transfeminine adolescents and young adults: a retrospective cohort study (2024). medRxiv-preprint. bron.
• The Utility of Monitoring Potassium in Transgender, Gender Diverse, and Nonbinary Individuals on Spironolactone (2022). Journal of the Endocrine Society 6(11):bvac133. bron.
• Gupta, P. et al. (2022). Potassium Concentrations in Transgender Women Using Spironolactone: A Retrospective Chart Review. Endocrine Practice. bron.
• Wiepjes, C. M. et al. (2019). Bone Safety During the First Ten Years of Gender-Affirming Hormonal Treatment in Transwomen and Transmen. Journal of Bone and Mineral Research 34(3):447–454. bron.
• Dobrolińska, M. et al. (2019). Bone Mineral Density in Transgender Individuals After Gonadectomy and Long-Term Gender-Affirming Hormonal Treatment. Journal of Sexual Medicine. bron.
• Giacomelli, G. & Meriggiola, M. C. (2022). Bone health in transgender people: a narrative review. Therapeutic Advances in Endocrinology and Metabolism. bron.
• Shadid, S. et al. (2020). Effects of Gender-Affirming Hormone Therapy on Insulin Sensitivity and Incretin Responses in Transgender People. Diabetes Care 43(2):411–417. bron.
• Incidence of Type 2 Diabetes Mellitus in Transgender Individuals Undergoing Gender Affirming Hormonal Therapy: A Systematic Review (2024). bron.
• Menopausal hormone therapy increases the risk of gallstones: Health Insurance Database in South Korea (HISK)-based cohort study (2023). bron.
• GenderGP. Cyproterone Acetate (CPA): Uses, Dosage & Side Effects. bron.
• Androgen deprivation therapy and side effects: are GnRH antagonists safer? (2021). Asian Journal of Andrology 23(1). bron.
• Guise, T. A. et al. (2007). Estrogenic Side Effects of Androgen Deprivation Therapy. Reviews in Urology 9(4):163–180. bron.