Wat geïnformeerde toestemming betekent in de gendergeneeskunde

Geïnformeerde toestemming is een principe van de medische ethiek: vóór elke behandeling moet de patiënt begrijpen waarmee hij instemt — de voordelen, de risico's, de alternatieven en de onzekerheden. In de gendergeneeskunde maakt het model van geïnformeerde toestemming het volwassenen mogelijk om hormonen te krijgen zonder geestelijke gezondheidsbeoordeling of verwijzing, op basis van de eigen verklaring van de patiënt over zijn genderidentiteit.

Het model is ontworpen om de toegangsdrempels te verlagen en de toegang te versnellen. Mensen die detransitioneerden stellen dat het te ver is gegaan — dat de toestemming vaak niet geïnformeerd is, dat risico's worden gebagatelliseerd en dat kwetsbare mensen schade oplopen.

Wat detransitioners beschrijven

Overhaaste toegang zonder beoordeling

Ik haalde mijn testosteron op in een waanzinnige, overduidelijk ongezonde staat, letterlijk direct na mijn eerste afspraak. Geen screening op geestelijke gezondheid en nauwelijks screening van de familiegeschiedenis. Ik kreeg meerdere keren te horen dat „de meeste dingen omkeerbaar zijn". En bij elk controlebezoek werd mijn dosis verhoogd zonder de spiegels te controleren. Afschuwelijke shit. —brokencomputerparts, gedetransitioneerde vrouw.

Ik begon met hormoontherapie op mijn 14e nadat ik minder dan 3 maanden bij een therapeut was geweest en twee afspraken in een kliniek had gehad. Ze namen een formulier voor geïnformeerde toestemming met me door, maar tegen een middelbare scholier zeggen „dit kan vaginale atrofie veroorzaken" zonder verdere uitleg lijkt niet voldoende. Ik kreeg de brief en had ongeveer een maand later het consult voor mijn mastectomie, en mijn consult met de chirurg duurde ongeveer 15 minuten. Geen woord over hormonale onbalans, vroege menopauze (die een hele reeks andere problemen kan veroorzaken, waaronder dementie) of het onvermogen om borstvoeding te geven of nog iets te voelen voor de rest van mijn leven. —cassie-darlin, gedetransitioneerde vrouw.

Ik kreeg op mijn 15e het groene licht voor hormonen (ondanks dat ik heel open en mededeelzaam was over trauma's en zelfbeschadiging), kreeg later de diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis, en ontwikkelde zo'n ernstig PCOS dat alles eruit moest om de pijn te stoppen (en op geen enkel moment werd met mij besproken om te overwegen de hormonen die het veroorzaakten te stoppen). Nu zit ik voor de rest van mijn leven aan synthetische hormonen en andere medicatie, mijn lichaam is verwoest, mijn depressie is duizendvoudig toegenomen, en ik zal de aangerichte schade nooit kunnen terugdraaien. Net als jij werd ik voor niets hiervan gewaarschuwd. —NumericalSystem, gedetransitioneerde vrouw.

Risico's geminimaliseerd of weggelaten

Geïnformeerde toestemming is onzin, ze leggen de negatieve effecten niet uit die het injecteren van het lichaam met de hormonen van het andere geslacht met zich meebrengt. En ik leef met je mee als volwassene die dit heeft meegemaakt, maar als tiener die ook geïnformeerde toestemming heeft doorlopen is het zo verziekt. Ik ondertekende een papier waarop stond dat dit experimentele medicijnen waren en dat er geen langetermijnonderzoek was, op mijn DERTIENDE. —shloogmo, gedetransitioneerde vrouw.

Ze vertelden me niet de gebruikelijke risico's en bijwerkingen van testosteron. Ze zeiden ook dat als ik spijt kreeg van … de operatie, ik nepborsten kon laten plaatsen. Ik was 16, ik wist niet dat mijn zorgverzekering dat niet zou vergoeden en ik wist niet dat nepborsten risico's met zich meebrengen. —Pinkafoo, gedetransitioneerde vrouw.

Ik kreeg geen papieren. Ze zeiden dat ik ervoor moest zorgen dat ik de mogelijkheid van onvruchtbaarheid accepteerde, en dat was het. Ze informeerden me niet over mogelijke negatieve effecten. Ze vertelden me niets waarop ik moest letten. —lgbtpcos, gedetransitioneerde vrouw.

Zelfs professionals kennen niet alle risico's

Ik was 17 toen ik begon … Mijn endocrinoloog gaf me een pamflet met de esthetische veranderingen die zouden optreden, en enkele van de gezondheidszorgen (bloeddruk, acne, andere stemming) en gaf toe dat ze de volledige gezondheidsgevolgen van het geven van testosteron aan een vrouw niet kenden. Ze gaven dat toe en ik accepteerde het, want op dat moment kon mijn angstig 17-jarige ik het niet schelen … Nu ben ik van mening … dat de gezondheidszorgen veel groter zijn dan iemand zich aanvankelijk had kunnen voorstellen … Niemand kan geïnformeerde toestemming geven, omdat zelfs de professionals niet volledig zijn geïnformeerd over wat hormoontherapie met hun patiënt doet. —watching_snowman, gedetransitioneerde vrouw.

Dit lezen was zo pijnlijk en verdrietig, ik had het bijna woord voor woord kunnen schrijven. … Wat ons is aangedaan is ronduit walgelijk. We hadden wanhopig hulp nodig, en in plaats daarvan werden we richting verminking geduwd en richting het zieker maken van onszelf dan we ooit zouden zijn geweest als we gewoon met rust waren gelaten. —NumericalSystem, gedetransitioneerde vrouw.

Wat het onderzoek laat zien

Een enquête uit 2021 onder 100 mensen die detransitioneerden, vond dat 55% hun initiële beoordeling ontoereikend vond, en bijna de helft zei dat de begeleiding overdreven positief was over de voordelen terwijl de risico's werden gebagatelliseerd (Littman 2021).

Een enquête uit 2023 onder 78 mensen die detransitioneerden, vond dat de meerderheid zich onvoldoende geïnformeerd voelde over de risico's en alternatieven tijdens het proces van geïnformeerde toestemming (Littman et al. 2024).

Een Britse audit van de eerstelijnszorg uit 2022 vond dat tot twee derde van de transgenderpatiënten niet alle aanbevolen monitoring ontving, en dat 20% stopte met hormonen — waarbij meer dan de helft detransitie of spijt noemde (Boyd, Hackett & Bewley 2022).

Een Finse studie uit 2025 vond dat alle negen mensen die detransitioneerden retrospectief meldden dat hun aanvankelijke transitie werd gedreven door onopgeloste psychologische stressoren — en dat een grondige psychologische beoordeling vooraf zou moeten gaan aan onomkeerbare ingrepen (Kettula et al. 2025).

Een commentaar uit 2023 betoogde dat het genderaffirmatiemodel iatrogene schade veroorzaakt — schade die door de medische behandeling zelf wordt veroorzaakt — en riep op om mensen die detransitioneerden te erkennen als overlevenden van die schade (Jorgensen 2023).

Het bewijsgat

Een artikel uit 2023 betoogde dat het detransitiepercentage simpelweg onbekend is — dat studies die zeer lage spijtpercentages (0,3–0,6%) claimen onbetrouwbaar zijn vanwege korte follow-upperioden, hoge uitval bij de follow-up en niet-representatieve steekproeven (Cohn 2023).

Een systematische review uit 2024 vond dat detransitie „onvoldoende is onderzocht", met heterogene definities, korte follow-up en over het geheel zeer lage kwaliteit van bewijs (Feigerlova 2025).

Als het detransitiepercentage onbekend is, dan is geïnformeerde toestemming onmogelijk. Je kunt niet instemmen met een risico dat niet is gekwantificeerd.

Het kernprobleem

Geïnformeerde toestemming vereist drie dingen:

1. Informatie — de patiënt wordt verteld over de risico's, voordelen en onzekerheden.
2. Begrip — de patiënt begrijpt die informatie.
3. Vrijwilligheid — de patiënt wordt niet gedwongen.

Mensen die detransitioneerden beschrijven tekortkomingen op alle drie niveaus. Risico's werden gebagatelliseerd of weggelaten. Het woord „omkeerbaar" werd losjes gebruikt. En de sociale druk om te transitioneren — van onlinegemeenschappen, van leeftijdsgenoten, van de belofte van een nieuwe start — ondermijnde de vrijwilligheid.

Ik ben het enigszins eens. Hoewel ik me afvraag wat jouw verhaal met detransitie is, vind ik het toch wat verbijsterend dat deze mensen nooit hebben onderzocht wat ze deden voordat ze het deden. Vóór mijn afspraak voor hormoontherapie wist ik al waaraan ik risico zou lopen. Het formulier voor geïnformeerde toestemming was in feite een oude vriend toen ik het ondertekende. Iets dat je lichaam zo drastisch verandert, zou moeten worden begrepen voordat je gewoon zegt „spuit mij maar vol, dokter". —WettWednesday.

Dit is een terecht punt — en het benadrukt het verschil tussen volwassenen die grondig onderzoek doen en minderjarigen of kwetsbare volwassenen die er haastig doorheen worden geloodst. Het probleem is niet dat geïnformeerde toestemming bestaat. Het probleem is dat die vaak niet daadwerkelijk geïnformeerd is.

Hoe zou echte geïnformeerde toestemming eruitzien?

Op basis van de verhalen van mensen die detransitioneerden en het onderzoek:

• Eerlijke risicodisclosure. Niet „de meeste dingen zijn omkeerbaar" — maar een duidelijke lijst van wat wel en niet omkeerbaar is.
• Beoordeling van de geestelijke gezondheid. Niet als poortwachter — maar om te begrijpen wat het lijden drijft voordat het wordt behandeld.
• Tijd. Geen hormonen bij het eerste bezoek. Geen operatiebrieven na twee sessies.
• Erkende onzekerheid. „We kennen de langetermijneffecten niet" is eerlijker dan „dit is veilig".
• Bespreking van alternatieven. Therapie, wachten, sociale veranderingen, aanpakken van onderliggende problemen.
• Bespreking van detransitie. Niet „niemand detransitioneert" — maar „sommige mensen wel, en zo ziet dat eruit".

Gerelateerde pagina's

• gender-verkennende therapie — het alternatief voor bevestiging
• Detransitie — waarom mensen hun transitie terugdraaien
• doe-het-zelf-hormonen — toegang via de zwarte markt en de risico's
• puberteitsblokkers — het bewijs en de perspectieven
• spijt na bovenoperatie — hoe spijt na een operatie eruitziet

Bronnen

• Littman (2021). Personen die voor genderdysforie met medische en/of chirurgische transitie werden behandeld en later detransitie ondergingen: een enquête onder 100 detransitioners. Archives of Sexual Behavior. studiepagina, bron.
• Littman, O'Malley, Kerschner & Bailey (2024). Detransitie en desistentie onder jongvolwassenen die eerder als trans werden geïdentificeerd. Archives of Sexual Behavior. studiepagina, bron.
• Boyd, Hackett & Bewley (2022). Zorg voor transgenderpatiënten: een aanpak voor kwaliteitsverbetering in de huisartsenpraktijk. Healthcare. studiepagina, bron.
• Kettula et al. (2025). Genderdysforie en detransitie bij volwassenen: een analyse van negen patiënten van een genderidentiteitskliniek in Finland. Archives of Sexual Behavior. studiepagina, bron.
• Jorgensen (2023). Iatrogene schade in de gendergeneeskunde. Journal of Sex & Marital Therapy. studiepagina, bron.
• Cohn (2023). Het detransitiepercentage is onbekend. Archives of Sexual Behavior. studiepagina, bron.
• Feigerlova (2025). Prevalentie van detransitie bij personen die geslachtsbevestigende hormoonbehandelingen zoeken: een systematische review. Journal of Sexual Medicine. studiepagina, bron.