Kim są hidźry?

Hidźra to południowoazjatyckie określenie osób — zazwyczaj urodzonych jako mężczyźni lub interseksualnych — które przyjmują kobiece ubrania, imiona i sposób bycia oraz żyją w zorganizowanych społecznościach. Są oficjalnie uznawane za „trzecią płeć" w Indiach, Pakistanie, Bangladeszu i Nepalu. Samo słowo nie ma dokładnego angielskiego odpowiednika; obejmuje eunuchów, osoby interseksualne i mężczyzn niespełniających norm płciowych.

Hidźry nie są po prostu „transkobietami". Większość hidźrów uważa się za ani mężczyzn, ani kobiety — odrębną kategorię. Jak jedna hidźra powiedziała badaczom: „Mówią, że to dusza jest hidźrą. Czujemy, że nie jesteśmy ani mężczyzną, ani kobietą, ale cieszymy się kobiecością. Cieszę się kobiecością, ale nie jestem kobietą."

System guru-czela

Społeczności hidźrów organizują się wokół systemu pokrewieństwa guru-czela (mistrz-uczeń):

• Guru to starsza, doświadczona hidźra, która pełni rolę mentora, opiekuna i autorytetu
• Czela to uczeń wprowadzany do społeczności
• Czele tego samego guru są „siostrami"; guru jest „matką"; guru guru jest „babcią"
• Społeczności (gharany) są hierarchiczne, przewodzi im naayak, który ustala zasady
• Od czel oczekuje się wsparcia finansowego dla swoich guru, zwłaszcza na starość

System ten daje przynależność i ochronę ludziom, którzy często zostali odrzuceni przez rodziny, w których się urodzili. Wiąże się jednak także z zależnością ekonomiczną i kontrolą. Niektórzy badacze opisują relację guru-czela jako formę pracy przymusowej — zwłaszcza gdy guru płaci za kastrację czeli w zamian za dożywotni udział w jego zarobkach.

Rytualna kastracja: nirwan

Nirwan (lub nirvan) to rytualna ceremonia kastracji, podczas której usuwa się penisa i jądra. Uważa się ją za ofiarę religijną dla hinduskiej bogini Bahuchara Mata i jest decydującym aktem stania się „prawdziwą" hidźrą.

Zabieg często wykonują tradycyjne położne (thayamma) w niesterylnych warunkach, a nie chirurdzy. Jak opisała to jedna hidźra: „Dzieje się to w obskurnym pokoju, może trzy na trzy metry. Zaraz po kastracji, dwie godziny później, hidźrę prosi się o opuszczenie tego miejsca, bo jest to nielegalne. Operacje wykonują zwykle szarlatani, i z tego powodu wiele hidźrów umiera."

Nirwan nie jest jedynie fizyczny — to wyrzeczenie się męskości. Poprzez krwawienie „męskość wypływa, kobiecość wpływa" (Cohen 1995). Dopiero po nirwanie hidźra jest uważana za w pełni autentyczną i upoważnioną do udzielania błogosławieństw na weselach i przy narodzinach.

Paradoks: „trzecia płeć", która wymaga wyrzeczenia się męskości

Tu tkwi centralna sprzeczność. Tożsamość hidźry przedstawiana jest jako „trzecia płeć" — ani mężczyzna, ani kobieta. Jednak droga do stania się hidźrą wymaga:

1. Wyrzeczenia się męskości — odrzucenia kategorii „mężczyzna"
2. Usunięcia męskich narządów płciowych — fizycznego aktu kastracji
3. Przyjęcia kobiecej prezentacji — ubioru, sposobu bycia, ról społecznych

To nie jest odrzucenie binarności płci. To jej wzmocnienie. Hidźra musi udowodnić, że „nie jest mężczyzną", niszcząc fizyczne wyznaczniki męskości. „Trzecia płeć" jest definiowana przez to, czym nie jest — nie mężczyzną — a nie przez to, czym jest.

Większość przykładów różnicy płciowej w innych kulturach to po prostu kobiecy mężczyźni, których wykastrowano i uznano „oficjalnie za nie-mężczyzn" lub „trzecią płeć", ale w rzeczywistości są to mężczyźni, których po prostu tak się nie nazywa. —Lumpy_Atmosphere_924, mężczyzna detrans.

Co więcej, ta „trzecia płeć" jest dostępna tylko dla mężczyzn. Nie istnieje odpowiednia kategoria dla kobiet. Maskulinowa kobieta w Indiach nie otrzymuje specjalnego statusu płciowego — jest po prostu maskulinową kobietą. Kategoria hidźry istnieje, ponieważ indyjskie społeczeństwo nie mogło pomieścić kobiecych mężczyzn w kategorii „mężczyzna".

Wyrok NALSA (2014)

15 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy Indii orzekł w sprawie National Legal Services Authority (NALSA) v. Union of India, że hidźry, eunuchowie i osoby transpłciowe stanowią „trzecią płeć“ na mocy prawa indyjskiego. Sąd oświadczył:

„Prawem każdego człowieka jest wybór własnej płci.“

Wyrok nakazał rządowi traktować osoby trzeciej płci jako społecznie i gospodarczo „zacofaną“ klasę uprawnioną do kwot w edukacji i zatrudnieniu. Potwierdził także prawo do samodzielnego określania płci bez badania lekarskiego.

Wyrok spotkał się jednak z krytyką aktywistów hidźra i naukowców:

• Scalesił różnorodne tożsamości (hidźry i inne regionalne społeczności o zróżnicowanej płci, takie jak arawani, śiw śakti, dżogappa i kinnarowie) w jedną kategorię prawną
• Wspomniał o trans mężczyznach tylko dwa razy w 150-stronicowym wyroku
• Oparł się na mitologii hinduskiej (Ramayana, Mahabharata), aby legitymizować tożsamość hidźra, ignorując rzeczywistą różnorodność tej społeczności
• Stworzył biurokratyczne bariery — certyfikacja tożsamości na mocy ustawy o osobach transpłciowych z 2019 r. wciąż ogranicza dostęp do świadczeń
• Niektórzy aktywiści twierdzą, że wyrok odebrał autonomię, narzucając status „trzeciej płci“ zamiast pozwolić na wybór

Jak zauważa pewien naukowiec: „W pierwszej linii potwierdzają prawo do samostanowienia i autonomii osobistej, a w następnej decydują za nas, że hidźry należy uznawać za trzecią płeć, odbierając właśnie przyznaną autonomię.“

Kolonialne zakłócenie

Przed kolonizacją brytyjską hidźry pełniły szanowane role — jako eunuchowie dworscy w Imperium Mogołów, jako wykonawcy rytualni przy narodzinach i ślubach oraz jako postacie duchowe. Brytyjczycy zaklasyfikowali ich w 1871 r. jako „kasty przestępcze“ i aresztowali na widok. Artykuł 377 indyjskiego kodeksu karnego (1864) kryminalizował kontakty jednopłciowe, dodatkowo marginalizując tę społeczność.

Wiele ze współczesnej stygmatyzacji hidźrów to dziedzictwo kolonialne — lecz rozwiązaniem nie jest romantyzowanie przedkolonialnej przeszłości. Społeczności hidźra zawsze były hierarchiczne, wyzyskujące gospodarczo i zależne od rytualnej kastracji.

Co nam to mówi

System hidźra ukazuje kilka kluczowych punktów:

1. Kategorie „trzeciej płci“ są specyficzne dla płci — tylko mężczyźni mogą zostać hidźrami
2. Wzmacniają binarność — zostanie hidźrą wymaga wyrzeczenia się męskości, a nie przekroczenia płci
3. Są definiowane przez rolę społeczną i zawód — występy rytualne, praca seksualna, żebractwo — a nie przez „tożsamość płciową“ oddzieloną od płci
4. Wiążą się z krzywdą fizyczną — rytualna kastracja przeprowadzana w niebezpiecznych warunkach
5. Uznanie prawne nie równa się akceptacji społecznej — hidźry doświadczają poważnej dyskryminacji mimo wyroku NALSA

Tak... wiele kultur i społeczeństw jest zbyt seksistowskich/patriarchalnych/mizoginistycznych, by wyobrazić sobie mężczyznę GNC lub kobietę GNC. Dlatego wymyślono te płcie. —PM-me-darksecrets, kobieta, która desistowała.

Współczesny ruch trans powołuje się na hidźry jako dowód, że „osoby trans zawsze istniały“. Jednak tożsamość hidźra nie polega na „urodzeniu się w złym ciele“ — polega na zajmowaniu określonej roli społecznej definiowanej przez kobiecy wygląd, seksualną otwartość na mężczyzn i rytualną kastrację. Jest wytworem patriarchalnych ról płciowych, a nie wyzwaniem wobec nich.

Źródła

• National Legal Services Authority (NALSA) v. Union of India, (2014) 5 SCC 438 (Sąd Najwyższy Indii), wyrok z 15 kwietnia 2014 r. pełny tekst
• Nanda, S. (1999). Neither Man nor Woman: The Hijras of India, wyd. 2. Belmont, CA: Wadsworth.
• Reddy, G. (2006). With Respect to Sex: Negotiating Hijra Identity in South India. University of Chicago Press.
• Harvard Divinity School. The Third Gender and Hijras. https://rpl.hds.harvard.edu/religion-context/case-studies/gender/third-gender-and-hijras
• Britannica. Hijra. https://www.britannica.com/topic/hijra-gender-identity
• Cohen, L. (1995). The pleasures of castration: The postoperative status of hijras. In P. Abramson & S. Pinkerton (red.), Sexual Nature, Sexual Culture.