Czym są kultury „trzeciej płci“?

Na całym świecie kilka kultur ma kategorie dla osób, które nie pasują czysto do „mężczyzny“ ani „kobiety“. Często przytacza się je jako dowód, że „osoby trans zawsze istniały“ i że „płeć to spektrum“. Gdy jednak przyjrzymy się tym kategoriom z bliska, wyłania się zupełnie inny obraz.

Ta strona prowadzi do szczegółowych analiz czterech głównych tradycji „trzeciej płci“:

• Kultury Pacyfiku — fa'afafine, fakaleiti, māhū, vakasalewalewa, whakawahine (lokalne określenia zniewieściałych mężczyzn na Samoa, Tonga, Hawajach i Tahiti, Fidżi oraz w maoryskiej Nowej Zelandii)
• Akronim MVPFAFF+ — współczesny zbiorczy akronim zbudowany z tych pacyficznych terminów, kto go ukuł i dlaczego społeczności Pacyfiku sprzeciwiają się zachodniemu spłaszczaniu LGBTQ+
• Hidżry w Indiach — system guru-czela (nauczyciel-uczeń), rytualna kastracja i wyrok NALSA (orzeczenie Sądu Najwyższego Indii z 2014 r. uznające trzecią płeć)
• Iran — zmiana płci jako homofobiczny przymus
• Tajlandia — kathoey (zniewieściali mężczyźni), buddyjska tolerancja i patriarchalna asymetria

Pięć kluczowych wzorców

1. Każda „trzecia płeć“ jest specyficzna dla płci

W każdej zbadanej kulturze kategoria „trzeciej płci“ dotyczy wyłącznie mężczyzn. Nie ma odpowiednika dla kobiet.

• Samoa: fa'afafine (zniewieściali mężczyźni) — brak kategorii dla męskich kobiet
• Indie: hidżry (zniewieściali mężczyźni) — brak kategorii dla męskich kobiet
• Tajlandia: kathoey (zniewieściali mężczyźni) — brak kategorii dla męskich kobiet
• Iran: operacja jest promowana dla gejów — lesbijki spotykają się z tą samą presją, ale są mniej widoczne

Gdyby te kategorie rzeczywiście dotyczyły „spektrum płci“ poza binarnością, oczekiwalibyśmy równoległych kategorii dla kobiet. Nie ma ich. Kategorie istnieją, ponieważ kultury te nie mogły pogodzić kobiecego zachowania z kategorią „mężczyzna“ — więc stworzyły osobną szufladę.

Większość przykładów różnic płciowych w innych kulturach to po prostu zniewieściali mężczyźni, których wykastrowano i uznano „oficjalnie za nie-mężczyzn“ lub „trzecią płeć“, ale w rzeczywistości to mężczyźni, których po prostu tak się nie nazywa. Większość kultur ma tylko mężczyzn i kobiety, ale osoby podnoszące ten argument ignorują, że jest to zdecydowanie najpowszechniejsze kulturowe rozumienie płci na świecie. —Lumpy_Atmosphere_924, mężczyzna detrans.

2. Żadna nie odpowiada współczesnej tożsamości „niebinarnej“

Współczesna tożsamość „niebinarna“ twierdzi, że jest ani mężczyzną, ani kobietą — całkowitym odrzuceniem kategorii płci. Tradycyjne kategorie trzeciej płci robią coś zupełnie innego:

Tradycyjne kategorie są określane przez to, co robią (rola seksualna, zawód, prezentacja). Współczesna niebinarność jest określana przez to, co czują (tożsamość wewnętrzna). To fundamentalnie różne pojęcia.

Myślę, że istnieje w pewnym sensie, ale pod innym językiem. Widzi się „trzecie płcie“ pojawiające się w różnych kulturach i w historii (zwykle przez naturalną niezgodność płciową gejów/lesbijek), ale różnica od dzisiejszego dyskursu polega na tym, że wciąż postrzegają płeć biologiczną jako aspekt tego doświadczenia. —saintsleep, kobieta, która zdesistowała.

3. Zachodnie określenie „two-spirit" to wynalazek lat 90.

Termin two-spirit (dwie dusze) jest często przywoływany obok tych kultur jako dowód dawnej różnorodności płci. Ale two-spirit powstał w 1990 roku na konferencji w Winnipeg w Manitobie — to nowoczesny panindiański parasol, nie termin tradycyjny.

Wiele tradycyjnych ludów rdzennych odrzuca ten termin. Plemiona mają własne słowa — winkte (Lakota), nádleehí (Navajo), lhamana (Zuni) — każde o odrębnych znaczeniach kulturowych, których nie da się spłaszczyć do jednej etykiety.

Naprawdę!! Urodziłem/am się i wychowałem/am w USA, ale mam polinezyjskie i belgijskie korzenie... NIENAWIDZĘ, gdy ludzie wciągają starszyznę rdzennych ludów do rozmów o osobach trans jako o tych dawnych transcendentnych istotach, które istnieją od tysięcy lat i przetrwały. Two-spirit, Malu i Māhū NIE należą do sfery transgenderyzmu. ONI NAPRAWDĘ ZASŁUŻYLI NA TE TYTUŁY. —Typical-Cicada7783, kobieta detrans.

4. Iran dowodzi, że medyczna tranzycja może być przymusowa

Iran przeprowadza więcej operacji zmiany płci niż jakikolwiek kraj poza Tajlandią — nie z powodu dużej populacji transpłciowej, lecz dlatego, że homoseksualizm jest karany śmiercią, podczas gdy operacja jest legalna i dotowana.

Irański rząd postrzega homoseksualizm jako chorobę, którą można „wyleczyć" operacją. Geje i lesbijki są pod presją rodzin, lekarzy i władz, by poddać się zmianie płci jako jedynej ucieczce przed prześladowaniem. Jak wyjaśnia aktywistka Shadi Amin: „Rząd uważa, że jeśli jesteś gejem, twoja dusza jest duszą kobiety i powinieneś zmienić swoje ciało."

Iran jest najsilniejszym dowodem na to, że medyczna tranzycja może być narzędziem homofobicznego przymusu, a nie wyzwolenia. Zob. Iran: zmiana płci jako homofobiczny przymus.

5. Tajlandia dowodzi, że akceptacja nie wymaga interwencji medycznej

W Tajlandii żyją kathoey (kobiecy mężczyźni), którzy są widoczni i tolerowani w społeczeństwie — bez operacji. Większość kathoey nie poddaje się interwencji medycznej; żyją w kobiecej roli poprzez ubiór, sposób bycia i prezentację społeczną.

Tajlandia pokazuje, że społeczna akceptacja niezgodności płciowej nie wymaga medycznej tranzycji. Kategoria kathoey obejmuje kobiecych mężczyzn, nie wymagając, by stali się kobietami lub przeszli operację. Zobacz Tajlandia: Kathoey, tolerancja buddyjska i asymetria patriarchalna.

Współczesne przepisywanie historii

Współczesny ruch trans przepisuje historię poprzez:

1. Twierdzenie, że kategorie te dowodzą, iż „osoby trans istniały od zawsze” — ale są to kategorie ról płciowych, a nie tożsamości płciowych
2. Spłaszczanie różnorodnych tradycji do jednej narracji — fa'afafine, hidżra, kathoey i two-spirit to zupełnie różne rzeczy
3. Ignorowanie charakteru właściwego dla płci — kategorie te dotyczą wyłącznie mężczyzn
4. Wymazywanie roli patriarchatu — kategorie te istnieją, ponieważ społeczeństwa nie mogły zaakceptować kobiecych mężczyzn jako mężczyzn
5. Romantyzowanie przymusu — system Iranu nie jest „opieką afirmującą płeć”; to narzucona przez państwo operacja

Tak... wiele kultur i społeczeństw jest zbyt seksistowskich/patriarchalnych/mizoginistycznych, by wyobrazić sobie niezgodnego z płcią mężczyznę lub niezgodną z płcią kobietę. Dlatego wymyśliły te płcie. —PM-me-darksecrets, kobieta, która odstąpiła od tranzycji.

Czego naprawdę uczą nas te kultury

Zamiast dowodzić, że „płeć to spektrum”, kultury te uczą nas czegoś bardziej subtelnego:

• Niezgodność płciowa jest uniwersalna — w każdej kulturze niektórzy mężczyźni są kobiecy, a niektóre kobiety męskie
• Społeczeństwa tworzą kategorie, by tym zarządzać — ale kategorie te odzwierciedlają lokalne struktury władzy, a nie uniwersalne prawdy
• Większość kultur wzmacnia binarność — kategorie „trzeciej płci” istnieją, ponieważ społeczeństwa nie mogły zaakceptować kobiecych mężczyzn jako mężczyzn
• Interwencja medyczna nie jest konieczna — Tajlandia i Pacyfik pokazują, że niezgodność płciową można zaakceptować bez operacji
• Przymus nie jest wyzwoleniem — Iran pokazuje, że te same procedury medyczne mogą być opresyjne, gdy narzuca je państwo

Lekcja nie brzmi: „osoby trans istniały od zawsze”. Lekcja brzmi: niezgodność płciowa istniała od zawsze — a społeczeństwa reagowały na nią w sposób odzwierciedlający ich własne wartości, struktury władzy i martwe punkty.

Źródła

• Vasey, P.L., Pocock, D.S., & VanderLaan, D.P. (2007). Kin selection and male androphilia in Samoan fa'afafine. Evolution and Human Behavior, 28(3), 159–167.
• National Legal Services Authority (NALSA) v. Union of India, (2014) 5 SCC 438 (Supreme Court of India).
• Nanda, S. (1999). Neither Man nor Woman: The Hijras of India, 2nd ed. Wadsworth.
• Eshaghian, T. (Director). (2008). Be Like Others [Documentary]. ITVS International.
• Jackson, P. (1998). Male homosexuality in Thailand. In G. Herdt (Ed.), Third Sex, Third Gender.
• Canadian Institutes of Health Research (2020). Meet the Methods series: "What and who is Two-Spirit?" in Health Research. źródło
• Human Rights Watch (2010). "We Are a Buried Generation": Discrimination and Violence against Sexual Minorities in Iran. źródło
• Winter, S. (2006). Thai transgenders in focus: demographics, transitions and identities. International Journal of Transgenderism, 9(1), 15–27. źródło