Paradoks: śmierć za homoseksualizm, dofinansowana operacja za „transseksualizm"

Iran stanowi jedną z najbardziej niepokojących sprzeczności w globalnej polityce płci:

• Homoseksualizm podlega karze śmierci — zgodnie z artykułami 233–241 islamskiego kodeksu karnego stosunek penetracyjny między mężczyznami może oznaczać karę śmierci dla partnera przyjmującego
• Operacja zmiany płci (SRS) jest legalna, dotowana przez państwo i promowana — od fatwy (religijnego orzeczenia) ajatollaha Chomeiniego z 1987 roku
• Iran przeprowadza więcej operacji zmiany płci niż jakikolwiek kraj poza Tajlandią — szacunkowo ponad 4000 rocznie

To nie jest przypadek. Rząd irański postrzega homoseksualizm jako chorobę, którą można „wyleczyć" operacją. Jak wyjaśnia irańska działaczka na rzecz praw LGBT Shadi Amin: „Rząd wierzy, że jeśli jesteś gejem, twoja dusza jest duszą kobiety i powinieneś zmienić swoje ciało. Uważamy, że to sposób na walkę z istnieniem osób homoseksualnych, bo zmieniasz ich ciało i rozwiązujesz problem."

Jak działa system

Aby legalnie zmienić płeć w Iranie, dana osoba musi:

1. Uzyskać psychiatryczną diagnozę „zaburzenia identyfikacji płciowej"
2. Otrzymać oficjalne pozwolenie na zmianę płci od prokuratora (na wniosek Organizacji Medycyny Sądowej)
3. Przejść terapię hormonalną, sterylizację i operację narządów płciowych
4. Złożyć wniosek do sądu o nowy akt urodzenia i dokumenty tożsamości

Rząd zapewnia dotacje do 45 milionów riali (ok. 1240 dolarów) oraz pożyczki do 55 milionów riali (ok. 1500 dolarów) na operację. Od 2012 roku ubezpieczyciele zdrowotni są zobowiązani do pokrycia pełnego kosztu.

Ale nie ma możliwości, by po prostu być gejem. Jak powiedział pewien Irańczyk badaczom: „W tym społeczeństwie musisz być albo mężczyzną, albo kobietą." Nie ma prawnego uznania homoseksualizmu, nie ma związków partnerskich, nie ma ochrony przed dyskryminacją. Jedynym sposobem na otwarte życie w związku jednopłciowym jest zmiana płci.

Przymus, nie wybór

Dokument z 2008 roku Be Like Others (reż. Tanaz Eshaghian) śledzi pacjentów w Centrum Chirurgicznym Mirdamad w Teheranie. Film ujawnia:

• Pacjenci są pod presją rodzin, lekarzy i społeczeństwa, by poddać się operacji
• Jeden z pacjentów, Ali Askar, nie chce stać się kobietą, ale nie widzi innej możliwości — jego ojciec grozi, że go zabije
• Po operacji Ali (teraz Negar) zostaje wydziedziczona przez rodzinę, popada w depresję i zaczyna uprawiać prostytucję
• Zapytany „Kto zmusza cię do operacji?" pacjent odpowiada: „Społeczeństwo."
• Wielu pacjentów mówi, że odmówiłoby operacji, gdyby nie mieszkali w Iranie

Stanowisko rządu irańskiego jest jednoznaczne. Jak powiedział pewien duchowny pacjentowi: „Jesteś transseksualistą i musisz poddać się operacji. Jest to akceptowane w naszej religii." Logika jest taka: jeśli pociąga cię ta sama płeć, w rzeczywistości musisz być płci przeciwnej — a operacja cię „naprawi".

Rząd wierzy, że jeśli jesteś gejem, twoja dusza jest duszą kobiety i powinieneś zmienić swoje ciało. Uważamy, że to sposób na walkę z istnieniem osób homoseksualnych, bo zmieniasz ich ciało i rozwiązujesz problem. —Shadi Amin, irańska aktywistka LGBTQ

Liczby

• ~4000 operacji zmiany płci przeprowadzanych w Iranie rocznie (dane rządowe)
• Dr Bahram Mir-Jalali, najwybitniejszy chirurg SRS w Iranie, przeprowadził 320 operacji w latach 1993–2005 — mówi, że w kraju europejskim w tym samym okresie wykonałby ich mniej niż 40
• Przyczyną tej rozbieżności, twierdzi, jest „surowy zakaz homoseksualizmu w Iranie"
• Prawie 1400 osób złożyło wniosek o rządowe pozwolenie na SRS w latach 2006–2014

Te liczby nie są dowodem na dużą populację osób transpłciowych. Są dowodem na homofobiczne państwo, które oferuje operację jako jedyną ucieczkę przed prześladowaniem.

Wpływ na gejów i lesbijki

Przymusowa presja spada najciężej na gejów i lesbijki, którzy nie mają żadnej chęci zmiany płci:

• Geje są klasyfikowani jako chorzy psychicznie i zwolnieni ze służby wojskowej — ale także wykluczeni z zatrudnienia publicznego
• Lesbijki otrzymują 100 batów za tribadizm (seks między kobietami); czwarte przestępstwo wiąże się z karą śmierci
• Obie grupy są pod presją rodzin, lekarzy i władz, by poddać się operacji
• Ci, którzy odmawiają, narażają się na aresztowanie, uwięzienie, egzekucję lub śmierć społeczną

Jak powiedział pewien Irańczyk BBC: „Myśleli, że jestem homoseksualistą i nie akceptowali, że zmieniam płeć... [mówiąc mi]: 'Musisz zostać stracony.'" Jego ojciec nakazał swemu bratu: „Znajdź go i zabij, a ja za to zapłacę."

Po operacji wielu zostaje opuszczonych przez rodziny, spotyka się z dyskryminacją i zaczyna uprawiać prostytucję. Rząd nie zapewnia żadnego wsparcia społecznego dla osób transpłciowych po operacji. Jak zauważa działaczka Shadi Amin: „Po przymusowym operowaniu jednostek rząd przymyka na nie oko."

Co to dowodzi

Iran jest najsilniejszym dowodem na to, że medyczna tranzycja może być narzędziem homofobicznego przymusu, a nie wyzwolenia. Irański system pokazuje:

1. Operacja nie jest sama w sobie wyzwalająca — może być narzucona jako „lek" na homoseksualizm
2. Prawne uznanie „transseksualizmu" może wzmacniać homofobię — oferując operację jako jedyną akceptowalną drogę dla osób odczuwających pociąg do tej samej płci
3. Binarność płci jest egzekwowana, a nie przekraczana — Iran uznaje tylko „mężczyznę" lub „kobietę"; nie ma trzeciej opcji
4. Medyczna tranzycja może być przemocą państwową — gdy alternatywą jest śmierć, „zgoda" jest bez znaczenia

Kiedyś myślałem, że to bardzo postępowe, ale potem zacząłem zdawać sobie sprawę, że te kraje są zarówno bardzo patriarchalne i konserwatywne, jak i bardzo nierówne. Role płciowe są bardzo surowe. „Trzecia płeć" nie jest oznaką postępowych poglądów, lecz konserwatywnych poglądów na płeć. —Affectionate_Act7962, mężczyzna, który zrezygnował z tranzycji.

Reakcja Zachodu

Zachodni aktywiści trans czasami cytują Iran jako dowód, że „osoby trans istnieją wszędzie" i że „opieka afirmująca płeć ratuje życie". To groteskowe przekłamanie. Iran nie zapewnia „opieki afirmującej płeć" — zapewnia operację wymuszoną przez państwo jako warunek prawnego istnienia dla osób odczuwających pociąg do tej samej płci.

Przypadek Iranu zmusza nas do zadania niewygodnych pytań:

• Jeśli operacja „ratuje życie" na Zachodzie, dlaczego w Iranie jest wymuszana?
• Jeśli „tożsamość płciowa" jest wrodzona, dlaczego rząd irański zakłada ją u wszystkich gejów?
• Jeśli medyczna tranzycja wyzwala, dlaczego irańscy pacjenci mówią, że odmówiliby, gdyby mieli wybór?

Iran pokazuje, że te same procedury medyczne mogą być dobrowolne w jednym kontekście i opresyjne w innym. Technologia jest neutralna; struktury władzy wokół niej — nie.

Bibliografia

• Eshaghian, T. (reżyseria). (2008). Be Like Others [film dokumentalny]. ITVS International. Recenzja: Slant Magazine
• Human Rights Watch (2010). "We Are a Buried Generation": Discrimination and Violence against Sexual Minorities in Iran. źródło
• LGBTQ Nation (2020). Iran zmusza homoseksualnych mężczyzn do operacji zmiany płci, aby „uczynić ich heteroseksualnymi".
• BBC Persian (2014). Reportaż: Irańscy homoseksualiści zmuszani do operacji zmiany płci.
• US Department of State (2017). Raporty krajowe o praktykach w zakresie praw człowieka: Iran.
• American Iranian Council (2021). Mit kontra fakt: homoseksualizm i przypisanie płci w Iranie.
• Quartz (2016). „Wszyscy traktowali mnie jak świętego" — w Iranie istnieje tylko jeden sposób, by przetrwać jako osoba transpłciowa.