Wie zijn de hijra's?

Hijra is een Zuid-Aziatische term voor mensen — meestal geboren als man of intersekse — die vrouwelijke kleding, namen en manieren aannemen en in georganiseerde gemeenschappen leven. Ze worden officieel erkend als een "derde geslacht" in India, Pakistan, Bangladesh en Nepal. Het woord zelf heeft geen zuivere Engelse vertaling; het omvat eunuchen, intersekse personen en mannen die niet aan gendernormen voldoen.

Hijra's zijn niet simpelweg "transgendervrouwen". De meeste hijra's beschouwen zichzelf als noch man noch vrouw — een aparte categorie. Zoals een hijra tegen onderzoekers zei: "Ze zeggen dat het de ziel is die hijra is. We voelen dat we noch man noch vrouw zijn, maar we genieten van vrouwelijkheid. Ik geniet van het vrouw-zijn, maar ik ben geen vrouw."

Het guru-chela-systeem

Hijra-gemeenschappen zijn georganiseerd rond een guru-chela-verwantschapssysteem (leermeester-leerling):

• Een guru is een oudere, ervaren hijra die dient als mentor, voogd en gezagsfiguur
• Een chela is een leerling die in de gemeenschap wordt ingewijd
• Chela's van dezelfde guru zijn "zussen"; een guru is een "moeder"; de guru van een guru is een "grootmoeder"
• Gemeenschappen (gharana's) zijn hiërarchisch, onder leiding van een naayak die het beleid bepaalt
• Van chela's wordt verwacht dat ze hun guru's financieel steunen, vooral op hoge leeftijd

Dit systeem biedt geborgenheid en bescherming aan mensen die vaak door hun geboortefamilies zijn afgewezen. Maar het brengt ook economische afhankelijkheid en controle met zich mee. Sommige onderzoekers beschrijven de guru-chela-relatie als een vorm van gebonden arbeid — vooral wanneer een guru de castratie van een chela betaalt in ruil voor een levenslang aandeel in diens inkomsten.

Rituele castratie: nirvaan

De nirvaan (of nirvan) is een rituele castratieceremonie waarbij de penis en testikels worden verwijderd. Het wordt beschouwd als een religieus offer aan de hindoegodin Bahuchara Mata en is de bepalende handeling om een "echte" hijra te worden.

De ingreep wordt vaak uitgevoerd door traditionele vroedvrouwen (thayamma) onder onsteriele omstandigheden, niet door chirurgen. Zoals een hijra het beschreef: "Het gebeurt in een armoedige kamer, misschien drie bij drie meter. Direct na de castratie, twee uur later, wordt de hijra gevraagd die plek te verlaten, omdat het illegaal is. De operaties worden meestal door kwakzalvers gedaan, en veel hijra's sterven daardoor."

De nirvaan is niet louter fysiek — het is een verzaking van mannelijkheid. Door het bloeden "stroomt de mannelijkheid eruit, stroomt de vrouwelijkheid erin" (Cohen 1995). Pas na de nirvaan wordt een hijra als volledig authentiek beschouwd en gemachtigd om zegeningen te geven bij huwelijken en geboorten.

De paradox: een "derde geslacht" dat verzaking van mannelijkheid vereist

Hier ligt de centrale tegenstrijdigheid. De hijra-identiteit wordt gepresenteerd als een "derde geslacht" — noch man noch vrouw. Maar de weg om hijra te worden vereist:

1. Verzaking van mannelijkheid — de categorie "man" afwijzen
2. Verwijdering van mannelijke genitaliën — de fysieke daad van castratie
3. Aanneming van vrouwelijke presentatie — kleding, manieren, sociale rollen

Dit is geen afwijzing van het genderbinair. Het is een versterking ervan. De hijra moet bewijzen "geen man" te zijn door de fysieke kenmerken van mannelijkheid te vernietigen. Het "derde geslacht" wordt gedefinieerd door wat het niet is — niet man — in plaats van door wat het is.

De meeste voorbeelden van genderverschil in andere culturen zijn slechts de vrouwelijke mannen die ze hebben gecastreerd en "officieel geen mannen" of "een derde geslacht" hebben verklaard, maar in werkelijkheid zijn het mannen die simpelweg niet zo worden genoemd. —Lumpy_Atmosphere_924, detrans man.

Bovendien is dit "derde geslacht" alleen beschikbaar voor mannen. Er bestaat geen gelijkwaardige categorie voor vrouwen. Een masculiene vrouw in India krijgt geen speciale genderstatus — ze is simpelweg een masculiene vrouw. De hijra-categorie bestaat omdat de Indiase samenleving vrouwelijke mannen niet kon onderbrengen binnen de categorie "man".

De NALSA-uitspraak (2014)

Op 15 april 2014 oordeelde het Hooggerechtshof van India in National Legal Services Authority (NALSA) v. Union of India dat hijra's, eunuchen en transgender personen volgens de Indiase wet een "derde geslacht" vormen. Het hof verklaarde:

"Het is het recht van ieder mens om zijn geslacht te kiezen."

De uitspraak droeg de regering op personen van het derde geslacht te behandelen als een sociaal en economisch "achtergestelde" klasse die recht heeft op quota in onderwijs en werk. Ook bevestigde zij het recht om het geslacht zonder medisch onderzoek zelf te bepalen.

De uitspraak is echter bekritiseerd door hijra-activisten en wetenschappers:

• Zij versmolt uiteenlopende identiteiten (hijra's en andere regionale gender-variante gemeenschappen zoals aravani's, shiv shakti's, jogappa's en kinnars) tot één juridische categorie
• Zij noemde trans mannen slechts twee keer in een uitspraak van 150 pagina's
• Zij berustte op hindoeïstische mythologie (Ramayana, Mahabharata) om de hijra-identiteit te legitimeren, en negeerde de werkelijke diversiteit van de gemeenschap
• Zij schiep bureaucratische drempels — identiteitscertificering op grond van de Transgenderpersonenwet van 2019 beperkt nog steeds de toegang tot voorzieningen
• Sommige activisten stellen dat de uitspraak autonomie afnam door de status van "derde geslacht" verplicht te stellen in plaats van keuze toe te staan

Zoals een wetenschapper opmerkt: "In de eerste regel bevestigen zij het recht op zelfbeschikking en persoonlijke autonomie, en in de volgende beslissen zij voor ons dat hijra's als derde geslacht moeten worden beschouwd, waarmee zij de zojuist verleende autonomie weer wegnemen."

Koloniale ontwrichting

Vóór de Britse kolonisatie bekleedden hijra's gerespecteerde rollen — als hofeunuchen in het Mogolrijk, als rituele performers bij geboorten en huwelijken, en als spirituele figuren. De Britten classificeerden hen in 1871 als "criminele kasten" en arresteerden hen zodra zij hen zagen. Artikel 377 van het Indiase Wetboek van Strafrecht (1864) criminaliseerde gelijkgeslachtelijke activiteit en marginaliseerde de gemeenschap verder.

Veel van het moderne stigma tegen hijra's is een koloniale erfenis — maar de oplossing is niet het romantiseren van het prekoloniale verleden. Hijra-gemeenschappen zijn altijd hiërarchisch, economisch uitbuitend en afhankelijk van rituele castratie geweest.

Wat dit ons vertelt

Het hijra-systeem toont verschillende kernpunten:

1. "Derde geslacht"-categorieën zijn geslachtsspecifiek — alleen mannen kunnen hijra worden
2. Zij versterken het binaire denken — hijra worden vereist het afzweren van mannelijkheid, niet het overstijgen van geslacht
3. Zij worden bepaald door sociale rol en beroep — rituele performance, sekswerk, bedelen — niet door een van geslacht gescheiden "genderidentiteit"
4. Zij brengen lichamelijke schade met zich mee — rituele castratie uitgevoerd onder gevaarlijke omstandigheden
5. Juridische erkenning is niet gelijk aan maatschappelijke acceptatie — hijra's ondervinden ernstige discriminatie ondanks de NALSA-uitspraak

Ja... veel culturen en samenlevingen zijn veel te seksistisch/patriarchaal/vrouwonvriendelijk om zich een GNC-man of een GNC-vrouw te kunnen voorstellen. Daarom hebben ze die geslachten verzonnen. —PM-me-darksecrets, gedesiste vrouw.

De moderne transbeweging voert hijra's aan als bewijs dat "trans mensen altijd hebben bestaan". Maar de hijra-identiteit gaat niet over "in het verkeerde lichaam geboren zijn" — zij gaat over het bekleden van een specifieke sociale rol, bepaald door vrouwelijke presentatie, seksuele ontvankelijkheid voor mannen en rituele castratie. Zij is een product van patriarchale genderrollen, geen uitdaging eraan.

Bronnen

• National Legal Services Authority (NALSA) v. Union of India, (2014) 5 SCC 438 (Hooggerechtshof van India), uitspraak van 15 april 2014. volledige tekst
• Nanda, S. (1999). Neither Man nor Woman: The Hijras of India, 2e ed. Belmont, CA: Wadsworth.
• Reddy, G. (2006). With Respect to Sex: Negotiating Hijra Identity in South India. University of Chicago Press.
• Harvard Divinity School. The Third Gender and Hijras. https://rpl.hds.harvard.edu/religion-context/case-studies/gender/third-gender-and-hijras
• Britannica. Hijra. https://www.britannica.com/topic/hijra-gender-identity
• Cohen, L. (1995). The pleasures of castration: The postoperative status of hijras. In P. Abramson & S. Pinkerton (red.), Sexual Nature, Sexual Culture.