De paradox: de doodstraf voor homoseksualiteit, gesubsidieerde operatie voor „transseksualiteit"

Iran vormt een van de meest verontrustende tegenstrijdigheden in het mondiale genderbeleid:

• Homoseksualiteit is strafbaar met de dood — volgens de artikelen 233–241 van het Islamitisch Wetboek van Strafrecht kan penetratieve seks tussen mannen de doodstraf betekenen voor de ontvangende partner
• Geslachtsveranderende operatie (SRS) is legaal, door de staat gesubsidieerd en wordt gepromoot — sinds een fatwa (religieuze uitspraak) van ayatollah Khomeini uit 1987
• Iran voert meer geslachtsveranderingen uit dan welk land dan ook, met uitzondering van Thailand — naar schatting meer dan 4.000 per jaar

Dit is geen toeval. De Iraanse regering beschouwt homoseksualiteit als een ziekte die door middel van een operatie kan worden „genezen". Zoals de Iraanse LGBT-rechtenactivist Shadi Amin uitlegt: „De regering gelooft dat als je een homoseksuele man bent, je ziel die van een vrouw is en je je lichaam zou moeten veranderen. Wij denken dat dit een manier is om het bestaan van homoseksuelen te bestrijden, omdat je hun lichaam verandert en zo het probleem oplost."

Hoe het systeem werkt

Om in Iran legaal van geslacht te veranderen, moet iemand:

1. Een psychiatrische diagnose van „genderidentiteitsstoornis" verkrijgen
2. Een officiële geslachtsveranderingsvergunning van de officier van justitie ontvangen (op aanbeveling van de Organisatie voor Gerechtelijke Geneeskunde)
3. Hormoontherapie, sterilisatie en genitale chirurgie ondergaan
4. Bij de rechter een nieuwe geboorteakte en identiteitsbewijzen aanvragen

De regering verstrekt subsidies tot 45 miljoen rial (ongeveer $1.240) en leningen tot 55 miljoen rial (ongeveer $1.500) voor de operatie. Sinds 2012 zijn zorgverzekeraars verplicht de volledige kosten te vergoeden.

Maar er is geen optie om simpelweg homoseksueel te zijn. Zoals een Iraniër tegen onderzoekers zei: „In deze samenleving moet je ofwel een man ofwel een vrouw zijn." Er is geen wettelijke erkenning van homoseksualiteit, geen geregistreerd partnerschap, geen bescherming tegen discriminatie. De enige manier om openlijk in een relatie met iemand van hetzelfde geslacht te leven is van geslacht te veranderen.

Dwang, geen keuze

De documentaire Be Like Others uit 2008 (regie: Tanaz Eshaghian) volgt patiënten in het Mirdamad Chirurgisch Centrum in Teheran. De film onthult:

• Patiënten worden onder druk gezet door familie, artsen en de samenleving om een operatie te ondergaan
• Eén patiënt, Ali Askar, wil geen vrouw worden maar ziet geen andere optie — zijn vader dreigt hem te doden
• Na de operatie wordt Ali (nu Negar) verstoten door haar familie, raakt depressief en gaat in de seksindustrie werken
• Op de vraag „Wie dwingt je de operatie te ondergaan?" antwoordt een patiënt: „De samenleving."
• Meerdere patiënten zeggen dat ze een operatie zouden weigeren als ze niet in Iran woonden

Het standpunt van de Iraanse regering is expliciet. Zoals een geestelijke tegen een patiënt zei: „Je bent transseksueel, en je moet de operatie ondergaan. Het is aanvaard in onze religie." De logica is: als je je aangetrokken voelt tot hetzelfde geslacht, moet je in werkelijkheid het tegenovergestelde geslacht zijn — en een operatie zal je „repareren".

De regering gelooft dat als je een homoseksuele man bent, je ziel die van een vrouw is en je je lichaam zou moeten veranderen. Wij denken dat dit een manier is om het bestaan van homoseksuelen te bestrijden, omdat je hun lichaam verandert en zo het probleem oplost. —Shadi Amin, Iraanse LGBTQ-activist

De cijfers

• ~4.000 geslachtsveranderende operaties per jaar in Iran (regeringscijfers)
• Dr. Bahram Mir-Jalali, de meest vooraanstaande SRS-chirurg van Iran, voerde 320 operaties uit tussen 1993 en 2005 — hij zegt dat hij er in een Europees land in dezelfde periode minder dan 40 zou hebben gedaan
• De reden voor het verschil, stelt hij, is „Irans strenge verbod op homoseksualiteit"
• Bijna 1.400 mensen vroegen tussen 2006 en 2014 overheidsvergunning aan voor SRS

Deze cijfers zijn geen bewijs van een grote transgenderpopulatie. Ze zijn het bewijs van een homofobe staat die een operatie aanbiedt als de enige ontsnapping aan vervolging.

De impact op homoseksuele mannen en lesbiennes

De dwingende druk treft het hardst homoseksuele mannen en lesbiennes die geen enkele wens hebben om van geslacht te veranderen:

• Homoseksuele mannen worden geclassificeerd als geestesziek en vrijgesteld van militaire dienst — maar ook uitgesloten van overheidsbanen
• Lesbiennes krijgen 100 zweepslagen voor tribadisme (seks tussen vrouwen); een vierde overtreding betekent de doodstraf
• Beiden worden door familie, artsen en autoriteiten onder druk gezet om een operatie te ondergaan
• Wie weigert, riskeert arrestatie, gevangenisstraf, executie of sociale dood

Zoals een Iraanse man tegen de BBC zei: „Ze dachten dat ik homoseksueel was en ze accepteerden niet dat ik van geslacht veranderde... [ze zeiden tegen me]: 'Je moet worden geëxecuteerd.'" Zijn vader beval zijn broer: „Zoek hem en dood hem, en ik zal ervoor betalen."

Na de operatie worden velen in de steek gelaten door hun familie, krijgen te maken met discriminatie en gaan in de seksindustrie werken. De regering biedt geen enkele sociale ondersteuning voor trans personen na de operatie. Zoals activiste Shadi Amin opmerkt: „Nadat de regering mensen gedwongen heeft laten opereren, sluit ze haar ogen voor hen."

Wat dit bewijst

Iran is het sterkste bewijs dat medische transitie een instrument van homofobe dwang kan zijn, niet van bevrijding. Het Iraanse systeem toont aan:

1. Chirurgie is niet inherent bevrijdend — ze kan worden opgelegd als „genezing" voor homoseksualiteit
2. Wettelijke erkenning van „transseksualiteit" kan homofobie versterken — door chirurgie aan te bieden als de enige aanvaardbare weg voor mensen die zich tot hetzelfde geslacht aangetrokken voelen
3. Het genderbinair systeem wordt opgelegd, niet overstegen — Iran aanvaardt alleen „man" of „vrouw"; er is geen derde optie
4. Medische transitie kan staatgeweld zijn — wanneer het alternatief de dood is, is „toestemming" betekenisloos

Ik dacht vroeger dat het heel progressief was, maar toen begon ik te beseffen dat deze landen zowel heel patriarchaal als conservatief zijn, maar ook heel ongelijk. Genderrollen zijn heel strikt. Het „derde geslacht" is geen teken van progressieve opvattingen, maar van conservatieve opvattingen over gender. —Affectionate_Act7962, een man die afzag van transitie.

De westerse reactie

Westerse transactivisten verwijzen soms naar Iran als bewijs dat „trans mensen overal bestaan" en dat „genderbevestigende zorg levens redt". Dit is een walgelijke verdraaiing. Iran biedt geen „genderbevestigende zorg" — het biedt door de staat opgelegde chirurgie als voorwaarde voor het wettelijke bestaan van mensen die zich tot hetzelfde geslacht aangetrokken voelen.

De Iraanse zaak dwingt ons ongemakkelijke vragen te stellen:

• Als chirurgie in het Westen „levensreddend" is, waarom wordt ze in Iran dan afgedwongen?
• Als „genderidentiteit" aangeboren is, waarom veronderstelt de Iraanse regering die dan bij alle homoseksuelen?
• Als medische transitie bevrijdend is, waarom zeggen Iraanse patiënten dan dat ze ze zouden weigeren als ze de keuze hadden?

Iran toont aan dat dezelfde medische procedures in de ene context vrijwillig en in de andere onderdrukkend kunnen zijn. De technologie is neutraal; de machtsstructuren eromheen zijn dat niet.

Bronnen

• Eshaghian, T. (regisseur). (2008). Be Like Others [documentaire]. ITVS International. Recensie: Slant Magazine
• Human Rights Watch (2010). "We Are a Buried Generation": Discrimination and Violence against Sexual Minorities in Iran. bron
• LGBTQ Nation (2020). Iran dwingt homoseksuele mannen geslachtsveranderende operaties te ondergaan om hen „hetero te maken".
• BBC Persian (2014). Reportage: Iraanse homoseksuelen gedwongen tot geslachtsveranderende operatie.
• US Department of State (2017). Landenrapporten over mensenrechtenpraktijken: Iran.
• American Iranian Council (2021). Mythe versus feit: homoseksualiteit & geslachtstoewijzing in Iran.
• Quartz (2016). „Iedereen behandelde me als een heilige" — in Iran is er maar één manier om als transgender persoon te overleven.