Overzicht

Thailand wordt vaak aangehaald als bewijs dat „trans mensen altijd hebben bestaan en altijd zijn geaccepteerd“. De kathoey (mannen die in een vrouwelijke rol leven; zie hieronder) zijn zeer zichtbaar, Bangkok is 's werelds bekendste centrum voor geslachtsveranderende operaties, en de Thaise cultuur wordt vaak beschreven als uniek tolerant. De werkelijkheid is ingewikkelder en interessanter. De kathoey-identiteit groeide uit een sterk gendergerichte, patriarchale samenleving. Ze wordt verklaard via boeddhistische ideeën over karma, en geldt veel meer voor mannen dan voor vrouwen. Thailand staat nog steeds niemand toe hun wettelijke geslacht te veranderen. En een groot deel van de chirurgische industrie bedient buitenlanders in plaats van Thai.

Deze pagina bekijkt de geschiedenis en terminologie van kathoey, de boeddhistische inkadering, de asymmetrie tussen kathoey en masculiene vrouwen (toms), de chirurgie- en hormoonhuishouding, en de juridische positie van Thailand. Ze maakt deel uit van de sectie culturen van het derde geslacht, naast India's hijra, Iran en Pacifische culturen.

Wat „kathoey“ betekent

kathoey (กะเทย) is een Thais woord. Volgens historicus Peter Jackson verwees het oorspronkelijk naar interseksuele personen (Jackson 1997). Later werd het een zeer brede term voor elke man die de verwachtingen van de mannenrol doorbrak, waaronder homoseksuele en verwijfde mannen, en nu wordt het meestal toegepast op mannen die als vrouwen leven (Winter 2006). Jackson definieert de moderne term breed, inclusief „hermafrodiete personen, evenals verwijfde, travestie- of transseksuele mannen“ (geciteerd in Ng 2012).

Het label is vloeiend. Het kan omvatten:

• verwijfde homoseksuele mannen die niet proberen als vrouwen door te gaan;
• mannen die zich verkleden en hormonen nemen maar hun geslachtsdelen behouden;
• mannen die een volledige operatie hebben ondergaan en volledig als vrouwen leven.

Er bestaan verschillende verwante termen. Phet thi sam betekent „derde geslacht“. Sao praphet song of phuying praphet song betekent „tweede soort vrouw“. In de afgelopen decennia hebben velen de westerse term „transgendervrouw“ overgenomen. De zelfbeschrijving verschuift. Een onderzoek onder 195 Thaise transgendervrouwen vond dat de meesten zichzelf simpelweg phuying („vrouwen“) noemden, een minderheid „tweede soort vrouw“ gebruikte, en zeer weinigen zichzelf kathoey noemden (Winter 2006). Het is dus niet juist om te zeggen dat kathoey „niet beweren vrouwen te zijn“. Het traditionele derdecategorie-model en het nieuwere westerse „transvrouw“-model bestaan nu naast elkaar, soms ongemakkelijk. Een transvrouw op r/MtF beschrijft deze mengeling:

Veel mensen wijzen graag naar Thailand als een soort transparadijs, terwijl het in werkelijkheid meestal een verwarring van botsende paradigma's is. —ItsMeganNow, transvrouw (MTF)

Het Engelse woord „ladyboy“ raakte wijdverbreid in het tijdperk van de Vietnamoorlog, toen westerse soldaten met verlof in Thailand waren. Sommige Thai vinden het beledigend en anderen gebruiken het voor zichzelf.

Boeddhisme en karma

Meer dan 90% van de Thai is theravada-boeddhist, en de religie bepaalt hoe kathoey worden begrepen. De Pali-geschriften erkennen vier sekse-/gendertypen: man, vrouw, ubhatobyanjanaka (ruwweg intersekse) en paṇḍaka (ruwweg verwijfde of "gebrekkige" mannen). De Thaise vertaling van de kloosterregel geeft paṇḍaka weer als "een kathoey, een gecastreerde man of eunuch" (Jackson, Thai Buddhist tradition). De kloosterregel sluit paṇḍaka uit van wijding, en in de Thaise praktijk is dit toegepast op kathoey (Gender-diverse spirit mediums, 2025).

De gangbare verklaring is karma. Geboren worden als kathoey wordt vaak gezien als het gevolg van seksueel wangedrag in een vorig leven, zoals overspel of een "hartbreker" zijn. In dit leven wordt gedacht dat de kathoey die schuld afbetaalt, vaak door onbeantwoorde liefde. Deze framing heeft twee kanten:

• Het vermindert vijandigheid. Als iemand zijn toestand niet heeft gekozen, valt er niets te straffen. Thai worden aangemoedigd om mededogen en tolerantie te tonen.
• Het bouwt minderwaardigheid in. De kathoey wordt bemedelijkt als iemand die zonden uit het verleden afbetaalt, niet gerespecteerd als gelijke. Een Thaise filmcriticus verwoordde het zo: "Je ziet queer mensen al als minder dan jezelf als je hen ziet als mensen met aangehecht karma die gestraft moeten worden voor hun zonden uit het verleden" (BK Magazine).

Peter Jacksons bekende uitdrukking voor de Thaise houding is "tolerant maar niet accepterend". Kathoey zijn zichtbaar en worden zelden aangevallen, maar ze worden vaak uitgelachen, uit respectabele banen gehouden en in de media als komische figuren behandeld (Ng 2012).

Kathoey hebben één traditionele route naar respect: geestenmediumschap. In Noord-Thailand schatten onderzoekers dat meer dan de helft van de geestenmedia nu genderdiverse mannen zijn, van wie de meesten zich tot mannen aangetrokken voelen. Mediumschap geeft hen een spirituele status die het gewone sociale leven hun vaak onthoudt (Gender-diverse spirit mediums, 2025).

De asymmetrie: kathoey en toms

Thailand heeft een gevestigde, zichtbare categorie voor verwijfde mannen. Het heeft geen gelijkwaardige categorie van een derde geslacht voor masculiene vrouwen. Masculiene vrouwen bestaan wel en hebben hun eigen label: tom (van "tomboy"). Hun vrouwelijke partners heten dee (van "lady"). Maar toms worden over het algemeen begrepen als een soort lesbienne of "vrouwelijke man", niet als een afzonderlijk derde geslacht met een eigen geschiedenis, religieuze betekenis, schoonheidswedstrijden of chirurgische industrie (Sinnott 1999).

De etnografie van Megan Sinnott beschrijft een tolk in Bangkok die "lesbians" vertaalt als phu-chai, "mannen". In het gangbare Thaise denken wordt een vrouw die vrouwen begeert eenvoudigweg als masculien begrepen (Sinnott 2004). Toms hebben hun eigen identiteit, maar die is minder geïnstitutionaliseerd dan de kathoey-identiteit. Medische transitie komt bij hen ook veel minder voor. Chokrungvaranont en collega's meldden dat chirurgie van vrouw naar man "niet gangbaar is in Thailand, zelfs niet in de privésector". In het Chulalongkorn University Hospital registreerden zij slechts drie of vier mastectomieën per jaar en minder dan tien penisreconstructies in twintig jaar (Chokrungvaranont et al. 2014). Een trans man die in Thailand woont, beschrijft het verschil:

In het land zijn trans vrouwen beslist veel zichtbaarder en vertrouwder voor het grote publiek. Het idee van een transmasculiene of trans mannelijke identiteit is een iets ander verhaal. —Some-Interaction8175, trans man (FTM)

Waarom de asymmetrie bestaat

De meest overtuigende verklaring is het patriarchaat. In een door mannen gedomineerde samenleving wordt een man die zijn mannelijkheid opgeeft gezien als iemand die afdaalt in de hiërarchie, wat verontrustend is en om uitleg vraagt. Een vrouw die zich masculien gedraagt, wordt gezien als iemand die opstijgt. Dat is minder bedreigend en gemakkelijker af te doen als een fase of een lesbische gril. Een aparte kathoey-categorie gaat om met het "probleem" van de verwijfde man door hem volledig buiten het man-zijn te plaatsen. Het man-zijn blijft intact, en de verwijfde jongen krijgt een bepaalde, zij het lagere, plaats.

Detransitioners die naar derdegeslachtsculturen hebben gekeken, trekken vaak deze conclusie:

Ja... veel culturen en samenheden zijn veel te seksistisch/patriarchaal/misogyn om zich een GNC-man of een GNC-vrouw te kunnen voorstellen. Daarom hebben ze die geslachten verzonnen. —PM-me-darksecrets, vrouw die afzag van transitie

Ik dacht vroeger dat het heel progressief was, maar toen begon ik te beseffen dat deze landen zowel erg patriarchaal en conservatief als erg ongelijk zijn. Genderrollen zijn erg strikt. Het "derde geslacht" is geen teken van progressieve houdingen, maar van conservatieve houdingen ten aanzien van gender. —Affectionate_Act7962, man die afzag van transitie

Dit sluit aan bij een terugkerend thema op deze site: in sommige culturen kan transitie werken als een uitweg voor mannen die zich tot hetzelfde geslacht aangetrokken voelen. Een gedetransitioneerde man uit de regio zegt het ronduit:

Zoals bijvoorbeeld hier op de Filipijnen of in Thailand: de meeste trans vrouwen zijn homoseksuele mannen (ikzelf inbegrepen) die zijn getransitioneerd vanwege geïnternaliseerde homofobie, doordat de religie hen had wijsgemaakt dat homoseksualiteit slecht en zondig is, enz.. —Entire-Construction1, gedetransitioneerde man

Dit is de mening van één persoon, geen gemeten bevinding. Maar het komt overeen met wat de typologie van Blanchard (een model dat transitie van man naar vrouw naar seksuele oriëntatie in twee typen indeelt) voorspelt voor androfiele mannen (aangetrokken tot mannen; Blanchards "homoseksuele transseksuelen", of HSTS) in samenlevingen waar verwijfde homoseksuele mannen weinig andere geaccepteerde rollen hebben. Zie ook geïnternaliseerde homofobie.

Schoonheidswedstrijden en de opvoering van vrouwelijkheid

Kathoey's zijn internationaal het meest zichtbaar via schoonheidswedstrijden, zoals Miss Tiffany's Universe in Pattaya, en cabaretshows. Ze worden vaak gepresenteerd als tekenen van Thaise openheid. Maar ze belonen een zeer nauw ideaal: lichte huid, slanke lichamen, fijne gezichten en overtuigende vrouwelijkheid, meestal bereikt met hormonen, implantaten en gezichtschirurgie. Wat wordt gevierd, is niet gender-nonconformiteit, maar geslaagde imitatie van een conventioneel vrouwelijk ideaal.

Dit weerspiegelt een centraal argument van het detrans-perspectief. Een cultuur die vrouwelijke mannen "accepteert" door hen om te vormen tot vrouwen, heeft gender-nonconformiteit niet geaccepteerd. Ze heeft non-conformiteit omgezet in een ander soort conformiteit. Het alternatief, een vrouwelijke man die man blijft, heeft minder ruimte in de Thaise samenleving. Zie gender-nonconformiteit zonder labels en genderstereotypen.

Hormonen zonder recept

In Thailand zijn hormonen van het andere geslacht gemakkelijk zonder recept te koop, en jongeren beginnen er vaak vroeg en zonder toezicht mee:

• In een onderzoek uit 2024 onder transfeminine personen in Chiang Mai had 86,7 % hormonen gebruikt. De gemiddelde beginleeftijd was 16,6. Meer dan 91 % haalde hun hormonen bij apotheken, en slechts 8,6 % had een doktersrecept. Het gebruik van veel verschillende merken en stoppen gedurende zes maanden of langer kwamen beide veel voor (Exogenous hormone use in Chiang Mai, 2024).
• In een online enquête onder 256 Thaise transfeminine jongeren van 12–25 jaar meldde 88 % hormonen te hebben gebruikt, velen zonder recept (Aungkawattanapong et al. 2024).

Hier bestaat sociale "acceptatie" naast een grotendeels onbegeleid medisch traject dat in de adolescentie begint. De langetermijneffecten op vruchtbaarheid, botten en het cardiovasculaire systeem worden niet goed gevolgd. Ter vergelijking, zie zelfgemaakte hormonen en oestrogeen en testosteronblokkers bij mannen.

De chirurgische toerisme-industrie

De eerste geslachtsveranderende operatie van man naar vrouw in Thailand werd in 1975 uitgevoerd in het Chulalongkorn Universitair Ziekenhuis. In de daaropvolgende decennia groeide een particuliere industrie, gebouwd op een paar chirurgen met een hoog volume en lage prijzen. Een review uit 2014 door Thaise chirurgen vond (Chokrungvaranont et al. 2014):

Deze cijfers doen ertoe. De chirurgische reputatie van Thailand is vooral een exportindustrie. In 2010–2012 was 90 % van de patiënten buitenlander. Ze kwamen doorgaans voor een paar weken, ondergingen een operatie en keerden daarna naar huis terug, waar de follow-up aan lokale artsen werd overgelaten (Chokrungvaranont et al. 2014). Een follow-up van twee weken voor een operatie die levenslange dilatatie vereist en ernstige complicaties kan hebben, is een structurele zwakte. Voor mensen die de operatie later betreuren of problemen ontwikkelen, is de chirurg op een ander continent. Een gedetransitioneerde man beschrijft de ervaring van een vriend:

Hij vloog de hele wereld over en ging naar een van de beste chirurgen in Thailand, en toch prolabeerde het nog steeds… Hij mailde de dokter constant en de dokter gaslightte hem en zei dat het resultaat perfect was —Aware-Resist-8655, gedetransitioneerde man

Dit is een verhaal uit de tweede hand en moet als zodanig worden gelezen. Maar het gat in de follow-up dat het beschrijft, is wat de cijfers van de review uit 2014 suggereren. Sinds 2009 eist de Medische Raad van Thailand dat patiënten ten minste 20 jaar zijn, of 18 met toestemming van een voogd, en dat ze vóór de operatie beoordelingen van twee psychiaters hebben. Deze regels werden ingevoerd om te standaardiseren wat een grotendeels ongereguleerde praktijk was geweest (Chokrungvaranont et al. 2014). Zie vaginoplastie en iatrogene schade.

Juridische status: geen geslachtsverandering

Ondanks zijn reputatie staat Thailand niemand toe zijn wettelijke geslacht te veranderen, zelfs niet na een volledige operatie. De nationale identiteitskaart gebruikt binaire voorvoegsels op basis van geslacht bij geboorte (Outright International). Dit heeft praktische gevolgen:

• Militaire dienstplicht. Alle 21-jarige mannen moeten deelnemen aan de dienstplichtloterij. Jarenlang werden kathoey vrijgesteld met een formulier (Sor Dor 43) waarin een "blijvende psychische stoornis" werd vermeld, die werkgevers konden zien. Na een juridische procedure (Samart Meecharoen v. Defence Minister) stemde het leger in 2011 ermee in om transgender dienstplichtigen niet langer als "blijvend krankzinnig" te bestempelen (ICJ 2011).
• Gevangenissen. Kathoey worden vastgehouden in mannengevangenissen, en voormalige gedetineerden beschrijven dat hun binnen hormonen werden geweigerd (UNDP 2019).
• Werk. Kathoey concentreren zich in de schoonheids-, entertainment-, detailhandel- en sekswerksector. Discriminatie in professionele en overheidsbanen wordt breed gemeld.

De Wet Gendergelijkheid 2015 verbiedt discriminatie van mensen met "een seksuele expressie die verschilt van het oorspronkelijke geslacht van die persoon". Mensenrechtengroepen hebben kritiek geleverd op de uitzonderingen voor onderwijs, religie en nationale veiligheid (Outright International).

De Wet Huwelijksgelijkheid trad op 23 januari 2025 in werking, waarmee Thailand het eerste land in Zuidoost-Azië werd dat het homohuwelijk toestaat. De wet gebruikt genderneutrale termen voor echtgenoten, maar verandert niemands wettelijke geslacht. Transgender personen trouwen nog steeds volgens hun geslacht bij geboorte (International Bar Association). Verschillende wetsvoorstellen voor gendererkenning, sommige gebaseerd op zelfidentificatie en sommige met een "X"-optie, zijn ingediend maar niet aangenomen (Outright International).

Wat Thailand ons vertelt

Vanuit een detransitieperspectief biedt Thailand verschillende lessen.

1. Zichtbaarheid is niet hetzelfde als acceptatie. Kathoey worden getolereerd, maar vaak als voorwerp van medelijden of komedie. Peter Jacksons "tolerant maar niet accepterend" beschrijft nog steeds een groot deel van het dagelijks leven.
2. Categorieën van een derde geslacht zijn afhankelijk van geslacht. De goed ontwikkelde categorie is voor mannen. Masculiene vrouwen worden behandeld als toms of lesbiennes. Deze asymmetrie past beter bij een patriarchale verklaring dan bij een verklaring van aangeboren identiteit.
3. De categorieën absorberen homoseksuele mannen. Veel kathoey en Thaise trans vrouwen voelen zich aangetrokken tot mannen, en sommigen beschrijven transitie als een uitweg uit het anti-homo-stigma.
4. Sociale rol en medische transitie zijn verschillende dingen. Eeuwenlang bestonden kathoey zonder hormonen of chirurgie. Het medische traject is recent, vaak zonder toezicht en grotendeels opgebouwd rond buitenlandse klanten.
5. Recht en cultuur kunnen uiteenlopen. Thailand is sociaal zichtbaar maar juridisch binair. Het model is noch het westerse "genderidentiteits"-model noch simpele afwijzing.

Thailand is daarom zwak bewijs voor de bewering dat trans-identiteit een tijdloos, universeel feit is dat de geneeskunde eenvoudigweg erkent. Het is beter bewijs dat elke cultuur haar eigen scripts creëert voor mensen die niet in haar genderrollen passen. Die scripts weerspiegelen het seksisme, de religie en de economie van die cultuur, en in het geval van Thailand een wereldwijde chirurgiemarkt.

Gerelateerde pagina's

• Culturen van het derde geslacht
• MVPFAFF en Pacifische culturen
• Iran: chirurgie als alternatief voor homoseksualiteit
• Biologisch geslacht vs. genderidentiteit in het recht
• Chirurgie

Bronnen

• Jackson, P. A. (1999). Tolerant but unaccepting: The myth of a Thai "gay paradise". In P. A. Jackson & G. Sullivan (red.), Lady Boys, Tom Boys, Rent Boys. Geciteerd via Ng (2012).
• Jackson, P. A. Male homosexuality and transgenderism in the Thai Buddhist tradition. bron
• Ng, F. (2012). Kathoey: I'm not a boy, not yet a woman? Prized Writing, UC Davis. bron
• Gender-diverse male spirit mediums in Northern Thailand: intersection of spiritual role, societal acceptance, stigma, and discrimination (2025). International Journal of Transgender Health. bron
• Sinnott, M. (1999). Masculinity and tom identity in Thailand. Journal of Gay & Lesbian Social Services, 9(2–3). bron
• Sinnott, M. J. (2004). Toms and Dees: Transgender Identity and Female Same-Sex Relationships in Thailand. University of Hawaiʻi Press. bron
• Chokrungvaranont, P., Selvaggi, G., Jindarak, S., et al. (2014). The development of sex reassignment surgery in Thailand: A social perspective. The Scientific World Journal, 182981. bron
• Exogenous hormone use among transfeminine individuals in Chiang Mai, Thailand (2024). bron
• Aungkawattanapong, N., Prownpuntu, T., & Bongsebandhu-phubhakdi, C. (2024). Exploring transfeminine youth health disparities in Thailand. Health Equity. bron
• BK Magazine. Thai queer cinema then and now. bron
• Outright International. Thailand country overview. bron
• International Bar Association (2025). Thailand's Marriage Equality Act: what comes next? bron
• Jackson, P. A. (1997). Kathoey >< gay >< man: The historical emergence of gay male identity in Thailand. In L. Manderson & M. Jolly (red.), Sites of Desire, Economies of Pleasure: Sexualities in Asia and the Pacific (pp. 166–190). University of Chicago Press.
• Winter, S. (2006). Thai transgenders in focus: demographics, transitions and identities. International Journal of Transgenderism, 9(1), 15–27. bron
• International Commission of Jurists (2011). Courtroom victory for trans people in Thailand! (analysenota over Samart Meecharoen v. Defence Minister). bron
• UNDP Thailand (2019). The lives of transgender people in Thai prisons. bron